Δευτέρα, 4 Φεβρουαρίου 2013


Ο Χρήστος .Ι. Ψαρόπουλος  ,
Ανακηρύχθηκε διδάκτορας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών  το 2003 στο τµήµα Οργάνωσης και Διοίκησης  υπηρεσιών Υγείας  µε θέµα που αφορά την ποιότητα στην παροχή υπηρεσιών υγείας και ανάπτυξης ανθρώπινου δυναµικού.
Ολοκλήρωσε τις µεταπτυχιακές σπουδές
1.στο Πανεπιστήμιο Πειραιά στην Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών
2.στο Πανεπιστήμιο Siegen της Γερμανίας σε θέματα Διοίκησης ολικής Ποιότητας  και στατιστικής λήψης επιχειρησιακών  αποφάσεων καθώς και
3.στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας στην διασφάλιση Ποιότητας.
Τις προπτυχιακές του σπουδές τις έκανε στο Πανεπιστήμιο Πειραιά στο τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης επιχειρήσεων και απέκτησε το πτυχίο του το 1976.
'Εχει 30ετή εµπειρία στη µεταλυκειακή  και Δια βίου εκπαίδευση και από το 2003 ανήκει στο
 ειδικό επιστημονικό προσωπικό του Πανεπιστημίου της Αθήνας.
Είναι Σύμβουλος ,Αξιολογητής επενδύσεων και πραγματογνώμονας στους οργανισμούς ΕΦΕΤ , ΥΠΑΝ/ΓΓΒ/ΓΓΕΤ  ,ΕΣΠΑ 2013 ΕΦΕΠΑΕ-ΕΛΑΝΕΤ  , Υπουργείο Παιδείας και Δια βίου Μάθησης Σύμβουλος και Αξιολογητής, Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού και Παρακολούθησης Δράσεων ΕΚΤ (ΕΥΣΕΚΤ), μητρώο ΕΜΑ.
Ανήκει στο Μητρώο Ελληνικού Επιστημονικού Δυναμικού για αξιολογήσεις ερευνητικών και τεχνολογικών    έργων, έχει την ιδιότητα του Επιχειρηματικού Αγγέλου –πρόγραμμα ΕΟΜΜΕΧ
Είναι Επιστημονικός Συνεργάτης –Πραγματογνώμονας-Εκπαιδευτής στους οργανισμούς ΙΜΕ/ΓΣΕΒΕ,ΙΝΕ/ΓΣΕΕ (Μ.Ε.Σ.ΙΝ.Ε),Κ. Πολύκεντρο  και Διαβαλκανικό Ινστιτούτο Θεσ/κης -ΑΔΕΔΥ   και Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης  ΕΕΤΑΑ.
Έχει διδάξει στα µεγαλύτερα ιδιωτικά κολλέγια της Αθήνας και Δημόσιους εκπαιδευτικούς χώρους  όπως ΕΚΔΔ Εθνικής Σχολής Δημοσίας Διοίκησης  ,ΕΣΤΑ  Εθνική Σχολή Τοπικής Αυτοδιοίκησης ,ΙΝΕΠ  Ινστιτούτο Επιμόρφωσης της  Δημόσια Διοίκησης ,Κ. Πολύκεντρο ΑΔΕΔΥ,ΣΕΥΥΟ Σχολή Επιμόρφωσης Υπαλλήλων Υπουργείου Οικονομικών
ΣΔΑ    Σχολή  Δημοτικής Αστυνομίας- Αμυγδαλέζα 
Έχει τριακονταετή Συμβουλευτική και Διοικητική εµπειρία ως διευθυντής και µέλος ΔΣ ιδιωτικών επιχειρήσεων (Εμπορικών και Εξαγωγικών βιομηχανιών) και Δημοσίων Νοσηλευτικών ιδρυμάτων.
Έχει πλήθος συγγραφικού έργου και εκπαιδευτικών σημειώσεων ως διδακτικού υλικού για τους σπουδαστές της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης, Δημοτικής Αστυνομίας  και μετεκπαιδευόμενους ανώτερους δημοσίους υπαλλήλους
Οι δηµοσιεύσεις του σε ελληνικά και διεθνή αναγνωρισµένα περιοδικά εστιάζονται στην Δημόσια Διοίκηση στην ηγεσία, την ποιότητα, το ανθρώπινο δυναµικό και τη στρατηγική των επιχειρήσεων.
Είναι κριτής σε διεθνή επιστηµονικά περιοδικά και διδάσκει παράλληλα στο Εθνικό Κέντρο Δηµόσιας Διοίκησης, ενώ έχει διατελέσει  επισκέπτης καθηγητής σε Πανεπιστήµια του εξωτερικού.

Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας




Πίνακας περιεχομένων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ   ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ                                                                               

Κεφαλαιο 1 Αρχή ευθύνης εργοδότη
Υποχρεώσεις εργοδοτών
Γενικές υποχρεώσεις
Συμμετοχή των εργαζομένων
Οι εργαζόμενοι υποχρεούνται
Η εκλογή της επιτροπής των εκπροσώπων των εργαζομένων
Αρμοδιότητες της επιτροπής
Υποχρεώσεις των εργοδοτών σχετικα με τις ΥΑΕ
Ο ρόλος του κράτους
Διοικητικές και ποινικές κυρώσεις

Κεφάλαιο 2  Εργασιακός κίνδυνος
Η γραπτή εκτίμιση του επαγγελματικού κινδύνου
Ταξινόμιση και ορισμός των επαγγελματικών κινδύνων

Κεφάλαιο 3 Εργατικά και εργασιακά ατυχήματα
Ορισμός και πρόληψη τους
Φυσικοί παράγοντες

Κεφάλαιο 4  Φωτισμός
Οπτική κόπωση
Οθόνες οπτικής απεικόνισης

Κεφάλαιο 5 Αερισμός
Αμεσες και έμμεσες επιπτώσεις
Νόσος των λεγιωναρίων
Σύνδρομο αρρωστου κτιρίου
Πρόληψη του συνδρόμου του άρρωστου κτιρίου

Κεφάλαιο 6 Μικροκλιμα στον χώρο εργασίας
Ορισμός
Ζώνη ευεξίας

Κεφάλαιο 7 Θόρυβος
Ακουστικές και μη ακουστικές επιδράσεις

Κεφάλαιο 8 Κίνδυνοι από ηλεκτροπληξία
Ο ορισμός του κινδύνου
Μέτρα αντιμετώπισης της ηλεκτροπληξίας

Κεφάλαιο 9 Σήμανση χώρων
Σήματα απαγορευσης
Σήματα προειδοποίησης
Σήματα διάσωσης



Κεφάλαιο 10 Κίνδυνοι από φωτιά και έκρηξη
Η έννοια της ανάφλεξης
Πυροπροστασία
Ενεργή και παθητική πυροπροστασία
Σχέδια εκκένωσης
Συγκρότηση ομάδας πυροπροστασίας

Χημικοί κίνδυνοι
Κεφάλαιο 11 Χημικοί κίνδυνοι
Ορισμός χημικών κινδύνων
Η έννοια των εκρηκτικών και τοξικών ουσιών

Κεφάλαιο 12 Κτηριολογικές απαιτήσεις
Κτηριολογική κατασκευή
Ειδικοί χώροι
Μετακινήσεις στον χώρο εργασίας
Φυσικοί παράγοντες
Ειδικές κατηγορίες εργαζομένων
Εργονομία

Κεφάλαιο 13 Μέτρα ατομικής προστασίας
Παράρτημα ΙΙΙ
Νομοθετικό πλάισιο που αφορά την υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας για περαιτέρω μελέτη και ανάπτυξη γνώσεων






























ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ


Οι πρώτες νομοθετικές προσπάθειες σχετικά με θέματα υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας στη χώρα μας έγιναν στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Αφορούσαν είτε στην απαγόρευση της έκθεσης ειδικών ομάδων ή κατηγοριώνεργαζομένων σε επικίνδυνες ουσίες, είτε στην απαγόρευση της χρήσης των ουσιών αυτών χωρίς άδεια.
Η ψήφιση του Ν. 1568/85 (l77/Α) «Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων» ήταν η σημαντικότερη αλλαγή-προσθήκη στο ως τότε ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και αποσκοπούσε στον εκσυγχρονισμό του. Η εφαρμογή του ήταν αρχικά υποχρεωτική για επιχειρήσεις που απασχολούσαν περισσότερα από 150 άτομακαι των οποίων ο αριθμός δεν ξεπερνούσε το 700. Αργότερα η εφαρμογή των διατάξεών του επεκτάθηκε στους χώρους που εποπτεύονται από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (Π.Δ. 289/86), το Δημόσιο τομέα, τα Ν.Π.Δ.Δ. και τους OΤΑ (Κ.Υ.Α. 88555/88 που κυρώθηκε με το Ν. 1836/89), ενώ το 1992 με το Π.Δ. 157/92 επεκτάθηκε και η εφαρμογή των π.δ/των που είχαν εκδοθεί με τις εξουσιοδοτήσεις του, στους χώρους αυτούς.
Το 2003, με το ν. 3144/03 επεκτάθηκε η εφαρμογή του νόμου 1568/85, των π.δ/των που είχαν εκδοθεί με την εξουσιοδότησή του καθώς και του άρθρου 39 του Ν. 1836/89 (79/Α) στο ένστολο προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, με εξαίρεση ορισμένες δραστηριότητες του προσωπικού αυτού οι οποίες παρουσιάζουνεγγενείς ιδιαιτερότητες. Στην περίπτωση αυτή:
α) για το ένστολο προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων θα πρέπει να εξασφαλίζεται κατά το δυνατό η υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων στα πλαίσια των παραπάνω διατάξεων και
β) για το ένστολο προσωπικό των σωμάτων ασφαλείας έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του αρθρ. 36 του Ν. 1568/85.












ΚΕΦΑΛΑΙΟ Νo 1
ΤΙΤΛΟΣ
ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕIΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΕIΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔ ΥΝΟΥ
Ν.1568/85 'ΎΓΙΕIΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ" ΚΑΙ Π.Δ. ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ ΜΕ ΟΔΗΓΙΑ 89/391/ΕΟΚ:'

Σκοπός
Η κατανόηση των των υποχρεώσεων των εργοδοτών και των εργαζομένων στη έννοια της διασφάλισης της εργασίας  από απόψεως Υγιεινής και ασφάλειας

Προσδοκόμενα αποτελέσματα
Ο αναγνώστης  με την οιανδήποτε ιδιότητα του ως εργαζόμενος η Δ/ντης υπηρεσίας θα μπορεί να αναγνωρίσει τον ρόλο και τις υποχρεώσεις του απάναντι στον νόμο που αφορά την διασφάλιση της Υγείας των εργαζομένων στον χώρο εργασία τους.

Έννοιες κλειδιά
Αρχή ευθύνης εργοδότη
Υποχρεώσεις εργοδοτών
Υποχρεώσεις εργαζομένων
Επιτροπές υγιεινής και ασφάλειας
Γιατρός Εργασίας
Τεχνικός ασφάλειας

Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Ανάπτυξη νομικού πλαισίου που διέπη την Υγιεινή και την ασφάλεια της  εργασίας
Ανάπτυξη θεματικής
Εννοια αρχής ευθύνης εργοδότη
Υποχρεώσεις εργοδοτών
Συμμετοχή εργαζομένων
Αρμοδιότητες επιτροπή υγιεινής και ασφάλειας
Διοικητικές και ποινικές κυρώσεις




Συμπληρωματική Βιβλιογραφία

 Ν.1568/85 ' (l77/Α) ΎΓΙΕIΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ" ΚΑΙ Π.Δ. ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ ΜΕ ΟΔΗΓΙΑ 89/391/ΕΟΚ:

































ΚΕΦΑΛΑΙΟ Νο 1


ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕIΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΕIΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΙΚΟΥ Κ1ΝΔ ΥΝΟΥ
Ν.1568185 'ΎΓΙΕIΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ" ΚΑΙ Π.Δ. ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ ΜΕ ΟΔΗΓΙΑ 89/391/ΕΟΚ:'

                                  ΑΡΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ


''Ο Εργοδότης είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων στην επιχείρηση του."
Ο εργοδότης δεν απαλλάσεται απο αυτή την ευθύνη του, ούτε οταν οι εργαζομεvoι δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους, ούτε όταν αναθέτει καθήκοντα προστασίας και πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου στον Τεχνικό Ασφάλειας, στον Γιατρό εργασίας και σε αρμόδιες Εξωτερικές Yπηρεσίες Πρoστασίας και Πρόληψης.
Σε όλες τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα ανεξαρτήτως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας και αριθμού εργαζομένων, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να παρέχει στους εργαζόμενους Υπηρεσίες προστασίας και πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου.
Ειδικότερα:
• Σε όλες τις επιχειρήσεις ανεξαρτήτως αριθμού εργαζομένων ο εργοδότης έχει την υποχρέωση ναχρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τεχνικού ασφάλειας.
• Στις επιχειρήσεις που απασχολούν 50 και άνω εργαζόμενους ο εργοδότης  έχει την υποχρέωσηνα χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες γιατρού εργασίας.
• Επιπλέον, στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν:
- μόλυβδο
- αμiανντo
- καρκινογόνες ουσίες
- βιολογικούς παράγοντες
και από την εκτίμηση των κινδύνων καταδεικνύεται κίνδυνος για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, ανεξάρτητα από τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολούνται στην επιxείρηση, ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να xpησιμoπoιεί τις υπηρεσίες γιατρού (ειδικότητας εργασίας ).Ο εργοδότης προκειμένου να αvταποκριθεί στις υποχρεώσεις του για παρoxή Υπηρεσιώνπροστασίας και πρόληψης, δύναται να επιλέξει μεταξύ  των περιπτώσεων ανάθεσης των καθηκόντων τεχνικού  ασφάλειας και γιατρού εργασίας:
·         σε εργαζόμενους στην επιχείρηση
·         σε άτομα εκτός της επιxείρησης
·         σε Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞΥΠΠ)
και συνδυασμό μεταξύ  αυτών των δυνατοτήτων.
• Οι Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞΥΠΠ) θα διαθέτουν έναν ελάχιστο εξοπλισμό και προσωπικό, θα κατέχουν άδεια χορηγούμενη από το Yπoυργείo Eργασίας και θα προσφέρουν υπηρεσΙες Τεχνικού Ασφόλειας και Γιατρού Eργασίας.
• Στις επιxειρήσεις που απασχολουν λιγότερους από 50 εργαζόμενους και εφόσον υπάγονται στην κατηγoρία επικινδυνότητας  Γ όπως αυτή οριζεται στο άρθρο 2 του Π.Δ. 294/88, ο εργοδότης   αναλάβει ο Ιδιας τις υποχρεώσεις του τεχvικoύ ασφάλειας, εφόσον επιμορφωθει κατάλληλα.
• Ο ελάχιστος χρόνος απασχόλησης του τεχνικού ασφάλειας και του γιατρού εργασίας, το επίπεδο γνώσεων και η ειδικότητα του τεxvικoύ ασφάλειας,περιγράφoνται στο Ν. 1568/85 στο Π.Δ. 294/88 καιστο Π.Δ. με το οποιο γίνεται εναρμόνιση του εθνικού μας δικαίου με την oδηγία 891391/ΕΟΚ
• Σε κάθε περίπτωση απασχόλησης τεχνικού ιασφάλειας και γιατρού εργασίας ο ελάχιστος
Πραγματικός χράνος ετήσιας απασχόλησης για τον καθένα χωριστά δεν μπορεί να εΙναι μικρότεροςτων:
- 75 ωρών ετησίως για επιxειρήσεις, που απασχολούν όνω των 50 ατόμων
- 50 ωρών ετησίως για επιxειρήσεις, που απασχολούν από 21-50 άτομα
- 25 ωρών ετησίως για επιχειρήσεις, που απασχολούν  μέχρι 20 άτομα

·         Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ
Στο Ν. 1568/85 και τις παραγράφους 1,2,3 του άρθρου 7 του π.Δ. 17/96, διατυπώνεται ρητά η αρχή ευθύνης του εργοδότη σύμφωνα με την οποία:
«Ο εργοδότης είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων στην επιχείρησή του. Δεν απαλλάσσεται από την ευθύνη αυτή ούτε όταν:
-  οι εργαζόμενοι δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους
- αναθέτει καθήκοντα προστασίας και πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου στον τεχνικό ασφάλειας ή/και στο γιατρό εργασίας ή/και σε αρμόδιες Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης.»

·         ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ

·         ΓΕΝΙΚΕΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ

Οι υποχρεώσεις των εργοδοτών, των εργαζομένων και του κράτους πηγάζουν από το Ν. 1568/85 (177/Α) «Υγιεινή  και Ασφάλεια των εργαζομένων» και το π.Δ. 17/96 (Ι1/Α) «Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία».
Σύμφωνα με τα νομοθετήματα αυτά οι εργοδότες είναι υποχρεωμένοι:
- να απασχολούν:
ί) τεχνικό ασφάλειας σε όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, ανεξαρτήτως οικονομικής δραστηριότητας, οι οποίες απασχολούν έστω και έναν εργαζόμενο.
ίί) γιατρό εργασίας σε όλες τις επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 50 εργαζόμενους ή όσες απασχολούν έστω και έναν εργαζόμενο, εφόσον οι εργασίες τους είναι σχετικές με μόλυβδο (π.Δ. 94/87), αμίαντο (π.Δ. 212/06), καρκινογόνες ουσίες (π.Δ. 399/94) ή βιολογικούς παράγοντες (Π.Δ. 186/95).

να γνωστοποιούν στην τοπική επιθεώρηση εργασίας:
α) στην περίmωση ανάθεσης καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας (ΤΑ) ή/και γιατρού εργασίας (Γ.Ε.) σε εργαζόμενο της επιχείρησης -ο οποίος πληροί τις προϋποθέσεις του νόμου- ή σε άτομα εκτός της επιχείρησης:
β) στην περίπτωση ανάθεσης καθηκόντων τεχνικού ασφάλειας ή/και γιατρού εργασίας σε ΕΞ.ΥΠΠ.:
ί) το νομικό καθεστώς της ΕΞ.Υ.ΠΠ
ίί) το νόμιμο εκπρόσωπό της
ίίί) τον ελάχιστο προβλεπόμενο χρόνο απασχόλησης του ΤΑ ή/και του Γ.Ε. για την επιχείρηση

- να εξασφαλίζουν
α) την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας τους
β) την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των τρίτων, με τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για:
ί) την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων
ίί) την ενημέρωση και κατάρτιση των εργαζομένων
ίίί) τη δημιουργία της απαραίτητης οργάνα εφαρμόζουν τα μέτρα που προβλέπονται βάσει των γενικών αρχών πρόληψης, όπως είναι:
ί) η αποφυγή των κινδύνων
ίί) η εκτίμηση των κινδύνων που δεν μπορούν να αποφευχθούν
ίίί) η προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο, ειδικότερα όσον αφορά τη διαμόρφωση των θέσεων εργασίας, καθώς και την επιλογή των εξοπλισμών και των μεθόδων εργασίας και παραγωγής, ιδιαίτερα προκειμένου να μετριασθεί η μονότονη και ρυθμικά επαναλαμβανόμενη εργασία και να μειωθούν οι επιmώσεις της στην υγεία
ίν) η αντικατάσταση του επικίνδυνου από το μη επικίνδυνο ή το λιγότερο επικίνδυνο
ν) ο προγραμματισμός της πρόληψης με στόχο ένα συνεκτικό σύνολο που να ενσωματώνει στην πρόληψη: την τεχνική, την οργάνωση της εργασίας, τις συνθήκες εργασίας, τις σχέσεις μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων και την επίδραση των παραγόντων του περιβάλλοντος στην εργασία
νί) η καταπολέμηση των κινδύνων στην πηγή τους
νίί) η προτεραιότητα στη λήψη μέτρων ομαδικής προστασίας σε σχέση με τα μέτρα ατομικής προστασίας
νίίί) η προσαρμογή στις τεχνικές εξελίξεις
ix) η παροχή των κατάλληλων οδηγιών στους εργαζόμενους
- να φροντίζουν για:
ί) την επίβλεψη της ορθής εφαρμογής των μέτρων υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας
ίί) τη γνωστοποίηση στους εργαζόμενους του επαγγελματικού κινδύνου από την εργασία τους
ίίί) την εξασφάλιση της συντήρησης και την παρακολούθηση της ασφαλούς λειτουργίας μέσων και εγκαταστάσεων
ίν) την προσαρμογή των μέτρων ανάλογα με τις μεταβολές των περιστάσεων και τη βελτίωση των υφιστάμενων καταστάσεων
ν) την εφαρμογή των υποδείξεων των τεχνικών και υγειονομικών επιθεωρητών εργασίας και γενικά τη διευκόλυνση του έργου τους μέσα στην επιχείρηση κατά τους ελέγχους
νί) την κατάρτιση προγράμματος προληπτικής δράσης και βελτίωσης των συνθηκών εργασίας στην επιχείρηση
νίί) την ενθάρρυνση και διευκόλυνση της επιμόρφωσης των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους, σύμφωνα με το άρθρο 13 του Ν. 1568/85 και τα άρθρα 6 και 12 του π.Δ. 17/96

·         Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ



·         Οι εργαζόμενοι υποχρεούνται'
ί) να εφαρμόζουν τους κανόνες υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας
ίί) να φροντίζουν για την ασφάλεια και την υγεία τους καθώς και για την ασφάλεια και την υγεία των άλλων ατόμων που επηρεάζονται από τις πράξεις ή παραλείψεις τους κατά την εργασία
ίίί) να χρησιμοποιούν σωστά τις μηχανές, συσκευές, εργαλεία, τις επικίνδυνες ουσίες, τα μεταφορικά μέσα κ.λπ.
ίν) να χρησιμοποιούν σωστά τον ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό που τους παρέχεται
ν) να μη θέτουν εκτός λειτουργίας, αλλάζουν, μετατοπίζουν αυθαίρετα τους μηχανισμούς ασφαλείας των μηχανών, εργαλείων, συσκευών, εγκαταστάσεων και κτιρίων και να χρησιμοποιούν σωστά αυτούς τους μηχανισμούς
νί) να αναφέρουν αμέσως στον εργοδότη, Τ.Α, Γ.Ε τις καταστάσεις που μπορεί να θεωρηθεί ότι παρουσιάζουν άμεσο και σοβαρό κίνδυνο, καθώς και την έλλειψη συστημάτων προστασίας
νίί) να βοηθούν τον εργοδότη, Τ.Α, Γ.Ε στην εκπλήρωση των καθηκόντων τους
νίίί) να παρακολουθούν τα σχετικά επιμορφωτικά προγράμματα.

·         Επίσης οι εργαζόμενοι έχουν υποχρέωση:
ί) να εκλέγουν Επιτροπή Υγιεινής & Ασφάλειας της Εργασίας (Ε.ΥΑΕ.) ή αντιπρόσωπο (άρθ. 2 του ν.1568/85, άρθ. 3 του π.Δ. 17/96)
ίί) να πληροφορούνται από τον εργοδότη για τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με την έκθεσή τους σε παράγοντες, για τις οριακές τιμές έκθεσης και τα τεχνικά μέτρα πρόληψης που πρέπει να τηρούν,
ίίί) να πληροφορούνται για τα αποτελέσματα των επιπέδων έκθεσης και τα συλλογικά ανώνυμα αποτελέσματα των εργαστηριακών και βιολογικών εξετάσεων, που είναι ενδεικτικές της έκθεσής τους,
ίν) να πληροφορούνται σε περιπτώσεις υπέρβασης των οριακών τιμών έκθεσης, για τα αίτια της υπέρβασης και τα μέτρα που έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν για να αντιμετωπιστεί,
ν) να πληροφορούνται και να βελτιώνουν τις γνώσεις τους σχετικά με τους κινδύνους στους οποίους είναι εκτεθειμένοι,
νί) να πληροφορούνται για τα αποτελέσματα των ατομικών τους κλινικών, εργαστηριακών και βιολογικών εξετάσεων που είναι ενδεικτικά της έκθεσής τους,
νίί) να έχουν πρόσβαση στο βιβλίο ατυχημάτων,
νίίί) να υποβάλλουν προτάσεις για την αντιμετώπιση ή και εξάλειψη των κινδύνων
ix) να απευθύνονται στην αρμόδια επιθεώρηση εργασίας και να παρίστανται κατά τις επισκέψεις και τους ελέγχους των επιθεωρητών εργασίας.

·         Η εκλογή της επιτροπής των εκπροσώπων των εργαζομένων γίνεται ως εξής:
1. Όταν στην επιχείρηση η τον οργανισμό απασχολούνται περισσότερα από 20 άτομα, με άμεση και μυστική ψηφοφορία σε γενική συνέλευση που συγκαλείται για το σκοπό αυτό κάθε 2 χρόνια.
·         Ειδικότερα:
- η γενική συνέλευση έχει απαρτία όταν παρίστανται τουλάχιστο οι μισοί εργαζόμενοι. Σε περίmωση έλλειψης απαρτίας της γενικής συνέλευσης, για την επαναληπτική αρκεί το 1/3 των εργαζομένων
- η πρώτη γενική συνέλευση συγκαλείται από το 1/20 τουλάχιστο των εργαζομένων
- στη γενική συνέλευση απαγορεύεται να παρίστανται και να ψηφίζουν πρόσωπα που δεν εργάζονται στην επιχείρηση
- κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα να ψηφίσει για τον αντιπρόσωπο ή τα μέλη της επιτροπής, καθώς και να εκλεγεί σε αυτές τις θέσεις
- η εκλογή γίνεται με πλειοψηφικό σύστημα από ενιαίο ψηφοδέλτιο στο οποίο οι υποψήφιοι αναγράφονται με αλφαβητική σειρά
- οι εκλογές διεξάγονται από τριμελή εφορευτική επιτροπή
- η ψηφοφορία είναι μυστική.
Αίτηση ακύρωσης της απόφασης της γενικής συνέλευσης, ασκείται στο ειρηνοδικείο της περιφέρειας που βρίσκεται η επιχείρηση, εντός 10 ημερών, από το 1/5 του αριθμού των εργαζομένων.
2. Όταν στην επιχείρηση απασχολούνται λιγότερα από 20 άτομα, η εκλογή γίνεται με διαδικασία που αποφασίζεται από αυτούς.
Ο αριθμός των μελών της επιτροπής καθορίζεται με το άρθ. 2 του Ν. 1568/85 και το άρθ. 3 του π.δ 17/96:
- ένα         (1) σε επιχειρήσεις με 1 έως 20 εργαζόμενους
- δύο         (2) σε επιχειρήσεις με 21 έως 100 εργαζόμενους
- τρία         (3) σε επιχειρήσεις με 1 ΟΙ έως 300 εργαζόμενους
- τέσσερα   (4) σε επιχειρήσεις με 301 έως 600 εργαζόμενους
- πέντε       (5) σε επιχειρήσεις με 601 έως 1.000 εργαζόμενους
- έξι           (6) σε επιχειρήσεις με 1.001 έως 2.000 εργαζόμενους
- επτά        (7) σε επιχειρήσεις με περισσότερους από 2.000 εργαζόμενους
Στον καθορισμό αυτό λαμβάνεται ο αριθμός των εργαζομένων στην επιχείρηση κατά το χρόνο διεξαγωγήςτης εκλογής.
Τα μέλη της Ε.Υ.Α.Ε ή ο αντιπρόσωπος έχουν συνδικαλιστική κάλυψη από το άρθρο 14 του Ν. 1264/82 (79/Α).

·         Αρμοδιότητες της Επιτροπής ή / και του Εκπροσώπου για την ΥΑ.Ε είναι'
ί) να μελετά τις συνθήκες εργασίας στην επιχείρηση
ίί) να προτείνει κατάλληλα μέτρα για την αποφυγή επανάληψης σοβαρών συμβάντων
ίίί) να επισημαίνει τον επαγγελματικό κίνδυνο στους χώρους εργασίας
ίν) να συμμετέχει στη διαμόρφωση πολιτικής της επιχείρησης για την πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου
ν) να ενημερώνεται για τυχόν αλλαγές στην παραγωγική διαδικασία, στο μέτρο που επηρεάζουν τις συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας
νί) να καλεί τον εργοδότη να λάβει τα κατάλληλα μέτρα σε περίπτωση άμεσου και σοβαρού κινδύνου, χωρίς να αποκλείεται και η διακοπή λειτουργίας ή μηχανήματος εγκατάστασης ή παραγωγικής διαδικασίας
νίί) να ζητά τη συνδρομή εμπειρογνωμόνων για θέματα Υ ΑΕ, με τη σύμφωνη γνώμη του εργοδότη
νίίί) να συνεδριάζει με τον εργοδότη, παρουσία του ΤΑ και του Γ.Ε., για τη διευθέτηση σχετικών θεμάτων.

ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΑΕ
·         Οι εργοδότες υποχρεούνται:
- να διευκολύνουν το έργο της επιτροπής ή του αντιπροσώπου προσφέροντάς τους τα αναγκαία μέσα προκειμένου να μπορούν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις οι οποίες απορρέουν από τις κείμενες διατάξεις
- να απαλλάσσουν τα μέλη από την εργασία τους χωρίς απώλεια των αποδοχών τους για χρόνο που δεν μπορεί να είναι μικρότερος από το ένα τρίτο (1/3) του ελάχιστου χρόνου απασχόλησης τεχνικού ασφάλειας σύμφωνα με το π.Δ. 17/96 χωρίς να προσμετράται σε αυτόν ο χρόνος των τριμηνιαίων κοινών συνεδριάσεών
τους με τον ΤΑ, ΓΕ και εργοδότη, που αναφέρονται στην παράγραφο Β.2 του άρθρου 2 του Ν. 1568/85
- να τους ενημερώνουν για τα σχετικά με τον υγιεινή και την ασφάλεια θέματα.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Ρόλος της πολιτείας είναι η προαγωγή των θεμάτων της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Αυτό επιτυγχάνεται με τη χάραξη πολιτικής και τη διαμόρφωση των απαιτούμενων δομών και διαδικασιών για την παραγωγή νομοθετικού, ενημερωτικού, ερευνητικού και ελεγκτικού έργου.
Την κύρια αρμοδιότητα έχουν οι υπηρεσίες του Υπουργείου Απασχόλησης & Κοινωνικής Προστασίας οι οποίες σύμφωνα με το Ν. 3227/04 (311Α) αρθρ. 25, είναι:
- η Γενική Διεύθυνση Συνθηκών & Υγιεινής της Εργασίας στην οποία ανήκουν η Διεύθυνση Συνθηκών Εργασίας,
το Κέντρο Υγιεινής & Ασφάλειας της Εργασίας (Κ.ΥΑΕ.) και η Διεύθυνση Διαχείρισης της Πληροφόρησης, Επιμόρφωσης και Παρακολούθησης Πολιτικών Συνθηκών Εργασίας για Θέματα Ασφάλειας και Υγείας
- το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.Επ.Ε.)
Αρμόδιο όργανο για την επίβλεψη της εφαρμογής των διατάξεων της νομοθεσίας στους χώρους εργασίας είναι το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.Επ.Ε), η λειτουργία του οποίου, με τη σημερινή του μορφή, θεσμοθετήθηκε με το Ν. 2639/98 (205/Α).
Προκειμένου να ανταποκριθεί στο έργο του το Σ.ΕΠ.Ε. έχει, μεταξύ άλλων, τις παρακάτω δικαιοδοσίες:
- να εισέρχεται ελεύθερα σε κάθε χώρο εργασίας του ιδιωτικού ή του δημόσιου τομέα, ακόμα και χωρίς προειδοποίηση, οποιαδήποτε ώρα κατά τη διάρκεια της μέρας ή της νύκτας
- να έχει πρόσβαση στα αρχεία, τα έγγραφα, τα μητρώα, τα βιβλία και τα άλλα στοιχεία της επιχείρησης
- να προβαίνει σε κάθε είδους αναγκαία εξέταση, έλεγχο ή έρευνα για τη διαπίστωση της εφαρμογής των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας
- να προβαίνει σε δειγματοληψίες, αναλύσεις, μετρήσεις φυσικών, χημικών και βιολογικών παραγόντων και να λαμβάνει φωτογραφίες
- να επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις ή να προσφεύγει στη δικαιοσύνη για την επιβολή ποινικών κυρώσεων
- να διακόmει προσωρινά τη λειτουργία της επιχείρησης ή τμήματός της, αν κρίνει ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και να εισηγείται στον αρμόδιο Υπουργό για την οριστική διακοπή της λειτουργίας της
- να διερευνά τα αίτια των θανατηφόρων και σοβαρών εργατικών ατυχημάτων και να συντάσσει εκθέσεις αυτοψίας
- να ερευνά τα αίτια και τις συνθήκες εμφάνισης των επαγγελματικών νόσων
- να παρεμβαίνει συμφιλιωτικά για την επίλυση ατομικών ή συλλογικών διαφορών που προκύmουν.
Η παρεμπόδιση εισόδου των επιθεωρητών εργασίας στις επιχειρήσεις ή η παροχή ψευδών στοιχείων συνεπάγονται ποινικές κυρώσεις.
Όλες οι διοικητικές, αστυνομικές, λιμενικές αρχές, οι δικαστικές και οι δημόσιες υπηρεσίες, καθώς και οι υπηρεσίες της αυτοδιοίκησης και των δύο βαθμών υποχρεούνται να παρέχουν στο Σ.ΕΠ.Ε. κάθε απαιτούμενη συνδρομή.
Οι επιθεωρητές εργασίας πρέπει να τηρούν το επιχειρησιακό απόρρητο.


·         ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΝΙΚΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ



Ο έλεγχος της εφαρμογής της ισχύουσας νομοθεσίας για τα θέματα υγιεινής και ασφάλειας είναι αρμοδιότητα του κράτους και ειδικότερα του ελέγχοντα επιθεωρητή. Στους παραβάτες επιβάλλονται διοικητικές και ποινικές κυρώσεις.
Σχετικά με τις επιβαλλόμενες κυρώσεις νομοθετήματα
- Ν. 3385/05 (ΦΕΚ 21O/NI9.8.05) Ρυθμίσεις για την προώθηση της απασχόλησης, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και άλλες διατάξεις (άρθ. 3 §2,3)
- Ν. 3227/04 (ΦΕΚ 31/Ν9.2.04) Μέτρα για την αντιμετώπιση της ανεργίας και άλλες διατάξεις (άρθ. 4)
- Ν. 3144/03 (ΦΕΚ 111/Ν8.5.03) Κοινωνικός διάλογος για την προώθηση της απασχόλησης και την κοινωνική προστασία και άλλες διατάξεις (άρθ. 11 §5, 21 § 11)
- Ν. 2874/00 (ΦΕΚ 286/Ν29.12.00) Προώθηση της απασχόλησης και άλλες διατάξεις (άρθ. 12 §4 εδάφιο 4)
- Ν. 2639/98 (ΦΕΚ 205/Ν2.9.98) Ρύθμιση εργασιακών σχέσεων, σύσταση Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας και άλλες διατάξεις (άρθ. 16 §6, 17)
- Ν. 2224/94 (ΦΕΚ 112/Ν6.7.94) Ρύθμιση θεμάτων εργασίας, συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, υγιεινής και ασφάλειας των εργαζομένων και οργάνωσης υπ. Εργασίας και των εποπτευομένων από αυτό νομικών προσώπων και άλλες διατάξεις (άρθ 24, 25)
- Ν. 1568/85 (ΦΕΚ 177/NI8.1O.85) Υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων (άρθ. 33, 34, 35)
Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ύστερα από αιτιολογημένη εισήγηση τουαρμόδιου Επιθεωρητή Εργασίας μπορεί να γίνει:
α) προσωρινή διακοπή της λειτουργίας για διάστημα μεγαλύτερο των τριών (3) ημερών ή και
β) οριστική διακοπή της λειτουργίας συγκεκριμένης παραγωγικής διαδικασίας ή τμήματος ή τμημάτων ήτου συνόλου της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης.
Η εκτέλεση των διοικητικών κυρώσεων προσωρινής και οριστικής διακοπής γίνεται από την αρμόδια αστυνομική αρχή.
Για την επιβολή των διοικητικών κυρώσεων συνεκτιμώνται:
- η αμεσότητα, η σοβαρότητα και η έκταση του κινδύνου
- η σοβαρότητα της παράβασης
- η τυχόν επαναλαμβανόμενη μη συμμόρφωση στις υποδείξεις των αρμοδίων οργάνων
- οι παρόμοιες παραβάσεις για τις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις στο παρελθόν και
- ο βαθμός υπαιτιότητας.
Κάθε εργοδότης που παραβαίνει τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας, που αφορούν τους όρους και τις συνθήκες εργασίας και συγκεκριμένα τα χρονικά όρια εργασίας ή την αμοιβή ή την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων,
τιμωρείται με:
- ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι (6) μηνών
- ή χρηματική ποινή τουλάχιστον 900,00 €
ή και
- τις δύο αυτές ποινές.

Βιβλιογραφία-πηγές
Ν. 1568/85, (l77/A), «Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων»
Π.Δ 294/88, (l38/A), «Ελάχιστος χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και γιατρού εργασίας, επίπεδο γνώσεων και ειδικότητα τεχνικού ασφαλείας για τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του άρθρου 1 παρ. 1 του Ν.1568/85»
Π.Δ 17/96, (l1/A), «Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία»
Π.Δ 159/99, (l57/A), «Τροποποίηση του ΠΔ. 17/96»
Ανακοίνωση δημοσίευσης του Ν. 1568/85, Υπουργείο Εργασίας, Διεύθυνση Συνθηκών Εργασίας, 1985
Εγκύκλιος 1302971 15-7-96, «Εφαρμογή του ΠΔ. 17/96»

Άσκηση αυτοαξιολόγησης
1.Εργαζόμενος σε μια δημόσια υπηρεσία  λόγω ολισθηρού πατώματος ( φρεσκοβενικομένα μάρμαρα) γλυστρά και πέφτει κάτω με αποτέλεσμα κάταγμα της κνήμης του. Σε ποιες ενέργειες πρέπει να καταφύγει προκειμένου να αποζημειωθεί  για το ατύχημα του.
2. Περίεργος εργαζόμενος, περιεργάζεται τον Η/Υ ο οποίος κατά την γνώμη του δεν δουλεύει τόσο γρήγορα όπως την προηγούμενη ημέρα και μάλιστα με ένα κατσαβίδι ανοίγει το εσωτερικό του μηχανήματος και περιεργάζεται τα διαφορα ηλεκτρικά κυκλώματα ,ενώ ο Η/Υ ηταν στην μπρίζα. Ενήργησε σωστά προκειμένου η υπηρεσία του να εξοικονομίσει χρόνο και χρήμα από την ενδεχόμενη επισκευή του μηχανήματος;
3.Εργαζόμενος σε υπηρεσία διοικητικός υπάλληλος  παραπατώντας στο γραφείο του συμπαρέσυρε το καλώδιο κάποιας ηλεκτρικής συσκευής που το άκρο της ηταν στον ρευματοδότη (μπρίζα).Επιδειώκοντας να συνεχίσει απρόσκοπτα την εργασία του προσπαθεί να βαλει την μπρίζα στην θέση της .Ενήργησε σωστά;
4.Το προστατευτικό καπάκι του κυλίνδρου του εκτυπωτή, ενοχλούσε τον υπάλληλο θέλοντας  να αποκόπτει ευκολότερα τα έντυπα  που εξέδιδε.ταυτόχρονα τον ίδιο εκτυπωτή χρησιμοποιούν και άλλοι συνάδελφοι του τμήματος.Ενήργησε σωστά ο υπάλληλος ;


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Στο εδάφιο αυτό γίνεται αναφορά στο Νομοθετικό πλαίσιο  που αφορά την Υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας για  περαιτέρω πληροφόρηση και εμβάνθυση γνώσεων των αναγνωστών
νομοθεσια
1. Προδιαγραφές χώρων εργασίας
Με το π.Δ. 16/96 ορίζονται ως χώροι εργασίας, οι χώροι που προορίζονται να περιλαμβάνουν θέσεις εργασίας
μέσα στα κτίρια της επιχείρησης ή/και της εγκατάστασης, περιλαμβανομένου και κάθε άλλου μέρους στην περιοχή της επιχείρησης ή/και της εγκατάστασης όπου ο εργαζόμενος έχει πρόσβαση στα πλαίσια της εργασίας
του. Οι διατάξεις του π.Δ. 16/96 συμπληρώνουν αυτές του κεφαλαίου Γ του Ν. 1568/85.
Π.Δ. 16/96 (ΦΕΚ IΟ/ΝI8.1.96) Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/654/ΕΟΚ
Π.Δ. της 17-9/34 (ΦΕΚ 334/N4.1O.34) Περί λειτουργίας βιομηχανικών και βιοτεχνικών εργοστασίων εν υπογείοις. (καταργήθηκαν τα κεφ Α, Β, Γ, Δ, Ε, ΣΤ, Ζ, Η, Θ, ΙΖ από το άρθ. 13 του π.Δ. 16/96)


2. Οθόνες Οπτικής Απεικόνισης (Ο.Ο.Α.)


Ως οθόνη οmικής απεικόνισης νοείται κάθε αλφαριθμητική ή γραφική οθόνη που αποτελεί τμήμα εξοπλισμού επεξεργασίας, αναπαραγωγής ή οmικής παρουσίασης στοιχείων ανεξάρτητα από τη χρησιμοποιούμενη μέθοδο.
Π.Δ. 398/94 (ΦΕΚ 221/ΝI9.12.94) Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/270/ΕΟΚ

3. Σήμανση
Ως σήμανση ασφαλείας ή/και υγείας νοείται κάθε σήμανση η οποία αναφερόμενη σε ένα ορισμένο ανnκείμενο δραστηριότητα ή κατάσταση, παρέχει μια ένδειξη ή οδηγίες σχετικά με την ασφάλεια ή/και την υγεία κατά την εργασία, ανάλογα με την περίmωση, μέσω πινακίδας, χρώματος, φωτεινού ή ηχητικού σήματος, προφορικής ανακοίνωσης ή σήματος δια χειρονομιών.
• Π.Δ. 105/95 (ΦΕΚ 67/NlO.4.95) Ελάχιστες προδιαγραφές για την σήμανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία σε συμμόρφωση με την Οδηγία 92/58/ΕΟΚ

4. Εξοπλισμός εργασίας

Ως εξοπλισμός εργασίας νοείται κάθε μηχανή, συσκευή, εργαλείο ή εγκατάσταση που χρησιμοποιείται κατά την εργασία. Οι διατάξεις των παρακάτω διαταγμάτων συμπληρώνουν αυτές του κεφ. Δ του Ν. 1568/85.
• Π.Δ. 155/04 (ΦΕΚ 121/Ν5.7.04) Τροποποίηση του π.Δ. 395/94 «ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζόμενους κατά την εργασία τους σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/655/ΕΟΚ» (Ν220) όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, σε συμμόρφωση με την οδηγία 2001/45/Εκ.
• Π.Δ. 304/00 (ΦΕΚ 241/N3.11.00) Τροποποίηση του π.Δ. 395/94 «ελάχιστες προδιαγραφές ασφαλείας και υγείας για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζόμενους κατά την εργασία τους σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/655/ΕΟΚ» (220/Α) όπως αυτό τροποποιήθηκε με το π.Δ. 89/99. Τροποποίηση
του π.Δ. 395/94 σε συμμόρφωση με την οδηγία 95/63/ΕΚ (94/Α)
• Π.Δ. 89/99 (ΦΕΚ 94/ΝI3.5.99) Τροποποίηση του π.Δ. 395/94 «ελάχιστες προδιαγραφές ασφαλείας και υγείας για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζόμενους κατά την εργασία τους σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/655/ΕΟΚ, (220/Α) σε συμμόρφωση με την οδηγία 95/63/ΕΚ του Συμβουλίου»
• Π.Δ. 305/96 (ΦΕΚ 212/Ν29.8.96) Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας που πρέπει να εφαρμόζονται στα προσωρινά ή κινητά εργοτάξια σε συμμόρφωση προς την οδηγία 92/57/ΕΟΚ.
• Π.Δ. 395/94 (ΦΕΚ 220/ΝI9.12.94) Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζόμενους κατά την εργασία τους σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/655/ΕΟΚ.
• Π.Δ. 377/93 (ΦΕΚ 160/ΝI5.9.93) Προσαρμογή της Ελληνικής Νομοθεσίας στις Οδηγίες 89/392/ΕΟΚ και 91/368/ΕΟΚ σχετικά με τις μηχανές

5. Θερμική καταπόνηση
• Εγκύκλιος 130295/13-6-01: Αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων κατά το θέρος
• Εγκύκλιος 130329/3-7-95: Αντιμετώπιση θερμικής καταπόνησης εργαζομένων κατά το θέρος
• Εγκύκλιος 130427/26-6-90: Αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων κατά το θέρος
• Εγκύκλιος 140120/24-7-89: Τεχνικές οδηγίες για τις μετρήσεις θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας στους χώρους εργασίας

6. Κάπνισμα
• Υ.Α. ΥΙ/Γ.Π./ΟΙκ. 82942/03 (ΦΕΚ 1292/Β/12.9.03) Συμπλήρωση της Υ.Δ. ΥΙ!Γ.π.!760l7/02 (lOOl/Β) «περί απαγόρευσης του καπνίσματος σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, μεταφορικά μέσα και μονάδες παροχής Υπηρεσιών Υγείαζ»
• Υ.Α. ΥΙ/Γ.Π./οικ. 76017/02 (ΦΕΚ 100l/B/29.8.02) Απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, μεταφορικά
μέσα και μονάδες παροχής Υπηρεσιών Υγείας
• Υ.Α. Α2γ/οικ. 3051/80 (Φ ΕΚ 47 5/Β/9.5.80) Περί απαγορεύσεως του καπνίσματος σε κοινούς κλειστούς χώρους
• Υ.Α. Α2/0ικ.1989!79 (ΦΕΚ416/Β/3.5.79) Περί απαγορεύσεως του καπνίσματος στα Νοσηλευτικά Ιδρύματα και στις ιδιωτικές Κλινικές

7. Μέσα ατομικής προστασίας
Ως εξοπλισμός ατομικής προστασίας νοείται κάθε εξοπλισμός τον οποίο ο εργαζόμενος πρέπει να φορά ή να φέρει κατά την εργασία, για να προστατεύεται από έναν ή περισσότερους κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία του, καθώς και κάθε συμπλήρωμα ή εξάρτημα του εξοπλισμού που εξυπηρετεί αυτό το σκοπό.
• Υ.Α. οικ. Β5261/190/97 (ΦΕΚ 113/Β/26.2.97) Τροποποίηση της κ.Υ.Α. Β4373/1205/93 «για τα μέσα ατομικής προστασίας όπως τροποποιήθηκε και ισχύει μέχρι σήμερα σε συμμόρφωση προς την οδηγία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 96/58/ΕΚ.
• κ.Υ.Α 8881/94 (ΦΕΚ 450/Β/16.6.94) Τροποποίηση της Β 4373/1205/93 απόφασης για τα μέσα ατομικής προστασίας, σε συμμόρφωση προς τις οδηγίες 93/95/ΕΟΚ και 93/68/ΕΟΚ.
• Π.Δ. 396/94 (220/ΝI9.12.94) Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρήση από τους εργαζόμενους εξοπλισμών ατομικής προστασίας κατά την εργασία σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου 89/656/ΕΟ Κ.
• Υ.Α. Β4373/1205/93 (ΦΕΚ 187/Β/23.3.93) Συμμόρφωση της Ελληνικής Νομοθεσίας με την Οδηγία 89/686/ΕΟΚ «για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα μέσα ατομικής προστασίας

8. Χειρωνακτική διακίνηση φορτίων
Ως χειρονακτική διακίνηση φορτίων νοείται κάθε μετατόπιση ή στήριξη φορτίου, από ένα ή περισσότερους εργαζόμενους, όπως η ανύψωση, η απόθεση, η ώθηση, η έλξη ή η μετακίνηση φορτίου, η οποία λόγω των χαρακτηριστικών της ή εξαιτίας δυσμενών εργονομικών συνθηκών, περιέχει κινδύνους ιδίως για τη ράχη και την οσφυϊκή χώρα των εργαζομένων.
• Π.Δ. 397/94 (ΦΕΚ 221/ΝI9.12.94) Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την χειρωνακτική διακίνηση φορτίων που συνεπάγεται κίνδυνο ιδίως για τη ράχη και την οσφυϊκή χώρα των εργαζομένων σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου 90/269/ΕΟΚ

9. Χρόνος Εργασίας
Στο π.Δ. 88/99 δίνονται οι ορισμοί του χρόνου εργασίας, της περιόδου ανάπαυσης, της νυκτερινής περιόδου, της εργασίας κατά βάρδιες, του εργαζόμενου τη νύκτα ή σε βάρδια.
• Π.Δ. 76/05 (ΦΕΚ 117/ΝI9.5.05) Τροποποίηση του π.δ 88/99 «ελάχιστες προδιαγραφές για την οργάνωση του χρόνου εργασίας σε συμμόρφωση με την οδηγία 93/104/EK» (94/Α) σε συμμόρφωση με την οδηγία 2000/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
• Π.Δ. 88/99 (ΦΕΚ 94/ΝI3.5.99) Ελάχιστες προδιαγραφές για την οργάνωση του χρόνου εργασίας σε συμμόρφωση με την οδηγία 93/104/ΕΚ

1. Χημικοί παράγοντες
1.1. Γενικά
• π.Δ. 339/01 (ΦΕΚ 227/N9.1O.01) Τροποποίηση του π.δ 307/86 «προστασία της υγείας των εργαζομένων που εκτίθενται σε ορισμένους χημικούς παράγοντεζ».
• Π.Δ. 338/01 (ΦΕΚ 227/N9.1O.01) Προστασίας της υγείας και ασφαλείας των εργαζομένων κατά την εργασία από κινδύνους οφειλόμενους σε χημικούς παράγοντες.
• Π.Δ. 90/99 (ΦΕΚ 94/ΝI3.5.99) Καθορισμός οριακών τιμών έκθεσης και ανώτατων οριακών τιμών έκθεσης των εργαζομένων σε ορισμένους χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους
σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 91/322/ΕΟΚ και 96/94/ΕΚ της Επιτροπής και τροποποίηση και συμπλήρωση του Π.Δ. 307/86 «προστασία της υγείας των εργαζομένων που εκτίθενται σε ορισμένους χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους (l35/A»> όπως τροποποιήθηκε με το Π.Δ. 77/93 (34/Α).
• Π.Δ. 77/93 (ΦΕΚ 34/ΝI8.3.93) Για την Προστασία των εργαζομένων από φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς παράγοντες και τροποποίηση και συμπλήρωση του π.δ/τος 307/86, (l35/Α) σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου 88/642/ΕΟΚ
• Υ.Α. 131099/89 (ΦΕΚ 930/Β/29.12.89) Προστασία των εργαζόμενων από τους κινδύνους που διατρέχει η υγεία τους με την απαγόρευση ορισμένων ειδικών παραγόντων και /ή ορισμένων δραστηριοτήτων. (καταργήθηκε από το π.Δ. 338/01 (227/Α))
• Π.Δ. 307/86 (ΦΕΚ 135/Ν29.8.86) Προστασία της Υγείας των Εργαζομένων που εκτίθενται σε ορισμένους χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους
• Υ.Α.193066/85 (ΦΕΚ 831/B/31.12.85) Εμποτιστικά ξύλου CCAKal CCB
• Ν. 1568/85 (ΦΕΚ 177/NI8.1O.85) Υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων
Αμίαντος
• Π.Δ 212/2006, (ΦΕΚ 212/N9.1O.06) Προστασία των εργαζομένων που εκτίθενται σε αμίαντο κατά την εργασία, σε συμμόρφωση με την οδηγία 83/477 /ΕΟ Κ του Συμβουλίου, όπως αυτή τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/382/ΕΟΚ του Συμβουλίου και την οδηγία 2003/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

2. Βιολογικοί παράγοντες
Ως βιολογικοί παράγοντες νοούνται οι μικροοργανισμοί, μεταξύ των οποίων και οι γενετικά τροποποιημένοι, οι κυπαροκαλλιέργειες και τα ενδοπαράσιτα του ανθρώπου, που είναι δυνατόν να προκαλέσουν οποιαδήποτε μόλυνση, αλλεργία ή τοξικότητα.
• Π.Δ. 15/99 (ΦΕΚ 9/Ν2.2.99) Τροποποίηση του π.Δ. 186/95 «προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 90/679/ΕΟΚ και 93/88/ΕΟΚ» (97/Α) όπως τροποποιήθηκε με το π.Δ. 174/97 (150/Α), σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 97/59/ΕΚ και 97/65/ΕΚ
• Π.Δ. 174/97 (ΦΕΚ 150/ΝI5. 7.97) Τροποποίηση του π.Δ. 186/95 «προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 90/679/ΕΟΚ και 93/88/ΕΟΚ» (97/Α) όπως τροποποιήθηκε με το π.Δ. 174/97(150/Α), σε συμμόρφωση
με τις οδηγίες 97/59/ΕΚ
• Π.Δ. 186/95 (ΦΕΚ 97/Ν30.5.95) Προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες του Συμβουλίου 90/679/ΕΟΚ και 93/88/ΕΟΚ
• Π.Δ. 77/93 (ΦΕΚ 34/ΝI8.3.93) Για την Προστασία των εργαζομένων από φυσικούς, χημικούς και βιολο- γικούς παράγοντες και τροποποίηση και συμπλήρωση του π.δ/τος 307/86, (l35/Α) σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου 88/642/ΕΟΚ
• Ν. 1568/85 (ΦΕΚ 177/N18.1O.85) Υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων (Κεφ. Ε, άρθ. 24-28)

3. Καρκινογόνοι παράγοντες
• Π.Δ. 43/03 (ΦΕΚ 44/N21.2.03) Τροποποίηση και συμπλήρωση του π.Δ. 399/94 «προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 1999/38/ΕΚ»
• Π.Δ. 127/00 (ΦΕΚ 111/Ν6.4.00) Τροποποίηση και συμπλήρωση π.Δ. 399/94 για προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση
με Οδηγία 90/394/ΕΟΚ σε συμμόρφωση με Οδηγία 97/42/Εκ.
• Π.Δ. 399/94 (ΦΕΚ 221/Ν19.12.94) Προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/394/ΕΟΚ
• Υ.Α. 378/94/94 (ΦΕΚ 705/Β/20.9.94) Επικίνδυνες ουσίες, ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση αυτών σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 67/548/ΕΟΚ όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει
• Αποφ. 1197/89 (ΦΕΚ 567/Β/6.9.90) Ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων παρασκευασμάτων σε εναρμόνιση με τις οδηγίες 88/379/ΕΟΚ και 89/178/ΕΟΚ

4. Φυσικοί παράγοντες
Γενικά
• Π.Δ. 77/93 (ΦΕΚ 34/Ν18.3.93) Για την προστασία των εργαζομένων από φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς παράγοντες και τροποποίηση και συμπλήρωση του π.δ/τος 307/86, (l35/Α) σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου 88/642/ΕΟΚ

1. Θόρυβος
• Π.Δ. 149/06 (ΦΕΚ 159/Ν28.7.06) Ελάχιστες προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (θόρυβος) σε εναρμόνιση με την οδηγία 2003/1O/ΕΚ

2. Κραδασμοί
• Π.Δ. 176/05 (ΦΕΚ 227/Ν14.9.05) Ελάχιστες προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (κραδασμοί), σε συμμόρφωση με την οδηγία 2002/44/ΕΚ

3. Σκόνες
• Π.Δ. 43/03 (ΦΕΚ 44/N21.2.03) Τροποποίηση και συμπλήρωση του π.Δ. 399/94 «προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 1999/38/ΕΚ»
• Π.Δ. 90/99 (ΦΕΚ 94/Ν13.5.99) Καθορισμός οριακών τιμών έκθεσης και ανώτατων οριακών τιμών έκθεσης των εργαζομένων σε ορισμένους χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 91/322/ΕΟΚ και 96/94/ΕΚ της Επιτροπής και τροποποίηση και συμπλήρωση του Π.Δ. 307/86 «προστασία της υγείας των εργαζομένων που εκτίθενται σε ορισμένους
χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους (l35/A»> όπως τροποποιήθηκε με το Π.Δ.77/93 (34/Α).
• Π.Δ. 77/93 (ΦΕΚ 34/Ν18.3.93) Για την προστασία των εργαζομένων από φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς παράγοvrες και τροποποίηση και συμπλήρωση του π.δ/τος 307/86, (135/Α) σε συμμόρφωση προς τηνοδηγία του Συμβουλίου 88/642/ΕΟΚ
• Π.Δ. 307/86 (ΦΕΚI35/Ν29.8.86) Προστασία της Υγείας των Εργαζομένων που εκτίθεvrαι σε ορισμένουςχημικούς παράγοvrες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους
Στα αντίστοιχα κεφάλαια του παρόντος βιβλίου γίνεται ανάλυση των ελαχίστων απαιτήσεων της νομοθεσίας.
Στο τέλος του βιβλίου δίνεται παράρτημα νομοθετημάτων για την Υ.Α.Ε.
Τα πλήρη κείμενα των νομοθετημάτων καθώς και των οδηγιών είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα τουΕλληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (www.elinyae.gr)
Το 1989 το Συμβούλιο των Υπουργών της ΕΟΚ εξέδωσε την οδηγία 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ηςΙουνίου 1989 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείαςτων εργαζομένων κατά την εργασία (Π.Δ. 17/96) αναφερόμενη ως οδηγία πλαίσιο.
Η οδηγία αυτή βασίζεται στο άρθρο 118Α της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΟΚ όπως συμπληρώθηκε απότην ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1986.
Σύμφωνα με το άρθρο αυτό το Συμβούλιο των Υπουργών έχει την εξουσιοδότηση να εκδίδει με ειδική πλειοψηφία οδηγίες ελαχίστων προδιαγραφών για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων στα κράτη μέλη της Κοινότητας.
Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο τα κράτη μέλη πρέπει να ανεβάσουν το επίπεδο προστασίας το οποίο παρέχουν, αν αυτό είναι χαμηλότερο από τα ελάχιστα επίπεδα που θεσπίζοvrαι από τις οδηγίες. Επίσης έχουν την υποχρέωση να
διατηρήσουν τη δυνατότητα να εισάγουν προστατευτικά μέτρα αυστηρότερα από αυτά που απαιτούν οι οδηγίες.
Παράλληλα με το άρθρο 118, το άρθρο 10 ΟΑ της Συνθήκης περί ιδρύσεως της ΕΟΚ όπως συμπληρώθηκε από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1986, απαιτεί εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών των κρατών μελών με
στόχο να αρθούν όλα τα εμπόδια για το εμπόριο της ενιαίας αγοράς και να επιτραπεί η ελεύθερη διακίνηση αγαθών και ατόμων, δια μέσου των συνόρων
Έτσι το μεγαλύτερο μέρος των διατάξεων του εθνικού μας δικαίου που αφορούν στην υγιεινή και την ασφάλεια των εργαζομένων, καλύmουν οι διατάξεις εναρμόνισής του με τις αvrίστοιχες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- 89/654/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ής Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας (Πρώτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 16/96)
- 92/58/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 1992 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές για τη σήμανση ασφάλειας ή/και υγείας στην εργασία (ενάτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 105/95)
- 89/655/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 30ης Νοεμβρίου 1989 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρησιμοποίηση εξοπλισμού από τους εργαζομένους κατά την εργασία τους (Δεύτερη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 395/94)
- 90/270/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Μαιου 1990 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οmικής απεικόνισης (πέμπτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 398/94)
- 2003/10/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 2003, περί των ελάχιστων προδιαγραφών υγείας και ασφάλειας για την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (θόρυβος) (l7η ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 149/06)
- 95/27/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 1995 που τροποποιεί την οδηγία 86/662/ΕΟΚ του Συμβουλίου για τον περιορισμό του θορύβου των υδραυλικών πτύων, των πτύων με καλώδια,
των προωθητών γαιών, των φορτωτών και των φορτωτών - εκσκαφέων (γ.Α. 11481/523/97, υ.α 76802/1033/96)
- 86/662/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Δεκεμβρίου 1986 για τον περιορισμό του θορύβου των υδραυλικών πτύων, των πτύων με καλώδια, τωνπροωθητώνγαιών, των φορτωτών, και των φορτωτών-εκσκαφέων (γΑ 765/91)
- 86/188/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Μαιου 1986 σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσής τους στο θόρυβο κατά την εργασία (π.Δ.85/91)
- 94/33/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1994 για την προστασία των νέων κατά την εργασία (π.Δ. 62/98)
- 90/269/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 29ης Μαιου 1990 σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας κατά τη χειρωνακτική διακίνηση φορτίων που συνεπάγεται κινδύνους ιδίως για τη ράχη και την οσφυϊκή
χώρα των εργαζομένων (τέταρτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ.397/94)
- 93/104/ΕΚ του Συμβουλίου της 23ης Νοεμβρίου 1993 σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (π.Δ. 88/99)
- 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 1992 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων
(δέκατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ.41/03)
- 92/85/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 1992 σχετικά με την εφαρμογή μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών εργαζομένων
(δέκατη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 176/97)
- 99/38/ΕΚ του Συμβουλίου της 29ης Απριλίου 1999 για τη δεύτερη τροποποίηση της οδηγίας 90/394/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που έχουν σχέση με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία και για την επέκτασή της ώστε να καλύmει και τους μεταλλαξιογόνους παράγοντες (π.Δ. 43/03)
- 97/42/ΕΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1997 για την πρώτη τροποποίηση της οδηγίας 90/394/ΕΟΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία (έκτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ. 127/00)
- 90/394/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 1990 σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες κατά την εργασία (έκτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ.399/94)
- 96/94/ΕΚ της Επιτροπής της 18ης Δεκεμβρίου 1996 για τη θέσπιση δεύτερου καταλόγου ενδεικτικών οριακών τιμών κατ' εφαρμογή της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνεπάγεται η έκθεσή τους σε χημικά, φυσικά ή βιολογικά μέσα κατά τη διάρκεια της εργασίας (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (π.Δ. 90/99)
- 91/322/ΕΟΚ της Επιτροπής της 29ης Μαιου 1991 περί καθορισμού ενδεικτικών οριακών τιμών μέσω της εφαρμογής της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους που παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους, κατά τη διάρκεια της εργασίας, σε χημικά, φυσικά ή βιολογικά μέσα.
- 91/322/ΕΟΚ της Επιτροπής της 29ης Μαιου 1991 περί καθορισμού ενδεικτικών οριακών τιμών μέσω της εφαρμογής της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ του Συμβουλίου περί προστασίας των εργαζομένων από τους κινδύνους που παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους, κατά τη διάρκεια της εργασίας, σε χημικά, φυσικά ή βιολογικά
μέσα. (Π.Δ. 90/99)
-1999/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1999, σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για τη βελτίωση της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων οι οποίοι είναι δυνατόν να εκτεθούν σε κίνδυνο από εκρηκτικές ατμόσφαιρες (δέκατη πέμmη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16 παράγραφος 1 της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (π.Δ.42/03)
- 2001/7/ΕΚ της Επιτροπής, της 29ης Ιανουαρίου 2001, για την τρίτη προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο της οδηγίας 94/55/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών όσον αφορά την οδική μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (γΑ οικ. 47368/2522/04)



Βιβλιογραφια
1. Θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας για επιχειρήσεις γ κατηγορίας (άρθ. 2 ΠΔ 294/88), ΕΛ.ΙΝ. Υ.Α.Ε., 2003
2. Accident jHevention lnanual/or indu5trial ojJeration5, 2ν., Nationa! Safety C:ouncil, 1992
3. FundCLlnental5 otindu5triallzygiene, 4th ed., Nationa! Safety C:ounci!, 1995
4. Επιτυχής διαχείριση της πρόληψης ατυχημάτων, European Agency ίΌΓ Saf'ety and Hea!th at Work, f'acts, 13,
http://osha.europa.eu/publications/factsheets/13/index.h tm? set !anguage = e!
5. Καταγραφή του κοινωνικοοικονομικού κόστους των επαγγελματικών ατυχημάτων, European Agency of Safety and Hea!th
at Work, facts, 27, http://osha.europa.eu/publications/factsheets/27/index.htm?set !anguage=e!
6. Οικονομική αξιολόγηση της πρόληψης των εργατικών ατυχημάτων σε επίπεδο επιχείρησης, European Agency of Safety and Hea!th at Work, facts, 28, http://osha.europa.eu/publications/factsheets/28/index.htm?set !anguage=e!
7. Eκθεση πεπραγμένων ΣΕΠΕ 2005, http://www.ypakp.gr/index.cfΊn?Levell =2&Leve!2 =9&Leve!3 = I&Leve!4=O &Leve!5=O&Leve!6=O
8. Ν. 1568/85, (l77/A), «Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων»
9. Π.Δ 294/88, (l38/A), «Ελάχιστος χρόνος απασχόλησης τεχνικού ασφαλείας και γιατρού εργασίας, επίπεδο γνώσεων και ειδικότητα τεχνικού ασφαλείας για τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του άρθρου 1 παρ. 1 του Ν.1568/85»
10. Π.Δ 17/96, (l1/A), «Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία»
11. Π.Δ 159/99, (l57/A), «Τροποποίηση του ΠΔ. 17/96»
12. Ανακοίνωση δημοσίευσης του Ν. 1568/85, Υπουργείο Εργασίας, Διεύθυνση Συνθηκών Εργασίας, 1985
13. Εγκύκλιος 130297115-7-96, «Εφαρμογή του ΠΔ. 17/96»




















ΚΕΦΑΛΑΙΟ  Νο 2

Εργασιακός κίνδυνος







Στην καθομιλουμένη, η έννοια του κινδύνου εκφράζει το «επικείμενο κακό» ή και την «πιθανή δυσάρεστη έκβαση» ενός συμβάντος. Όταν όμως αναφερόμαστε στον «επαγγελματικό κίνδυνο», εννοούμε τον κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ο οποίος προέρχεται από την έκθεση στους βλαπτικούς παράγοντεςτου εργασιακού περιβάλλοντος.
Ως «πηγή κινδύνου» χαρακτηρίζεται η εγγενής ιδιότητα ή ικανότητα κάποιου στοιχείου να προκαλέσει βλάβη.
Ο «επαγγελματικός κίνδυνος» σχετίζεται με την πιθανότητα ή τη συχνότητα έκθεσης των εργαζομένων σε κάποια πηγή κινδύνου στον εργασιακό χώρο (π.χ. θόρυβος, χημικές ουσίες, χειρωνακτική διακίνηση φορτίων, μονότονη ή επαναληπτική εργασία, απροστάτευτα κινούμενα μέρη μηχανών κ.λπ.), καθώς επίσης και με τη σοβαρότητα
των συνεπειών, δηλαδή τη βιολογική βλάβη που προκλήθηκε από την έκθεση αυτή. Η συνθετική προσέγγιση της πιθανότητας έκθεσης και της σοβαρότητας των συνεπειών, εκφράζεται απ' την έννοια της «επικινδυνότητας » που προσδιορίζει το βαθμό του επαγγελματικού κινδύνου.
Η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου είναι μια σύνθετη, διαχρονική και δυναμική διαδικασία αξιολόγησης των κινδύνων του εργασιακού περιβάλλοντος, με σκοπό την προστασία της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων.
Δεν πρέπει να κυριαρχήσει η άποψη ότι η εκτίμηση αυτή λειτουργεί μόνο σαν μέσο αποθήκευσης τεχνικών πληροφοριών και ότι σαν αποτέλεσμα έχει μόνο την εύρεση δεικτών επικινδυνότητας. Τα πληροφοριακά στοιχεία που προέρχονται από την ανάλυση του εργασιακού περιβάλλοντος και των επιmώσεών του στην υγεία
και την ασφάλεια, κατάλληλα επεξεργασμένα, συντελούν στη συγκρότηση των παρεμβάσεων πρόληψης που οδηγούν στην προσαρμογή του εργασιακού περιβάλλοντος στις ανθρώπινες ικανότητες και δυνατότητες.
Αυτές οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι ικανές να ανατρέψουν την υπάρχουσα κατάσταση, στοχεύοντας στην απομάκρυνση των ενδογενών κινδύνων κάθε παραγωγικής δραστηριότητας (στόχος επενούς ασφάλειας), δηλαδή να μην περιορίζονται μόνο στη διαχείριση του κινδύνου.
Ο δυναμικός χαρακτήρας των διαδικασιών εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου εκφράζεται μέσω της αξιολόγησης των επεμβάσεων για την προστασία και πρόληψη της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, καθώς και τη διαχρονική παρακολούθηση των βλαπτικών παραγόντων σε σχέση με την προσαρμογή της τεχνολογίας στις νέες παραγωγικές απαιτήσεις.
Η Γραπτή Εκτίμηση του Επαγγελματικού Κινδύνου, αναφέρεται στις διατάξεις του ΠΔ 17/1996 (το οποίο συμπληρώνεται με το ΠΔ 159/1999) και αποτελεί εργοδοτική υποχρέωση. Συντάσσεται από τον Τεχνικό Ασφάλειας και τον Ιατρό Εργασίας. Επίσης, αποτελεί βασικό μέσο αυτοέλεγχου της κάθε επιχείρησης, εφόσον εξασφαλίζεται η ενεργός συμμετοχή των εργαζομένων τόσο στις φάσεις του ποιοτικού και ποσοτικού προσδιορισμού των κινδύνων του εργασιακού περιβάλλοντος, όσο και σε αυτές της πρόληψης και προαγωγής της εργασιακής υγείας και ασφάλειας. Ωστόσο, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η έλλειψη θεσμοθετημένου επιπέδου ποιότητας για τη Γραπτή Εκτίμηση των Επαγγελματικών Κινδύνων μπορεί να οδηγεί στην κατ' όνομα εφαρμογή των διατάξεων του
π.Δ 1711996, αλλοιώνοντας έτσι, τους βασικούς στόχους των διαδικασιών πρόληψης της επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας.
Για να είναι πλήρης και αποτελεσματική η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου πρέπει να είναι μια συλλογική διαδικασία με συγκεκριμένη ακολουθία βασικών ενεργειών.
Οι βασικές ενέργειες περιλαμβάνουν:
·         εντοπισμό των πηγών κινδύνου για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων που χαρακτηρίζουν κάθε παραγωγική διαδικασία,
·         εξακρίβωση των δυνητικών για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων κινδύνων, προερχομένων από τις παραγωγικές διαδικασίες,
·         εκτίμηση του μεγέθους του κινδύνου και των επιmώσεών του στην υγεία και ασφάλεια,
·         προγραμματισμό και διαχείριση των διαδικασιών πρόληψης.

Αυτό το σχέδιο εκτίμησης οδηγεί στις εξής πιθανές υποθέσεις «κινδύνου» για κάθε εργασιακό χώρο ή θέση εργασίας:
• απουσία κινδύνων έκθεσης στον εργασιακό χώρο,
• παρουσία κινδύνων «ελεγχόμενης» έκθεσης αναφορικά με τα επίπεδα που ορίζει κάθε φορά η εθνική νομοθεσία ή/και η διεθνής πρακτική,
• παρουσία κινδύνων μη ελεγχόμενης έκθεσης.
Στην πρώτη περίπτωση δεν αναδεικνύονται κίνδυνοι οι οποίοι συνδέονται άμεσα με την παραγωγική διαδικασία.
Στη δεύτερη, οι κίνδυνοι που προκύmουν από αυτή, μπορούν να τεθούν υπό «έλεγχο» με την εφαρμογή των διατάξεων της κείμενης νομοθεσίας και σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία και πρακτική σχετικά με την προστασία και πρόληψη της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων. Στην τρίτη περίmωση πρέπει να εφαρμοστούν άμεσα οι επεμβάσεις πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου όπως αυτές καθορίζονται στα άρθρα 4,6 και 7 του π.Δ 17/96 και την εκάστοτε νομοθεσία για την εργασιακή υγεία και ασφάλεια.

Ταξινόμιση και ορισμός των επαγγελματικών κινδύνων

Οι κίνδυνοι που πηγάζουν από κάθε επαγγελματική δραστηριότητα, αν και συνήθως δρουν σε συνέργια (π.χ. η εντατικοποίηση της εργασίας σε ένα εργασιακό περιβάλλον με υψηλά επίπεδα θορύβου δημιουργεί τις προϋποθέσεις
ώστε να εκδηλωθεί τόσο μια επαγγελματική ασθένεια όσο και ένα εργατικό ατύχημα), για λόγους τακτοποίησης και καταγραφής, ταξινομούνται σε τρεις μεγάλες ομάδες:
ομαδα 1η
·         Κίνδυνοι για την ασφάλεια ή κίνδυνοι εργατικού ατυχήματος που περικλείουν την αιθανότητα να προκληθεί τραυματισμός ή βιολογική βλάβη στους εργαζόμενους, ως συνέπεια της έκθεσης στην πηγή κινδύνου. Η φύση της πηγής κινδύνου καθορίζει την αιτία και το είδος του τραυματισμού ή της βιολογικής βλάβης, που μπορεί να είναι μηχανική, ηλεκτρική, χημική, θερμική κ.λπ.
Οι κίνδυνοι, αυτοί μπορεί να οφείλονται (ενδεικτικά):
·         στις κτηpιακές δομές και τη διαμόρφωση των xώρων εργασιας, όπως: μη τήρηση των πολεοδομικών και υγειονομικών κανονισμών, ανεπάρκεια εξόδων κινδύνου, στατική ανεπάρκεια εγκαταστάσεων, ολισθηρά δάπεδα, επικίνδυνες επιφάνειες (π.χ. αιχμηρές άκρες), περιορισμένος χώρος, ελλιπής συντήρηση κατασκευών,απουσία προστατευτικών έναντι πτώσης (εργασία σε ύψος, επικίνδυνα ανοίγματα κλπ) και μέτρων προστασίας από mώσεις υλικών, ακατάλληλος φωτισμός κ.α .
·         στον εξoπλισμό εργασίας, όπως απουσία ή κακή λειτουργία διατάξεων ασφαλείας (προστατευτικά στις επικίνδυνες ζώνες των μηχανών, διατάξεις επείγουσας διακοπής κ.λπ.), ελλιπής συντήρηση, χρήση από μη εκπαιδευμένο προσωπικό, μη τήρηση διαδικασιών ασφαλούς εργασίας, απουσία προστατευτικών έναντι πτώσης, κίνηση οχημάτων στο χώρο εργασίας χωρίς τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας κ.α .
·         στο ηλεκτρικό ρεύμα, όπως: μη τήρηση κανονισμού ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, απουσία προστατευτικών διατάξεων σε εγκαταστάσεις και εργαλεία, ελλιπής συντήρηση, μη τήρηση διαδικασιών ασφαλούς εργασίας κ.α.
·          σε χρήση εύφλεκτων ή/και εκρηκηκών ουσιών, όπως: μη τήρηση προδιαγραφών ασφαλούς χρήσης και αποθήκευσης των ουσιών, έλλειψη μέτρων ελέγχου πηγών έναυσης, ελλιπής εξαερισμός, ανεπαρκής εξοπλισμός
πυρανίχνευσης-συναγερμού-κατάσβεσης, απουσία διατάξεων ασφαλείας του εξοπλισμού υπό πίεση κ.α .
·         σε χρήση ή/και ύπαρξη άλλων επικίνδυνων ουσιών όπως τοξικές, διαβρωτικές κλπ., όπως: ελλιπής πληροφόρηση για την επικινδυνότητα των ουσιών (π.χ. απουσία δελτίων δεδομένων ασφάλειας προϊόvrων), μη τήρηση προδιαγραφών ασφαλούς χρήσης και αποθήκευσης των ουσιών Κ.α .
·         σε απουσία ή ελλιπή εφαρμογή διαδικασιών ασφάλειας: π.χ. για εργασία σε κλειστούς χώρους, για θερμές εργασίες, για αvrιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων, για συvrήρηση Κ.α .
·         σε φυσικούς παράγοντες, όπως: απόσπαση προσοχής εργαζόμενου λόγω υψηλού θορύβου, απουσία προστατευτικών διατάξεων για κινδύνους ακτινοβολίας, ελλιπή μέτρα ασφαλείας για τον κίνδυνο επαφής με θερμές ψυχρές επιφάνειες, απουσία προστατευτικών διατάξεων και μεθόδων ασφαλούς εργασίας για ρευστά υπό πίεση Κ.α.

ομάδα 2η
Κίνδυνοι για την υγεία που περικλείουν την πιθανότητα να προκληθεί αλλοίωση στη βιολογική ισορροπία των εργαζομένων (ασθένεια), συνέπεια της επαγγελματικής έκθεσης σε φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς βλαmικούς παράγοvrες του εργασιακού περιβάλλοvrος.
Οι κίνδυνοι αυτοί μπορεί να οφείλονται σε:

·         Xημικούς παράγοντες όπως χημικές ουσίες, σκόνες ίνες (π.χ. υπέρβαση Οριακών Τιμών Έκθεσης)
·         φυσικούς παράγοντες όπως θόρυβο, ακτινοβολίες, θερμικό περιβάλλον, δονήσεις κλπ. (π.χ. υπέρβαση Οριακών Τιμών Έκθεσης)
·         βιολογικούς παράγοντες (π.χ. παρουσία βιολογικών ρύπων)


ομάδα 3η
Κίνδυνοι εργονομικοί ή εγκάρσιοι (για την υγεία και την ασφάλεια) οι οποίοι χαρακτηρίζονται από την αλληλεπίδραση της σχέσης, εργαζόμενου και οργάνωσης εργασίας στην οποία είναι εvrαγμένος. Οι αιτίες αυτών των κινδύνων εvrοπίζονται στην ίδια τη δομή της παραγωγικής διαδικασίας, που οδηγεί στην αναγκαστική
προσαρμογή του ανθρώπου στις απαιτήσεις της εργασίας. Ο σχεδιασμός των επεμβάσεων για την πρόληψη ή!και την προστασία των εργαζομένων από αυτούς τους κινδύνους πρέπει να στοχεύει σε μία δυναμική ισορροπία μεταξύ ανθρώπου και εργασιακού περιβάλλοvrος, με βασική συvrεταγμένη την προσαρμογή
της εργασίας στον άνθρωπο, προσαρμογή που προϋποθέτει τη γνώση των φυσιολογικών αλλά και παθολογικών μηχανισμών του ανθρώπινου οργανισμού.

Οι κίνδυνοι αυτοί μπορεί να οφείλονται:
·         στην οργάνωση εργασίας (π.χ. εvrατικοποίηση, μονοτονία, ωράρια εργασίας, βάρδιες κλπ.)
·         σε ψυχολογικούς παράγοντες (π.χ. άτυπες μορφές εργασίας, ηθική παρενόχληση, ψυχική πίεση, κλειστοφοβία κλπ.)
·         σε εργονομικούς παράγοντες (π.χ. μη εργονομικός σχεδιασμός της θέσης εργασίας, χειρωνακτική διακίνηση φορτίων κλπ.)
·         σε αντίξοες συνθήκες εργασίας (π.χ. εργασίες με ακατάλληλο εξοπλισμό, εργασίες σε αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες κλπ.)
Η διαδικασία εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου ακολουθεί βασικές ενέργειες που οδηγούν στον εντοπισμό των πηγών κινδύνου, την εξακρίβωση και τον ποσοτικό και ποιοτικό προσδιορισμό των βλαmικών παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος.

1.Εντοπισμός πηγών κινδύνου (πρώτη Φάση)

Αυτή η φάση περιλαμβάνει μια επιμελημένη και πλήρη καταγραφή της παραγωγικής διαδικασίας των υπό εξέταση χώρων ή θέσεων εργασίας.
Η καταγραφή αφορά:
·         την καταγραφή της παραγωγικής διαδικασίας και ροής, την περιγραφή της παραγωγικής τεχνολογίας, των μηχανών, των εγκαταστάσεων, των χρησιμοποιούμενων υλών και ουσιών, των διαδικασιών συντήρησης των
μηχανών και των εγκαταστάσεων, την επεξεργασία και διάθεση των αποβλήτων καθώς και την εσωτερική και εξωτερική διακίνηση των φορτίων και των προϊόντων,
·         τον προορισμό χρήσης των χώρων εργασίας (π.χ. εργαστήρια, γραφεία, αποθήκες κ.λπ.),
·         τα κτηριακά χαρακτηριστικά του εργασιακού χώρου (αντισεισμική προστασία, επιφάνεια, χωρητικότητα, ανοίγματα κ.λπ.),
·         τα χαρακτηριστικά των εργαζομένων στα υπό εξέταση τμήματα της παραγωγικής διαδικασίας (αριθμός εργαζομένων, φύλο, βάρδιες εργασίας, εργασιακή ηλικία, εκπαίδευση κ.λπ.),
·         τις πληροφορίες που προέρχονται από την ιατρική παρακολούθηση, εάν και εφόσον παρέχεται, καθώς και αυτές που σχετίζονται με τα εργατικά ατυχήματα και τις επαγγελματικές ασθένειες.
Αυτή η καταγραφή της παραγωγικής διαδικασίας και του τεχνολογικού κύκλου παρέχοντας μια ολοκληρωμένη γνώση των παραγωγικών δραστηριοτήτων, επιτρέπει τον εντοπισμό των πηγών κινδύνου για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων.
Για να επιτευχθεί μια ουσιαστική και όχι τυπική καταγραφή των παραγωγικών διαδικασιών είναι απαραίτητη η άντληση πληροφοριών από τους εργαζόμενους σχετικά με τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν στον εργασιακό χώρο.

2. Εξακρίβωση των κινδύνων έκθεσης (δεύτερη Φάση)

Η εξακρίβωση των κινδύνων έκθεσης αποτελεί εκείνη τη διαδικασία η οποία μας επιτρέπει να προσδιορίσουμε ποιοτικά τους βλαmικούς παράγοντες στους οποίους εκτίθενται οι εργαζόμενοι.
Ως εκ τούτου εξετάζουμε και καταγράφουμε:
• τον τρόπο λειτουργίας, καθώς και τη μορφή της παραγωγικής δραστηριότητας,
• την οργάνωση της παραγωγικής δραστηριότητας στο υπό εξέταση εργασιακό περιβάλλον (π.χ. χρόνος παραμονής στον εργασιακό χώρο, ταυτόχρονη ύπαρξη άλλων δραστηριοτήτων, μέθοδοι εργασίας κ.λπ.),
• τη λήψη ή μη, μέτρων προστασίας και πρόληψης για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων (ύπαρξη τεχνικών και οργανωτικών μέτρων πρόληψης, βαθμός τήρησης των διαδικασιών ασφαλούς εργασίας κ.λπ.),
• την άποψη των εργαζομένων για τις συνθήκες που επικρατούν στον εργασιακό χώρο στον οποίο εργάζονται καθώς και τις αναφορές τους για τις επιmώσεις των βλαmικών παραγόντων στην κατάσταση της υγείας τους (μέσω της εργατικής υποκειμενικότητας).
Στην υλοποίηση της συγκεκριμένης κατεύθυνσης ο ρόλος της Επιτροπής Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας
(ΕΥΑΕ) είναι αναντικατάστατος. Η ΕΥΑΕ μπορεί αντικειμενικά να εξελιχθεί σε πόλο συγκέντρωσης της εμπειρίας των εργαζομένων. Ταυτόχρονα, μπορεί να αναδείξει επικίνδυνες πρακτικές που υπάρχουν στη ζωή της επιχείρησης και τις οποίες αποκρύmει ο εργοδότης για ευνόητους λόγους.
Στη φάση αυτή μπορούν να χρησιμοποιηθούν διάφορα μεθοδολογικά εργαλεία όπως λίστες ελέγχου, ερωτηματολόγια για τους εργαζόμενους Κ.α.

3.Εκτίμηση κινδύνων έκθεσης (Τρίτη φάση)

Η εκτίμηση των κινδύνων έκθεσης που καταγράφηκαν και εξακριβώθηκαν στις δύο προηγούμενες φάσεις ανάλυσης του εργασιακού περιβάλλοντος (φάση Ιη και φάση 2η), υλοποιείται δια μέσου:
• του ελέγχου της εφαρμογής των τεχνικών και οργανωτικών κανόνων ασφάλειας και υγείας (π.χ. για την ασφάλεια των μηχανών, την πυροπροστασία, την ασφάλεια των ηλεκτρομηχανολογικών, θερμικών και κτηριακών εγκαταστάσεων, των κανονισμών για τη διαχείριση χημικών ουσιών, την πρόληψη των κινδύνων από την έκθεση σε φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς παράγοντες, τη χειρωνακτική διακίνηση φορτίων, την οργάνωση εργασίας κ.α.),
• του ελέγχου των «αποδεκτών» για την υγεία και ασφάλεια συνθηκών εργασίας (σχετικά με τη φύση των κινδύνων, τη χρονική διάρκεια, τον τρόπο υλοποίησης και τη μορφή των παραγωγικών δραστηριοτήτων), αναφορικά με την κείμενη νομοθεσία και τη διεθνή εμπειρία και πρακτική,
• του ποσοτικού προσδιορισμού της επικινδυνότητας.
Ο ποσοτικός προσδιορισμός της επικινδυνότητας αποτελεί το πιο κρίσιμο στάδιο κάθε διαδικασίας εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου. Συνίσταται στον προσδιορισμό της πιθανότητας να υπάρξει έκθεση του εργαζόμενου σε μια επικίνδυνη κατάσταση ή ένα βλαπτικό παράγοντα του εργασιακού περιβάλλοντος, καθώς και στην εκτίμηση της σοβαρότητας των συνεπειών που θα έχει η έκθεση αυτή (βλ. ενδεικτικά στο σχήμα που ακολουθεί).
     Επικινδυνότητα = Πιθανότητα Χ Σοβαρότητα
Η ποσοτική εκτίμηση των δυο αυτών συνιστωσών είναι απαραίτητη στα πλαίσια της ιεράρχησης των μέτρων
πρόληψης και αντιμετώπισης του επαγγελματικού κινδύνου (μείωση της πιθανότητας να συμβεί ένα γεγονός, μέτρα που στοχεύουν στη μείωση της σοβαρότητας κάθε κινδύνου).
Στη βιβλιογραφία υπάρχουν μεθοδολογίες και μοντέλα που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της πιθανότητας (απλά μοντέλα με χρήση δεικτών συχνότητας, δένδρα σφαλμάτων και δένδρα γεγονότων ιδιαίτερα για βιομηχανίες υψηλού κινδύνου όπως οι χημικές κ.α.), καθώς και τη σοβαρότητα των συνεπειών (δείκτες σοβαρότητας
με βάση το είδος τραυματισμού, μοντέλα που λαμβάνουν υπόψη τη διάρκεια έκθεσης στην επικίνδυνη κατάσταση ή το βλαmικό παράγοντα κ.α.). Ωστόσο η αναλυτική αναφορά στις μεθόδους αυτές ξεφεύγει από τους σκοπούς του συγκεκριμένου κεφαλαίου.
Επίσης, στα πλαίσια του ποσοτικού προσδιορισμού του επαγγελματικού κινδύνου εντάσσονται:
• οι μετρήσεις και ο ποσοτικός προσδιορισμός βλαπτικών παραγόντων του εργασιακού περιβάλλοντος (φυσικών, χημικών, βιολογικών), ο υπολογισμός της έντασης φαινόμενων που σχετίζονται με ατυχήματα με επικίνδυνες ουσίες (φωτιές, διαρροές τοξικών, εκρήξεις) και στη συνέχεια η εκτίμηση των συνεπειών οξείας ή συνεχούς έκθεσης με βάση τις αντίστοιχες οριακές τιμές ή μέσω μοντέλων δόσης - απόκρισης (σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία και τη διεθνή βιβλιογραφία)
• η στοχευμένη ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων για την εκτίμηση των επιπτώσεων στην υγεία λόγω της έκθεσής τους σε βλαπτικούς παράγοντες και επικίνδυνες καταστάσεις.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημανθεί το πρόβλημα που ήδη αναφέρθηκε και σχετίζεται με τη μη ύπαρξη θεσμοθετημένης αποδεκτής μεθοδολογίας εκτίμησης της επικινδυνότητας. Το πρόβλημα αυτό επηρεάζει αρνητικά και τη δυνατότητα λήψης μέτρων στην κατεύθυνση της εγγενούς ασφάλειας στον εργασιακό χ(δρο, δηλ.
στην κατεύθυνση για λήψη μέτρων πρόληψης του κινδύνου στην πηγή και όχι τη διαχείριση αυτών (όπως για παράδειγμα η αντικατάσταση επικίνδυνων ουσιών ή καταστάσεων με ασφαλέστερες και όχι η διαχείρισή τους). Αντίστοιχα,
η αποτίμηση μιας βασικής παραμέτρου του ποσοτικού προσδιορισμού, η οποία είναι η σοβαρότητα των συνεπειών από κάθε πηγή κινδύνου δεν αποτελεί μια απλή, ουδέτερη, τεχνοκρατική διαδικασία. Το αποτέλεσμα
της εκτίμησης εξαρτάται στην πράξη από ένα πλήθος παραγόντων που καθορίζουν την εργασία του Τεχνικού Ασφάλειας και του Ιατρού Εργασίας (χρόνος απασχόλησής τους, εκπαίδευση, εργασιακές σχέσεις και βαθμός ανεξαρτησίας
τους απ' τον εργοδότη κ.λπ.). Η παρέμβαση επομένως των εργαζομένων στη συγκεκριμένη θεματολογία δεν εξαντλείται στην απαίτηση για τυπική ύπαρξη γραmής εκτίμησης, αλλά στους όρους διαμόρφωσης του περιεχομένου της. Ανάλογος πρέπει να είναι και ο προσανατολισμός του κρατικού έλεγχου.
κίνδυνοι για την ασφάλεια
• κτηριακές δομές
• εξοπλισμός εργασίας
• ηλεκτρικές εγκαταστάσεις
• επικίνδυνες ουσίες
• φυσικοί παράγοντες
















 Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Δρίβας Σ., Ζορμπά Κ., Κουκουλάκη Θ. Μεθοδολογικός οδηγός για την εκτίμηση και πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου. Εκδ.
ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., Αθήνα 2001.
2. Δρίβας Σ., Παπαδόπουλος Μ. Η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου. Από την έκδοση του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.: «Θέματα υγείας και
ασφάλειας της εργασίας για επιχειρήσεις γ' κατηγορίας (αρθ 2, ΠΔ 294/1988)>>, (Αθήνα 2003).
3. Δρίβας Σ., Παπαδόπουλος Μ. Η εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου. Από την έκδοση ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.-ΕΚΑ: «Οδηγός για την
υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων», Αθήνα 2004.
4. Παπαδόπουλος Μ. Προστασία της υγείας απ' τον επαγγελματικό κίνδυνο. Από την έκδοση του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών:
«Προσεγγίσεις στην κατάσταση της εργατικής τάξης στην Ελλάδα», σελ. 226-234, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2000.
































ΚΕΦΑΛΑΙΟ  Νο3

Εργατικά  η εργασιακά ατυχήματα

Η μελέτη των εργατικών ατυχημάτων έχει αποδείξει ότι δεν συμβαίνουν τυχαία. Πάντα υπάρχει μία ή περισσότερες αιτίες. Όμως, τα εργατικά ατυχήματα δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε μοιραία, γιατί μπορούμε να απομακρύνουμε τις αιτίες που τα προκαλούν. Δεν οφείλονται στην <έλλειψη τύχης> του εργαζομένου ή <την κακιά ώρα>, αλλά στην έλλειψη προσοχής σε συνδυασμό με μειωμένη σύνεση και επαγρύπνηση.
Οι αιτίες οι οποίες προκαλούν τα εργατικά ατυχήματα, μπορεί να οφείλονται:
• στον ίδιο τον εργαζόμενο.
• στο περιβάλλον της εργασίας και τα μέσα παραγωγής ή
• σε απρόβλπτα γεγονότα.
Η στατιστική ανάλυση μεγάλου αριθμού ατυχημάτων έδειξε ότι τουλάχιστον το 80% από αυτά οφείλονται στον παράγοvrα άνθρωπος, δηλαδή στον ίδιο τον εργαζόμενο. Χρειάζεται λοιπόν προσοχή για να μη γίνοvrαι οι εργαζόμενοι υπεύθυνοι ατυχημάτων.

Μερικοί από τους παράγοvrες, που προκαλούν ατυχήματα και προσέρχοvrαι από τον άνθρωπο.
Η ηλικία. Οι νέοι, παρά την αναμφισβήτητη ενεργητικότητα και τα ταχύτερα αvrανακλαστικά, παθαίνουν πολύ συχνά ατυχήματα γιατί τους λείπει η πείρα.
Η απειρία ή η άγνοια. Η απειρία ή η άγνοια που έχουν οι ανειδίκευτοι, οι μαθητευόμενοι και οι νέοι τεχνίτες, γίνοvrαι αφορμή για ατυχήματα.
Διανοητική ικανότητα. Όλοι οι άνθρωποι δεν έχουν τις ίδιες διανοητικές ικανότητες. Υπάρχουν εργασίες που χρειάζοvrαι ιδιαίτερα προσόvrα, όπως π.χ. ταχύτητα αvrίληψης, ευστροφία και ετοιμότητα.
• Κακές συνήθειες. Κάθε άνθρωπος δεν έχει μόνο προτερήματα έχει και ορισμένα ελαττώματα που πολλές φορές γίνοvrαι αιτία ατυχημάτων. Μερικά από αυτά είναι η αμέλεια, η απροσεξία, η ανυπακοή, η αφηρημάδα, η βιασύνη, η επιπολαιότητα κ.λπ.

Στις κακές συνήθειες πρέπει να αναφερθούν δύο συχνές αιτίες:
.; Το παρεξηγημένο, το κακώς εννοούμενο φιλότιμο ή παλικαριά..
.; Η μοιρολατρική αvrίληψη, που υπάρχει σε μερικούς εργαζόμενους ότι αν πρόκειται να του συμβεί ατύχημα, τότε δεν μπορεί να το αποφύγει.
Συναισθηματικοί παράγοντες. Σπουδαιότεροι είναι η ανησυχία, η ανυπομονησία, η εύκολη συγκίνηση και η νευρικότητα επειδή οδηγούν στη διαταραχή της ψυχικής ηρεμίας. Η έλλειψη ψυχικής ηρεμίας κατά τη διάρκεια της εργασίας κάνει τον εργαζόμενο νευρικό, ανήσυχο, μειώνει την προσοχή και την αυτοσυγκέvrρωσή
του,
παραδείγματα, που οδηγούν σε διατάραξη της ψυχικής ηρεμίας, είναι τα ακόλουθα:
.; οικογενειακά προβλήματα,
.; διαφορές με τους προϊσταμένους ή με τους άλλους συναδέλφους.
• Παθολογικοί παράγοντες. Διάφορες νοσηρές καταστάσεις, φανερές ή κρυφές, οδηγούν πολλές φορές στο ατύχημα.
Κόπωση. Κόπωση σωματική ή ψυχική που προκαλείται από πολύωρη, έvrονη ή μονότονη εργασία, αποτελεί επίσης ένα πολύ σημαvrικό παράγοvrα για την πρόσκληση εργατικού ατυχήματος.
Οι σπουδαιότερες αιτίες ατυχημάτων είναι:
• κακός φωτισμός, αερισμός, θέρμανση των χώρων εργασίας και γενικά ανθυγιεινές συνθήκες
• κακή κατάσταση δαπέδων, κλιμάκων κ.λπ.
• κακό στοίβαγμα ή κακή διακίνηση υλικών
• ακαταστασία και έλλειψη καθαριότητας των συνεργείων
• χρησιμοποίηση ελαπωματικών εργαλείων και μηχανημάτων
• χρησιμοποίηση εργαλείων ή μηχανημάτων χωρίς προφυλακτήρες.
Κύριος υπεύθυνος των ατυχημάτων είναι ο άνθρωπος. Είναι γνωστό από τις στατιστικές ότι τα περισσότερα εργατικά ατυχήματα (95%) οφείλονται σε άστοχες και επικίνδυνες ενέργειες των εργαζομένων (αφηρημάδα, βιασύνη,απροσεξία, αμέλεια, επικίνδυνα αστεία κ.λπ
Αν, λοιπόν, εξαλειφθούν οι παραπάνωαιτίες τότε τα περισσότερα ατυχήματα είναι δυνατόν να αποφευχθούν.

Η πρόληψη των ατυχημάτων εξαρτάται από τον κάθε εργαζόμενο χωριστά, αλλά και από τη συνεργασία όλων,μεταξύ τους και με τους εργοδότες. Οι εργαζόμενοι έχουν υποχρέωση να συνεργασθούν για την αποφυγή ατυχημάτων.
Για να το επιτύχουν πρέπει να:
• έχουν συνείδηση της ευθύνης προς τον εαυτό τους και προς την κοινωνία
• γνωρίζουν τους κινδύνους της εργασίας τους και τους κανόνες ασφαλείας
• κάνουν τη εργασία τους σωστά γιατί ο σωστός τρόπος είναι και ο ασφαλής
• χρησιμοποιούν τα κατάλληλα προστατευτικά μέσα και τον κατάλληλο τεχνικό εξοπλισμό
• σκέπτονται, και αυτό ίσως είναι το κυριότερο, ότι πρέπει:
.; πριν ενεργήσουν, να εξετάζουν αν αυτό που κάνουν είναι ασφαλές και αν έχουν εξασφαλίσει τα απαιτούμενα μέσα προστασίας (μάσκες, προφυλακτήρες κ.λπ.)
.; να προστατεύουν τον εαυτό τους, να βοηθούν και να προφυλάσσουν τους άλλους μη δημιουργώντας κινδύνουςατυχήματος γι' αυτούς
.; να ενεργούν όπως ακριβώς θέλουν να ενεργούν και οι άλλοι γι' αυτούς
.; να μαθαίνουν από ορισμένες επικίνδυνες ενέργειές τους.
Όλα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα ατυχήματα προλαμβάνονται με τη σκέψη, τη σύνεση, την πρόβλεψηκαι την προφύλαξη των άλλων ανθρώπων.
Συνοψίζοντας σε κανόνες όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω, για να εκτελεστεί μια εργασία χωρίς ατύχημα πρέπει:
• πριν αρχίσει, να προβλέπουμε τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει
• να βρίσκουμε τρόπους ώστε να αποφεύγονται αυτοί οι κίνδυνοι
• να εξασφαλίζονται τα απαραίτητα προστατευτικά μέσα και ο κατάλληλος τεχνικός εξοπλισμός
• η εργασία να εκτελείται μόνον αφού γίνουν όλα αυτά.
Όταν υπάρχουν αμφιβολίες, επιβάλλεται να ζητούνται πληροφορίες και τεχνική βοήθεια.

Μια ολοκληρωμένη προσπάθεια στην καταπολέμηση του μεγάλου εχθρού, του ατυχήματος, πρέπει να φθάνει μέχρι την ασφαλή οργάνωση του περιβάλλοντος της εργασίας, η οποία περιλαμβάνει:
• ασφαλές κτήριο (δάπεδα, τοίχοι, οροφές και σκάλες σε καλή κατάσταση,   κατάλληλος φωτισμός κ.λπ.)
• ασφαλή εξοπλισμό (εργαλεία, συσκευές και μηχανήματα κατάλληλα για την εργασία και σε καλή κατάστασηκ.λπ.)
• μέσα προστασίας (προφυλακτήρες και γειώσεις για τα μηχανήματα, ατομικά προστατευτικά μέσα για τουςεργαζομένους κ.λπ.)
• τάξη και καθαριότητα (διάδρομοι κυκλοφορίας, καλό στοίβαγμα υλικών, καθαριότητα κ.λπ.)
• υγιεινή ατμόσφαιρα (εξάλειψη κινδύνων από καπνούς, σκόνες, τοξικά αέρια κ.λπ.).
Η πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων απαιτεί πειθαρχία των εργαζομένων στους χώρους εργασίας. Όλοι οφείλουννα υπακούουν στις οδηγίες που δίνουν οι υπεύθυνοι, γραmές ή προφορικές. Στις οδηγίες αυτές ανήκουν και οι κανόνες ασφαλείας.


ΚΕΦΑΛΑΙΟ No 4
ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
1.Φωτισμός


Είναι κοινά αποδεκτό ότι ο άνθρωπος περνάει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του στους χώρους εργασίας. Προκειμένου λοιπόν να εξασφαλιστούν οι καλύτερες δυνατές συνθήκες εργασίας είναι απαραίτητος ο έλεγχος όλων των παραγόντων του περιβάλλοντος που επηρεάζουν την ανθρώπινη απόδοση και αποτελεσματικότητα. Μεταξύ αυτών των παραγόντων σημαντική θέση καταλαμβάνουν το φως και ο φωτισμός, που καθιστούν τους εργαζόμενους ικανούς να βλέπουν και να παρατηρούν με ταχύτητα, ακρίβεια, άνεση και ασφάλεια. Στην πραγματικότητα
η ανθρώπινη συμπεριφορά, η απόδοση, η υγεία και η ψυχική διάθεση είναι σε αξιοσημείωτο βαθμό συνάρτηση της όρασης και συνεπώς του κατάλληλου φωτισμού.

Τα κριτήρια που θα πρέπει να πληροί ο φωτισμός ενός χώρου εργασίας ώστε να θεωρείται ικανοποιητικός είναι ποσοτικά και ποιοτικά. Τα πρώτα είναι μετρήσιμα, άμεσα συνδεδεμένα με τη δυναμική ασφάλεια του εργαζόμενου και καθορίζονται με σχετική ευκολία. Τα δεύτερα όμως που έχουν σχέση με την υγεία και την ψυχική διάθεση του υποκειμένου είναι δύσκολο να μετρηθούν και να υπολογιστούν
Το φως αποτελεί μία ηλεκτρομαγνητική που έχει την ιδιότητα να ερεθίζει το αισθητήριο της όρασης Τα κυριότερα μεγέθη που χαρακτηρίζουν ποσοτικά και ποιοτικά το φωτισμό περιγράφονται παρακάτω:
Η ένταση φωτεινής πηγής (Ι). Εκφράζει την ακτινοβολία που εκπέμπει μια φωτεινή πηγή μέσα σ' ένα κώνο στερεάς γωνίας ω, του οποίου την κορυφή κατέχει η φωτεινή πηγή. Μονάδα μέτρησης είναι το κηρίο ή κανδέλλα (Cαndelα, cd).
Η φωτεινή ισχύς ή φωτεινή ροή (Φ). Εκφράζει το συνολικό ποσό φωτεινής ενέργειας που εκπέμπεται από μιασημειακή φωτεινή πηγή στη μονάδα χρόνου και μετράται σε Lumen
Με βάση τον παραπάνω ορισμό, η απόδοση των ηλεκτρικών λαμmήρων εκφράζεται από το λόγο Lumen / Watt, (lm/W).
Η ένταση φωτισμού (Ε). Αναφέρεται στην πυκνότητα της φωτεινής ροής που προσπίmει κάθετα σε μια επιφάνεια.
Η λαμπρότητα (Β). Εκφράζει την ποσότητα του φωτός που ανακλάται, όταν σε μια επιφάνεια ενός τετραγωνικού μέτρου (m2) προσπίmει φως έντασης 1 cd.
Ο συντελεστής ανάκλασης (R) είναι ο λόγος της λαμπρότητας μιας επιφάνειας προς την ένταση φωτισμού.
Η αντίθεση (contrast). ορίζεται ο λόγος της διαφοράς της λαμπρότητας του περιβάλλοντος από τη λαμπρότητα ενός αντικειμένου, προς τη λαμπρότητα του περιβάλλοντος.
Η θερμοκρασία χρώματος πηγής (Θ). Εκφράζει την απόλυτη θερμοκρασία ενός μέλανος σώματος που εκπέμπει, με τη βοήθεια θέρμανσης, φως του ίδιου χρώματος με την υπό εξέταση πηγή. Οι φωτεινές πηγές που περιέχουν σε μεγάλο ποσοστό ερυθρές ακτινοβολίες, χαρακτηρίζονται ως πηγές με «θερμό» φως. Από την άλλη πλευρά, τα μεγάλα ποσοστά κυανών ακτινοβολιών χαρακτηρίζουν τις «ψυχρές» φωτεινές πηγές
Είναι γνωστό ότι η συνεχής παρατήρηση αντικειμένων προκαλεί την καταπόνηση των οπτικών μηχανισμών λόγω της έντονης και επίπονης προσπάθειας στην οποία υποβάλλονται. Στην εξέλιξή της η ανθρώπινη αίσθηση της όρασης διαμορφώθηκε έτσι, ώστε να επιτελεί μία αποτελεσματική και τρισδιάστατη αναγνώριση του περιβάλλοντος χώρου και των αντικειμένων. Εξαιτίας της ανατομικής κατασκευής του όμως αλλά και των φυσιολογικών λειτουργιών του το μάτι αδυνατεί πολλές φορές να προσαρμοστεί στις σύγχρονες εργασιακές απαιτήσεις. Οι εργάσιμες ώρες κατά τη διάρκεια της νύκτας και οι εργασίες σε περιβάλλον με τεχνητό φωτισμό έχουν πλέον καθιερωθεί, αφενός μεν λόγω της προσαρμογής του χρόνου εργασίας στις ανάγκες της σύγχρονης οικονομίας, αφετέρου δε λόγω της χρήσης εργασιακών χώρων με ανεπαρκή φυσικό φωτισμό. Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι ένας εργασιακός χώρος έχει επάρκεια φωτισμού δεν σημαίνει ότι έχει ικανοποιητικές συνθήκες φωτισμού. Η εκτίμηση των συνθηκών φωτισμού δεν γίνεται μόνο βάσει της έντασης του φωτός, αλλά συνεκτιμώντας και άλλες παραμέτρους όπως είναι το είδος, η θέση και η διάταξη των φωτεινών πηγών, το χρώμα του περιβάλλοντος χώρου καθώς επίσης η μορφή και η οργάνωση της εργασίας.
Η εργασία σε ένα επιβαρημένο οπτικά εργασιακό περιβάλλον επηρεάζοντας αρνητικά τη φυσιολογική κατάσταση του ατόμου, προκαλεί την εμφάνιση σωματικών και ψυχολογικών συμmωμάτων τα οποία προέρχονται είτε από τη λεγόμενη οπτική κόπωση, είτε από το φαινόμενο της θάμβωσης.
Η θάμβωση χαρακτηρίζεται από τη μείωση της οπτικής ικανότητας που δημιουργείται όταν υπάρχουν περιοχές με υψηλή λαμπρότητα μέσα στο οπτικό πεδίο του εργαζόμενου.. Με τον όρο ψυχολογική θάμβωση εννοούμε τη μείωση της οπτικής αντίληψης που προκαλείται από εξαιρετικές αντιθέσεις λαμπρότητας, ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές του οπτικού πεδίου. Η ψυχολογική θάμβωση οφείλεται κυρίως στη λανθασμένη επιλογή και τοποθέτηση φωτιστικών σωμάτων, που έχει σαν αποτέλεσμα την απευθείας ακτινοβολία από αυτά προς τα μάτια, όχι όμως από την κύρια διεύθυνση οράσεως, αλλά από δευτερεύουσες διευθύνσεις. Δημιουργείται με αυτόν τον τρόπο μια οπτική δυσφορία που οφείλεται κυρίως σε ψυχολογικά αίτια, με γρήγορη μετεξέλιξη σε οργανικές και λειτουργικές ενοχλήσεις.
Η οπτική κόπωση εκδηλώνεται κυρίως κατά τη διάρκεια μιας επίμονης και λεπτεπίλεπτης οπτικής εργασίας, με κλινικά συμπτώματα όπως: ο ερεθισμός των οφθαλμών, η δακρύρροια, η επιπεφυκίτιδα, η διπλωπία, οι πονοκέφαλοι, η υπνηλία, η μειωμένη ικανότητα προσαρμογής και σύγκλισης, η μειωμένη οπτική οξύτητα, η μειωμένη οπτική ευαισθησία στις αντιθέσεις κ.λπ.

Οι πηγές φωτισμού διακρίνονται σε φυσικές και τεχνητές. Γενικά είναι παραδεκτό ότι όλοι οι χώροι εργασίας πρέπει να δέχονται φυσικό φως, όχι μόνο γιατί τα μάτια προσαρμόζονται ευκολότερα σε αυτό, αλλά και γιατί ο άνθρωπος νιώθει την ανάγκη να έχει επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Ο φωτισμός με φως ημέρας (φυσικός φωτισμός) μπορεί να είναι είτε άμεσος (άμεσο ηλιακό φως στη θέση εργασίας), είτε έμμεσος (με ανακλώμενο, διάχυτο φως). Κατά κανόνα προτιμάται ο έμμεσος φωτισμός με φως ημέρας επειδή παρουσιάζει καλύτερη ομοιομορφία και οι υπερβολικές αντιθέσεις (contrast) είναι σπάνιες.
Στην πραγματικότητα, λίγοι μόνο εργασιακοί χώροι βασίζονται αποκλειστικά στο φυσικό φως ως τη μόνη πηγή φωτός. Συνήθως χρησιμοποιείται συμπληρωματικά και τεχνητός φωτισμός με λαμmήρες διαφόρων τύπων. Ο τεχνητός φωτισμός μπορεί να είναι απλός (μόνο γενικός ή μόνο τοπικός), ή σύνθετος (συνδυασμός των δύο). Φωτισμός αποτελούμενος μόνο από τοπικές πηγές πρέπει να αποφεύγεται διότι επιβαρύνει υπερβολικά την όραση εξαιτίας της ανομοιομορφίας του. Η εφαρμογή του σύνθετου φωτισμού ενδείκνυται σε χώρους στους οποίους υπάρχουν θέσεις εργασίας που απαιτούν μεγάλη ένταση φωτισμού ενώ παράλληλα είναι ασύμφορη η εγκατάσταση γενικού φωτισμού τέτοιας έντασης. Όταν χρησιμοποιείται συνδυασμός γενικού και τοπικού φωτισμού, τουλάχιστον το 10 με 15% του συνολικού φωτισμού θα πρέπει να παρέχεται από το γενικό φωτισμό.
Σε κάθε περίπτωση όπου τα χρώματα πρέπει να διακρίνονται στις φυσικές τους αποχρώσεις (όπως αυτές εμφανίζονται στο φως της ημέρας), είναι επιτακτική η χρησιμοποίηση τεχνητών πηγών φωτισμού με χρωματικό φάσμα παρόμοιο με αυτό του φωτός της ημέρας.
Οι κυριότερες πηγές φωτισμού που χρησιμοποιούνται στα σύγχρονα ηλεκτρικά φωτιστικά σώματα είναι δύο:
Οι λαμπτήρες πυράκτωσης και οι λαμmήρες εκκένωσης.
Οι λαμπτήρες πυράκτωσης έχουν απόδοση που κυμαίνεται μεταξύ 10 και 15 Lm/W, ονομαστικό  χρόνο ζωής περίπου 1.000 ώρες και θερμοκρασία χρώματος γύρω στους 2.700 ΟΚ. Η αρχή λειτουργίας τους βασίζεται στο φαινόμενο της θέρμανσης μεταλλικού νήματος - συνήθως βολφραμίου - μέχρι λευκοπύρωσης με τη βοήθεια ηλεκτρικού ρεύματος. Ωστόσο, θεωρούνται αντιοικονομικοί, ιδιαίτερα σε χώρους εργασίας όπου ο φωτισμός λειτουργεί 8 ή και περισσότερες ώρες σε καθημερινή βάση, καθώς από την καταναλισκόμενη ηλεκτρική ενέργεια, μόνο το 10-20% μετατρέπεται σε ωφέλιμη φωτεινή ενέργεια και το υπόλοιπο σε θερμότητα (απώλειες).
Οι λαμmήρες εκκένωσης λειτουργούν με την αρχή της εκκένωσης τόξου στο εσωτερικό γυάλινου σωλήνα, σε περιβάλλον αδρανούς αέριου με την προσθήκη υδράργυρου ή νατρίου. Ο υδράργυρος εκπέμπει λευκό φως πλούσιο σε ιώδη και υπεριώδη ακτινοβολία, το δε νάτριο εκπέμπει μονοχρωματικό κίτρινο φως.
Γενικά το φως τους υστερεί στην απόδοση χρωμάτων σε σχέση με τους λαμπτήρες πυράκτωσης.
Οι λαμπτήρες ατμών νατρίου υψηλής πίεσης εκπέμπουν ένα φως χρυσόλευκο και χρησιμοποιούνται εκεί όπου ενοχλεί η μονοχρωματική ακτινοβολία των λαμπτήρων ατμών νατρίου χαμηλής πίεσης.
Σε διάφορες χώρες υπάρχουν προδιαγραφές που καθορίζουν τα ελάχιστα επιτρεπτά επίπεδα φωτισμού για κάθε χώρο εργασίας, ανάλογα με το είδος της εργασίας και την ηλικία του εργαζόμενου. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν κατοχυρωμένα νομοθετικά αποδεκτά επίπεδα φωτισμού, αλλά μόνο προδιαγραφές γενικής κατεύθυνσης ως προς τα χαρακτηριστικά του τεχνητού φωτισμού στους χώρους εργασίας (Ν.1568/85, Άρθρο 21, παρ.3), τη διάταξη των θέσεων εργασίας και προτεινόμενες αντιθέσεις λαμπρότητας στους χώρους εργασίας (π.Δ. 398/94, «Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία με Οθόνες Οπτικής Απεικόνισης», Παράρτημα Ι, παρ. 2.2 και Παράρτημα ΙΙ, παρ. 2 αντίστοιχα). Ωστόσο, οι γενικότερες συνθήκες φωτισμού καθορίζονται από τα διατάγματα που ορίζουν και τις συνθήκες αερισμού δηλαδή: το Β.Δ. του 1920 και το Π.Δ. του 1934
Το π.Δ./1934 είναι κάπως σαφέστερο αλλά απέχει πολύ απ' το να θεωρηθεί πλήρες. Δίδεται ένας ανεπαρκέστατος ορισμός του «ανεπαρκούς» φωτισμού ως εξής: « ... ανεπαρκής θεωρείται ο φωτισμός όταν χρειαστεί να προσφύγουμε σε τεχνητό μεταξύ της 9ης πρωινής και 4ης απογευματινής ώρας. .. »

Σύμφωνα με τις γενικές αναφορές του Ν. 1568/1985 (άρθρο 21, παράγραφος 3), ο τεχνητός φωτισμός πρέπει:
• να είναι ανάλογος με το είδος και τη φύση της εργασίας
• να έχει χαρακτηριστικά φάσματος παραπλήσια με του φυσικού φωτισμού
• να ελαχιστοποιεί τη θάμβωση
• να μη δημιουργεί αντιθέσεις και εναλλαγές φωτεινότητας
• να διαχέεται, να διευθύνεται και να κατανέμεται σωστά.

Είδος εργασίας Ένταση (Ιυχ)
διάδρομοι 150
αποθήκες 150-200
απλή κατεργασία 300-400
εργασία με Η/Υ 300-500
εργασία γραφείου 500
συναρμολόγηση 500-700
εργασίες ακριβείας 1.500 και πάνω

Ειδικότερα, για εργασία με Οθόνες Οπτικής Απεικόνισης ο φωτισμός χρήζει ιδιαίτερης προσοχής δεδομένων των ενοχλητικών αντανακλάσεων στις οθόνες. Ένας γενικός κανόνας που μπορεί να εφαρμοστεί είναι ότι η δισωξη των Η/Υ πρέπει να είναι παράλληλη με τις πηγές φωτός. Το π.Δ. 398/1994 που αναφέρεται στις «Ελάχιστες Προδιαγραφές Ασφάλειας και Υγείας κατά την εργασία με Οθόνες Οπτικής Απεικόνισης σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/270/ΕΟΚ»,
• Ο γενικός και τοπικός φωτισμός πρέπει να εξασφαλίζουν ικανοποιητικές συνθήκες φωτισμού και κατάλληλη αντίθεση λαμπρότητας μεταξύ της οθόνης και του οπτικού πεδίου γύρω από αυτή λαμβανομένων υπόψη τη φύση της εργασίας και των οmικών αναγκών του χρήστη.
• Πρέπει να αποφεύγονται η πρόκληση θάμβωσης και οι ενοχλητικές ανακλάσεις πάνω στην οθόνη ή σε κάθε άλλη επιφάνεια, με κατάλληλη διευθέτηση των χώρων και των θέσεων εργασίας αφενός και με σωστή επιλογή των τεχνικών χαρακτηριστικών του τεχνητού φωτισμού αφετέρου.
• Οι θέσεις εργασίας πρέπει να είναι διευθετημένες έτσι ώστε οι φωτεινές πηγές, όπως τα σήματα φωτισμού, τα παράθυρα και τα άλλα ανοίγματα, τα διαφανή ή ημιδιαφανή τοιχώματα, καθώς και οι ανοιχτόχρωμες επιφάνειες εξοπλισμών ή τοίχων να μην προκαλούν θάμβωση και να μη δημιουργούν ανακλάσεις επί της οθόνης.
• Τα παράθυρα πρέπει να είναι εξοπλισμένα με κατάλληλο σύστημα ρυθμιζόμενης κάλυψης για τη ρύθμιση του φωτός ημέρας που προσπίπτει στη θέση εργασίας.__













ΚΕΦΑΛΑΙΟ   Νο 5
αερισμός
Η ποιότητα του αέρα στους εσωτερικούς χώρους (indoor air quality) μπορεί να οριστεί ως το σύνολο των ιδιοτήτων του εσωτερικού αέρα, ενός κλειστού χώρου, που επηρεάζουν την υγεία και την ανθρώπινη ευεξία ή επηρεάζουν ευαίσθητα ηλεκτρονικά συστήματα.
Η ποιότητα της εσωτερικής ατμόσφαιρας (ΠΕΑ), εξαρτάται από πολλές παραμέτρους όπως:
• επίπεδα θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας
• ρυθμός αερισμού
• ατμοσφαιρικοί ρύποι (όπως ιόντα, αέριες χημικές ενώσεις, σωματίδια, μικροοργανισμοί, ραδόνιο)
• οσμές

Η υποβάθμιση της ποιότητας της εσωτερικής ατμόσφαιρας ενός εργασιακού χώρου επηρεάζει τόσο την ανθρώπινη υγεία, όσο και την αίσθηση της «θερμικής άνεσης». Οι επιπτώσεις της (ΠΕΑ)  ποιότητας της εσωτερικής ατμόσφαιρας στην ανθρώπινη υγεία διακρίνονται σε άμεσες και μακροχρόνιες :
Άμεσες επιmώσεις θεωρούνται αυτές που εκδηλώνονται σε μικρό χρονικό διάστημα (π.χ. μέσα σε 24 ώρες) έπειτα από έκθεση σε ρύπους. Χημικές ουσίες που εκπέμπονται από δομικά ή άλλα υλικά του κτηρίου μπορούν να προκαλέσουν κεφαλαλγίες. Σπόροι μούχλας μπορούν να προκαλέσουν κνησμό στα μάτια και καταρροή της μύτης, μια σειρά δηλαδή από συμmώματα που δε διαρκούν πολύ και εξαφανίζονται μετά το τέλος της έκθεσης.
Όμως η έκθεση σε κάποιους βιολογικούς παράγοντες όπως είναι οι μύκητες, τα βακτήρια ή οι ιοί που προέρχονται από προβλήματα αυξημένης υγρασίας, κακή συντήρηση ή ανεπαρκή αερισμό, έχει διαπιστωθεί ότι είναι δυνατό
να προκαλέσουν απειλητικές για τη ζωή αναπνευστικές παθήσεις ή χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.
Οι μακροπρόθεσμες επιmώσεις είναι μεγάλης διάρκειας αποκρίσεις του οργανισμού σε μακροχρόνιες εκθέσεις ή έκθεση που επαναλαμβάνεται συχνά. Μακροχρόνιες εκθέσεις ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις ορισμένων χημικών ουσιών μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιmώσεις. Ο καρκίνος είναι η συνηθέστερη βλάβη της ανθρώπινης υγείας που συνδέεται με ρύπους εσωτερικών χώρων.
Ασθένειες ή συγκεκριμένες επιmώσεις που αποδεδειγμένα έχουν σχέση με την παραμονή των εργαζομένων στα κτήρια. Οι όροι αυτοί είναι:
• νόσος των λεγεωνάριων
• πυρετός των υγραντών ή των κλιματιστικών
• πολλαπλή ευαισθησία σε χημικές ουσίες
• ασθένειες υπερευαισθησίας
• σύνδρομο του άρρωστου κτηρίου

Η νόσος των λεγεωνάριων.
Είναι η πρώτη πνευμονική νόσος που μελετήθηκε συστηματικά. Η πνευμονία οφείλεται  σε βακτήριο  ονομαζόμενο (Legionella Pneumophilia) Η μόλυνση προκαλείται από την εισπνοή μικρών σταγονιδίων νερού που έχουν μολυνθεί από το βακτήριο, αλλά η ασθένεια δεν είναι μεταδοτική. Στις ομάδες υψηλού κινδύνου ανήκουν: τα άτομα άνω των 45 ετών, οι καπνιστές, αυτοί που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, αυτοί που έχουν χρόνιες ασθένειες του αναπνευστικού ή των νεφρών και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Το βακτήριο της λεγεωναρίωσης βρίσκεται σε συνήθεις πηγές ύδατος, όπως ποτάμια και λίμνες. Καθώς είναι διαδεδομένο στο περιβάλλον, μπορεί να αναπτυχθεί και να μολύνει και άλλα υδατικά συστήματα, όπως πύργοι ψύξης κλιματιστικών και παροχή ψυχρού ή θερμού νερού. Το βακτήριο επιβιώνει σε σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες και ευδοκιμεί μεταξύ 20 και 45 ο C αν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, δηλαδή αν υπάρχει παροχή τροφής,όπως σκουριά, λίπη, ακαθαρσίες και άλλα βακτήρια. Αντίθετα σε υψηλές θερμοκρασίες> 45 ο C δεν μπορεί να αναπτυχθεί και πεθαίνει. Στα κτήρια, ο εξοπλισμός που παρουσιάζει τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα είναι:
• οι πύργοι ψύξης και οι συμπυκνωτές (κλιματιστικά) με πιθανές διαρροές
• οι υγραντήρες και τα συστήματα spa
Ο κίνδυνος της ασθένειας των λεγεωναρίων σε υδατικά συστήματα μπορεί να ελεγχθεί αλλά απαιτείται συνεχής παρακολούθηση. Συγκεκριμένα πρέπει:
• Να ελέγχεται κατάλληλα. ο ψεκασμός σταγονιδίων νερού
• Να αποφεύγεται η ύπαρξη υλικών, θερμοκρασιών και συνθηκών που ευνοούν την ανάπτυξη του βακτηρίου και άλλων μικροοργανισμών
• Να διασφαλίζεται ότι δε μένει στάσιμο νερό πουθενά στο σύστημα, με την αφαίρεση άχρηστων σωληνώσεων και τη μείωση όσο γίνεται γενικά των σωλήνων
• Να διατηρούνται το σύστημα και το περιεχόμενο νερό καθαρά.
• Να γίνεται επεξεργασία του νερού τόσο για την εξάλειψη της ύπαρξης του βακτηρίου ή άλλων μικροοργανισμών όσο και της δυνατότητας ανάπτυξής τους.

Το σύνδρομο του άρρωστου κτηρίου. Ο όρος «άρρωστο κτήριο» χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει τα καινούρια κτήρια για να στεγάσουν υπηρεσίες ή κατοικίες και παρουσιάζουν προβλήματα «εσωτερικής ρύπανσης». Το «σύνδρομο του άρρωστου κτηρίου» (Sick Building Syndrome), χρησιμοποιείται για να εκφράσει την εμφάνιση προβλημάτων υγείας τουλάχιστον στο 50% των ενοίκων, που χαρακτηρίζονται από συγκεκριμένα συμmώματα, τα οποία οφείλονται αποκλειστικά και μόνο στην εσωτερική ρύπανση του αέρα του κτηρίου.
Τα κυριότερα συμπτώματα που παρουσιάζουν οι ένοικοι κατά την παραμονή τους σε ένα τέτοιο χώρο είναι: δύσπνοια, ξηροδερμία, πόνος μυών (κλειδώσεις που πονούν, ακαμψία πλάτης, μούδιασμα σωυς ώμους, χέρια και καρπούς), θωρακική
συμφόρηση (συνωμία της αναπνοής, θωρακική συμπίεση), προβλήματα λαιμού (ξηρός βήχας, πονόλαιμος, βραχνάδα, ξηρός λαιμός), αλλεργίες, ρινόρροια ή ρινική συμφόρηση, δακρύρροια, φτερνίσματα, εξανθήματα, κεφαλαλγίες, ζαλάδες, ναυτία, σύγχυση, άσθμα, λήθαργος, σωματική κόπωση και νευρολογικά συμπτώματα (νευρικότητα, ένταση, αδυναμία συγκέντρωσης).
Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι η μακροχρόνια παραμονή σε ένα άρρωστο κτήριο μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις όπως: ρινίτιδες (αλλεργικές ή μη), ιγμορίτιδες, ωτίτιδες, επιπεφυκίτιδες, πνευμονίες, δερματίτιδες και παθήσεις του πεπτικού συστήματος.
Επισημαίνεται ότι ο αριθμός και η βαρύτητα των συμmωμάτων ποικίλει από άτομο σε άτομο, ανάλογα με τοφύλο, την ηλικία, την ιδιοσυγκρασία Κ.α.
Ιδιαίτερα ευπαθή άτομα είναι αυτά που:
• φορούν φακούς επαφής
• πάσχουν από χρόνια καρδιαγγειακή νόσο ή υφίστανται χημειοθεραπεία ή ακτινοβολίες
• έχουν αλλεργίες ή χρόνια αναπνευστική πάθηση
• έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα εξαιτίας ασθένειας ή έχουν νευρολογικά προβλήματα.
Οι αιτίες των διαφόρων συμmωμάτων είναι δύσκολο να διαχωριστούν, αλλά θεωρείται ότι αποτελούν ένα συνδυασμό χημικών, φυσικών και βιολογικών παραγόντων των εσωτερικών χώρων, οι κυριότεροι από τους οποίους αναλύονται ακολούθως:

Διοξείδιο του άνθρακα (C02): Είναι αέριο άχρωμο και άοσμο και αποτελεί το βασικό προϊόν που παράγεται κατά την καύση και την αποσύνθεση οργανικών ενώσεων. Δεν είναι τοξικό και γι' αυτό από πολλούς δεν θεωρείται ρύπος. Η εκπνοή των ατόμων μέσα σε ένα κτήριο είναι η σημαντικότερη εσωτερική πηγή CO2. Η συγκέντρωσή του σε ένα χώρο χρησιμοποιείται ευρέως ως δείκτης της ποιότητας εσωτερικής ατμόσφαιρας και της επάρκειας του συστήματος εξαερισμού.
Μονοξείδιο του άνθρακα (CO): Είναι αέριο άχρωμο, άοσμο, τοξικό και ελαφρύτερο από τον αέρα. Παράγεται κυρίως κατά την ατελή καύση άνθρακα και υδρογονανθράκων. Εισέρχεται στους εσωτερικούς χώρους κύρια από το εξωτερικό περιβάλλον καθώς αποτελεί προϊόν της οδικής κυκλοφορίας, της βιομηχανικής δραστηριότητας και των κεντρικών συστημάτων θέρμανσης, καθώς και της καύσης των τσιγάρων. Σε υψηλές συγκεντρώσεις προκαλεί τον θάνατο. Η δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα μοιάζει με ασφυξία, ενώ δημιουργεί ζάλη, πονοκέφαλο, μειωμένες αντιδράσεις, σωματική κόπωση και περιορισμό του οmικού ορίου.
Φορμαλδευδη (HCHO): Πρόκειται για μία πολύ κοινή ουσία, καθώς χρησιμοποιείται σε περισσότερα από 3.000 διαφορετικά δομικά υλικά. Αποτελεί υποπροϊόν καύσης και στους εσωτερικούς χώρους απελευθερώνεται από τις ρητίνες που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή μονωτικών υλικών, επίπλων από κόντρα πλακέ, νοβοπάν, συνθετικών μοκετών, υφασμάτων επίπλωσης Κ.α. Η φορμαλδευδη αποτελεί επίσης ένα από τα προϊόντα που απελευθερώνονται κατά την καύση του τσιγάρου. Η έκθεση σε φορμαλδευδη προκαλεί πονοκεφάλους, ξηρότητα στο λαιμό και σωματική κόπωση.
Οξείδια του αζώτου (ΝΟχ): Απελευθερώνονται στους εσωτερικούς χώρους κατά τη χρήση συσκευών αερίου (υγραερίου ή φυσικού αερίου) για θέρμανση και μαγείρεμα.
Το Όζον (03): Έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα πλέον τοξικά αέρια, με οξειδωτικό χαρακτήρα, που μακροχρόνια μπορεί να έχει καρκινογόνο δράση λόγω της υψηλής δραστικότητας με βιολογικά μόρια και τη δημιουργία ελεύθερων ριζών. Πηγές όζοντος στους εσωτερικούς χώρους μπορεί να είναι ορισμένες ηλεκτρονικές συσκευές όπως τα φωτοτυπικά μηχανήματα, οι ιονιστήρες αέρα, οι οζονιστήρες (χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό των μικροσωματιδίων σε γραφεία και εξουδετέρωση οσμών) Κ.α.
Αμίαντος: Πρόκειται για ορυκτές ίνες κρυσταλλικής δομής. Αναμιγνύεται με διάφορες συγκολλητικές ουσίες  όπως το τσιμέντο για παραγωγή σωλήνων, και φύλλων αμιαντοτσιμέντου. Γενικά, εντοπίζεται σε πάνω από 3.000 χρήσεις: ως μονωτικό στα πλακάκια, τους φούρνους, τις σόμπες, τα ηλεκτρικά σίδερα και σε άλλα προϊόντα.
Τεχνητές ορυκτές ίνες: Χρησιμοποιούνται σαν θερμομονωτικά υλικά υποκαθιστώντας τον αμίαντο. Τέτοιες ίνες είναι ο πετροβάμβακας και ο υαλοβάμβακας. Η απελευθέρωσή τους στο χώρο οφείλεται σε εργασίες συντήρησης.
Παθητικό κάπνισμα: Ο καπνός των τσιγάρων, της πίπας και των πούρων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες εσωτερικής ρύπανσης, καθώς περιέχει περίπου 4.300 χημικές ενώσεις μεταξύ των οποίων, μεγάλος αριθμός τοξικών, μεταλλαξογόνων και καρκινογόνων ουσιών.
Πτητικές οργανικές ενώσεις: Αποτελούν μία μεγάλη οικογένεια χημικών ουσιών γνωστή σαν VOCs (Volatile Organic Compounds), στην οποία ανήκουν το τριχλωροαιθάνιο, τριχλωροαιθυλένιο, το τριχλωρομεθάνιο, το βενζόλιο,
το τολουόλιο, η ακετόνη Κ.α. Χρησιμοποιούνται ως διαλύτες σε διάφορα προϊόντα όπως χρώματα, πλαστικά, κόλλες, γυψοσανίδες, καθαριστικά χώρων Κ.α. Μικρή έκθεση προξενεί ενοχλήσεις στο λαιμό, τη μύτη και τα μάτια, ενώ χρόνια έκθεση σε VOCs μπορεί να επιφέρει σημαντικές βλάβες στο συκώτι, τους νεφρούς και το νευρικό σύστημα.
Στερεά σωματίδια: Σε αυτά συγκαταλέγονται οι ανόργανες σκόνες και διάφορα ινώδη υλικά που παράγονται από τα οικοδομικά υλικά, τη φθορά των επίπλων, χαλιών υλικών διακόσμησης, από διάφορες διεργασίες (π.χ. σκόνη χαρτιού, υλικά φωτοτυπικών μηχανημάτων κ.α
Ραδόνιο (Rn-222): Πρόκειται για ένα φυσικό, χημικά αδρανές, ραδιενεργό αέριο. Αποτελεί προϊόν φυσικής μετάmωσης του ραδίου 226 και σε ίχνη αποτελεί συστατικό στοιχείο των ραδιούχων πετρωμάτων και του εδάφους. Το αέριο αυτό διεισδύει από ρωγμές του εδάφους μέσω των θεμελίων και των οικοδομικών υλικών στους εσωτερικούς χώρους και συγκεντρώνεται σταδιακά σε μεγάλες ποσότητες. Για το λόγο αυτό εντοπίζεται σε υψηλές συγκεντρώσεις σε μη αεριζόμενους υπόγειους χώρους.

Οι εσωτερικοί χώροι, λόγω της θερμοκρασίας, της υγρασίας και του ανθρώπινου παράγοντα καθίστανται ιδανικοί για την ανάπτυξη διάφορων μικροοργανισμών όπως είναι:
• τα βακτήρια
• οι ιοί και τα μικρόβια (νόσος των λεγεωνάριων)
• οι μύκητες - τοξίνες (πυρετός των υγραντών ή των κλιματιστικών)
Οι μικροοργανισμοί (βακτήρια, ιοί, μύκητες, ακάρεα κ.λπ.), η γύρη κάποιων λουλουδιών και η σκόνη αποτελούν τους κυριότερους βιολογικούς παράγοντες της εσωτερικής ρύπανσης, καθώς ταξιδεύουν ελεύθερα με τον αέρα, είναι αόρατοι στο ανθρώπινο μάτι και εισέρχονται εύκολα στο αναπνευστικό σύστημα από τη μύτη ή το στόμα.
Η εισπνοή μικροοργανισμών αποτελεί αιτία συχνών αναπνευστικών μολύνσεων. Μπορεί να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις (φτάρνισμα, βήχα, φαγούρα, εξανθήματα), ζαλάδα, δακρύρροια, αναπνευστικά προβλήματα. Διάφορες αλλεργίες προκαλούvrαι από μούχλες που είναι αποτέλεσμα αυξημένης υγρασίας και ελλιπούς καθαριότητας. Μεγαλύτερο πρόβλημα αvrιμετωπίζουν τα άτομα που πάσχουν από άσθμα ή άλλες παθήσεις του αναπνευστικού.
Η πρόληψη του Συνδρόμου του Άρρωστου Κτηρίου είναι υποχρέωση του εργοδότη, και μπορεί να επιτευχθεί με τους παρακάτω τρόπους:
• καλή συvrήρηση και καθαρισμός των κεvrρικών κλιματιστικών συστημάτων
• εναλλαγή του εσωτερικού αέρα
• ανακύκλωση του εσωτερικού αέρα η οποία να μην υπερβαίνει το 30%
• μείωση της χρήσης συνθετικών προϊόvrων στην επίπλωση του χώρου
• αποφυγή χρήσης χημικών καθαριστικών
• απαγόρευση του καπνίσματος σε κλειστούς χώρους
• εκτίμηση των επαγγελματικών κινδύνων με ποιοτικό και ποσοτικό προσδιορισμό των βλαπτικών παραγόvrων του εργασιακού περιβάλλοvrος.

Τα περισσότερα δομικά υλικά κάθε κτηρίου, η επίπλωση και ο εξοπλισμός του, οι ένοικοι και οι δραστηριότητές τους παράγουν ρύπους. Οι σημαvrικότεροι παράγοvrες που καθορίζουν την ατμοσφαιρική ρύπανση μέσα στους χώρους εργασίας είναι:
• οι εσωτερικές και οι εξωτερικές πηγές ρύπανσης
• ο εξαερισμός του κτηρίου και τα φίλτρα του αέρα
• οι διαδρομές του αέρα και οι σχέσεις πίεσης μέσα στο χώρο.

Μια πρώτη ενδεικτική και όχι εξαvrλητική ταξινόμηση των ρύπων στο σύνολό τους από εσωτερικές και εξωτερικές πηγές που εισέρχοvrαι στα κτήρια φαίνεται παρακάτω:
Εξωτερικές πηγές: Εκπομπές αυτοκινήτων, γύρη, μύκητες, σκόνη, βιομηχανικοί ρύποι, οσμές απορριμμάτων, αεραγωγοί εξόδου συστήματος εξαερισμού γειτονικής εγκατάστασης, χώροι στάθμευσης αυτοκινήτων, φυτοφάρμακα και εvrομοκτόνα.
Εσωτερικές πηγές: Μικροοργανισμοί στις υδροροές, τους αεραγωγούς, τους υγραvrήρες κ.λπ. των συστημάτων εξαερισμού/κλιματισμού, ακατάλληλη απαγωγή προϊόvrων καύσης, φωτοτυπικά μηχανήματα, χώροι προετοιμασίας τροφίμων, χώροι καπνίσματος, προϊόvrα καθαριότητας, εvrομοκτόνα, προϊόvrα προσωπικής κατανάλωσης, ανάπτυξη μικροοργανισμών σε υγρά ή λερωμένα έπιπλα, ξηρές οσμοπαγίδες αποχετεύσεων, διάφορα υλικά που περιέχουν πτητικές οργανικές ενώσεις, αμίαvrο ή εκπέμπουν σωματίδια και το ραδόνιο.
Ο τρόπος και ο ρυθμός αερισμού του κτηρίου αποτελεί παράγοvrα κλειδί για την κατανομή και τη συγκέvrρωση των εσωτερικών ρυπαvrών, καθώς και για τη θερμική άνεση. Η κίνηση του αέρα μέσα σε ένα χώρο με τρόπο ώστε ο χρησιμοποιημένος εσωτερικός αέρας συνεχώς να αvrικαθίσταται από νωπό εξωτερικό αέρα ονομάζεται
εξαερισμός. Ο όρος «εξωτερικός αέραζ» περιλαμβάνει και τον ανακυκλούμενο αέρα που επανέρχεται στο χώρο από άλλο σημείο του κτηρίου.
Ο εξαερισμός στα κτήρια πραγματοποιείται:
• Με απλή διείσδυση εξωτερικού ή εκροή εσωτερικού αέρα (infiltration/exfiltration) από σχισμές των κουφωμάτων και των δομικών στοιχείων του κτηρίου όταν οι πόρτες και τα παράθυρα είναι κλειστά.
• Με φυσικό αερισμό (natural ventilation), από ανοικτές πόρτες και παράθυρα. Κατά το φυσικό αερισμό υπάρχει ελεύθερη ροή αέρα από τον εξωτερικό περιβάλλοvrα χώρο στο εσωτερικό του κτηρίου και αντικατάσταση του χρησιμοποιημένου αέρα με νωπό. Το μειονέκτημα του φυσικού αερισμού είναι ότι με αυτό τον τρόπο εισέρχοvrαι μέσα στο εσωτερικό του κτηρίου εξωτερικοί ρύποι.
• Με εξαναγκασμένο αερισμό (forced ventilation), που επιτυγχάνεται με ένα απλό ανεμιστήρα, ή μέσω ενός συστήματος εξαερισμού - κλιματισμού (HV AC system). Σε αυτή την περίmωση, η εναλλαγές του αέρα υλοποιούvrαι με την εισαγωγή και απαγωγή αέρα με μηχανικό τρόπο.
• Με συνδυασμό δύο ή τριών από τους παραπάνω τρόπους.

Ένα κατάλληλα σχεδιασμένο σύστημα εξαερισμού προκειμένου να θεωρείται αποτελεσματικό θα πρέπει να επιτελεί τις παρακάτω λειτουργίες:
• να παρέχει συνθήκες θερμικής άνεσης
• να διανέμει επαρκείς ποσότητες νωπού (εξωτερικού) αέρα ώστε να ικανοποιούνται οι απαιτήσεις των εργαζομένων στο κτήριο.
• να απομονώνει και να απομακρύνει οσμές και ρύπους μέσω του ελέγχου της ατμοσφαιρικής πίεσης

Η δημιουργία συνθηκών θερμικής άνεσης στους εσωτερικούς χώρους των κτηρίων πραγματοποιείται με την εγκατάσταση συστημάτων κλιματισμού θέρμανσης - ψύξης. Κάθε ολοκληρωμένο σύστημα κλιματισμού καλείται να ελέγξει, να ρυθμίσει και να διαμορφώσει ένα αριθμό παραμέτρων στον αέρα των εσωτερικών χώρων, όπως είναι:
• η θερμοκρασία
• η σχετική υγρασία
• η κίνηση του αέρα μέσα στο χώρο (ταχύτητα αέρα)
• η καθαρότητα του αέρα (αέρια, ατμοί, σκόνη)
• η στάθμη θορύβου.
Τα συστήματα κλιματισμού έχουν χαρακτήρα τοπικό (αυτόνομο) ή κεντρικό. Οι κυριότεροι τύποι των σύγχρονων
συστημάτων κλιματισμού είναι:
1. Κεντρικό σύστημα κλιματισμού με δίκτυο αεραγωγών για θέρμανση / ψύξη και αερισμό των χώρων.
2. Κεντρικό σύστημα ανεξάρτητου ελέγχου ζωνών με δίκτυο νερού. Ανάλογα με την αρχή λειτουργίας της εξωτερικήςμονάδας τα συστήματα αυτά διακρίνονται σε:
α) Αντλίες θερμότητας αέρα - νερού
β) Αντλίες θερμότητας νερού - νερού με πύργο ψύξης. Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει εξωτερική μονάδα υδρόψυκτηκαι εσωτερική μονάδα νερού (fun coil).
3. Σύστημα απευθείας εκτόνωσης ψυκτικού μέσου με δίκτυο σωληνώσεων.
Συνοπτικά, ένα αποτελεσματικό σύστημα κλιματισμού θα πρέπει:
• να έχει υπολογισθεί για να αντιμετωπίσει τα θερμικά/ψυκτικά φορτία του κλιματιζόμενου χώρου
• να έχει μελετηθεί ώστε να λαμβάνει υπόψη τη συγκέντρωση των επικίνδυνων χημικών ουσιών του χώρου εργασίας
• να δημιουργεί άνετες συνθήκες για τους εργαζόμενους στους χώρους εργασίας
• να λειτουργεί έτσι ώστε να αποφεύγεται η υπερβολική ψύξη και η δημιουργία επικίνδυνων ρευμάτων
• να συντηρείται τακτικά και να διατηρείται ο εξοπλισμός του σε άριστη κατάσταση.


Νομοθεσία

Η  ΠΕΑ και οι γενικές προδιαγραφές των χώρων εργασίας καθορίζονται στην ελληνική νομοθεσία από τα ακόλουθα
προεδρικά διατάγματα:
Π.Δ. 16/1996: «Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας σε συμμόρφωση με την οδηγία 89/654/ΕΟΚ»
Π.Δ. 90/1999: « Καθορισμός οριακών τιμών έκθεσης και ανώτατων οριακών τιμών έκθεσης των εργαζομένων σε ορισμένους χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 91/332/ΕΟΚ και 96/94/ΕΚ της επιτροπής και τροποποίηση και συμπλήρωση του π.Δ. 307/1986 «προστασία της υγείας των εργαζομένων που εκτίθενται σε ορισμένους χημικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους» όπως τροποποιήθηκε με το π.Δ. 77/93»
Δεν έχουν οριστεί όρια επαγγελματικής έκθεσης για τους βιολογικούς παράγοντες. Η διαφορά μεταξύ των βιολογικών παραγόντων και των άλλων βλαmικών παραγόντων είναι η ικανότητα των πρώτων να αναπαράγονται. Για την προστασία των εργαζόμενων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία τους πρέπει να εφαρμόζονται τα Π.Δ. 186/1995, 174/1997 και 15/1999 σχετικά με την «Προστασία των εργαζομένων από κινδύνους που διατρέχουν λόγω της έκθεσής τους σε βιολογικούς παράγοντες κατά την εργασία.»__
















ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ν0 6
Μικροκλίμα
Οι θερμικές συνθήκες ενός εργασιακού χώρου σε συνάρτηση πάντα με τη μορφή και το είδος της επιτελούμενης εργασίας, προσδιορίζουν τις θερμικές ανταλλαγές μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος καθορίζοντας τη θερμική κατάσταση (θερμική άνεση ή θερμική καταπόνηση) του ανθρώπινου οργανισμού.
Οι επιβαρημένοι θερμικά εργασιακοί χώροι έχουν επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία, με την εξάντληση και κόπωση των φυσιολογικών μηχανισμών θερμορύθμισης του οργανισμού. Αυτό δε συμβάλλει μόνο στην εμφάνιση συγκεκριμένων επαγγελματικών νοσημάτων, αλλά περιορίζει σημαντικά και την ικανότητα του εργαζόμενου να αντιδράσει σωστά στα εξωτερικά ερεθίσματα ή να παρακολουθήσει σύνθετες εργασιακές διαδικασίες, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται εκείνες οι προϋποθέσεις που οδηγούν στα εργατικά ατυχήματα.
Ο άνθρωπος ως ομοιόθερμος οργανισμός, διατηρεί σταθερή τη θερμοκρασία του σώματος (ακόμα και όταν οι κλιματολογικές συνθήκες του εξωτερικού περιβάλλοντος δεν τον ευνοούν). Η διαδικασία με την οποία το ανθρώπινο σώμα διατηρεί τη θερμοκρασιακή ισορροπία του ονομάζεται θερμορύθμιση και είναι το αποτέλεσμα δύο μηχανισμών, της θερμογένεσης και της θερμοαποβολής. Για την καλή λειτουργία του ανθρωπίνου οργανισμού απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ισορροπίας μεταξύ παραγόμενης, προσλαμβανομένης και αποβαλλόμενης θερμότητας, έτσι ώστε να διατηρείται σταθερή η εσωτερική θερμοκρασία του ανθρωπίνου σώματος γύρω στους 37°C. Αισθητές αποκλίσεις από μια συγκεκριμένη θερμοκρασία που αντιστοιχεί στη ζώνη της θερμικής άνεσης ή ευεξίας για τον εργαζόμενο οδηγούν στην εμφάνιση των συμmωμάτων του θερμικού stress.
Η ζώνη ευεξίας δεν είναι η ίδια για όλους τους εργαζόμενους. Τ α αίτια αυτών των διαφορών οφείλονται πρωτίστως στο είδος και τη μορφή της εργασίας και την ένδυση, που με τη σειρά της επιδέχεται εποχιακές διαφορές, και δευτερευόντως σε άλλους παράγοντες.
Το σύνολο των χημικών μεταβολών που συντελούνται στα ζωντανά κύπαρα του οργανισμού ονομάζεται μεταβολισμός. Ένα λίτρο οξυγόνου είναι περίπου ισοδύναμο με θερμότητα μεταβολισμού 5 Kcal. Ο μέσος άνθρωπος κατά τη διάρκεια της ξεκούρασης καταναλώνει 0,3 lt οξυγόνου ανά λεπτό, το οποίο ισοδυναμεί με παραγωγή θερμότητας μεταβολισμού 1,5 Kcal/min ή περίπου 90 Kcal/h. Η ενέργεια μεταβολισμού μπορεί είτε να μετρηθεί είτε να εκτιμηθεί από δεδομένους πίνακες όπως ο ακόλουθος:
Πίνακας Εκτίμησης Ενεργειακού Κόστους Εργασίας

Ι. Ανάλογα με τη θέση του σώματος Kcal/min
Καθιστική εργασία 0,3
Όρθια εργασία 0,6
Εργασία που απαιτεί βάδισμα 2,0-3,0
Εργασία που απαιτεί βάδισμα σε ανηφόρα 3,8
11. Ανάλογα με το είδος της εργασίας Μέσο Κόστος (Kcal/min)
Εργασία με το ένα χέρι
Ελαφριά 1,0
Βαριά 1,8
Εργασία με τα δύο χέρια
Ελαφριά 1,5
Βαριά 1,5
Εργασία με όλο το σώμα
Ελαφριά 3,5
Μέτρια 5,0
Βαριά 7,0
Πολύ βαριά 9,0

Πίνακας 1: Κατανάλωση ενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμό.

Ο ανωτέρω πίνακας αποτελεί τον πλέον πρόσφατο που εξέδωσε το Ινστιτούτο NIOSH (National Institute [οτ Occupational Safety and Health) και τονίζεται ότι οι διαφοροποιήσεις στις ενδεικτικές αυτές τιμές είναι μεγάλες ανάλογα με το βάρος, την ηλικία καθώς και τη φυσική κατάσταση του εργαζόμενου.
Οι παθολογικές καταστάσεις που οφείλονται στην επαγγελματική έκθεση σε δυσμενές θερμικό περιβάλλον, ταξινομούνται σε δύο μεγάλες ομάδες ανάλογες των θερμικών συνθηκών που τις καθορίζουν:
• παθολογία από θερμό εργασιακό περιβάλλον
• παθολογία από ψυχρό εργασιακό περιβάλλον.

α) Παθολογία από θερμό εργασιακό περιβάλλον
Όταν έχουμε επαγγελματική έκθεση σε θερμό περιβάλλον το οποίο προκαλεί παρατεταμένη ή μεγάλη θερμική καταπόνηση στον οργανισμό, παρουσιάζονται διάφορες παθολογικές καταστάσεις οι οποίες οφείλονται σε διαταραχές των μηχανισμών και οργάνων της θερμορύθμισης. Αυτές οι καταστάσεις κατατάσσονται σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες φυσιοπαθολογικών εκδηλώσεων, σύμφωνα και με την ταξινόμηση που πρότεινε ο Minarcl το 1976.
Η θερμοπληξία, μπορεί να εκδηλωθεί είτε σταδιακά, είτε με οξύ τρόπο χωρίς καμία προειδοποίηση. Στην πρώτη περίmωση εκδηλώνεται με αίσθημα ανυπόφορης θερμότητας, ακολουθεί γενική εξάντληση, κεφαλαλγία και ναυτία συνοδευόμενη από εμετούς.
η πτώση της αρτηριακής πίεσης, οι διαταραχές του ψυχισμού, οι σπασμοί και το κώμα, εμφανίζονται επίσης ερυθρότητα, ξηρότητα και υπερθερμία του δέρματος. Η κατάληξη είναι πολλές φορές μοιραία, καθώς δείκτης θνησιμότητας που χαρακτηρίζει το σύνδρομο προσεγγίζει το 21 %.
Η υπερπυρεξία, χαρακτηρίζεται και αυτή από την άνοδο της εσωτερικής θερμοκρασίας του σώματος που μπορεί να υπερβεί τους 40,5 ο C, καθώς επίσης και από την πλήρη καταστολή των μηχανισμών της εφίδρωσης. Τα συμmώματα
αυτά συνοδεύονται από υπερκινητικότητα και κατάσταση παραληρήματος.
Η  θερμική συγκοπή (λιποθυμία) η παροδική και αιφνίδια απώλεια της συνείδησης, η οποία κατά κύριο λόγο οφείλεται σ' ένα ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο λόγω μειωμένης παροχής αίματος.
Οι διαταραχές της επιδερμίδας που οφείλονται στην έκθεση σε θερμό εργασιακό περιβάλλον ταξινομούνται σε δύο ομάδες.
·         Τα εγκαύματα. Προκαλούνται όταν η επιδερμίδα έρθει σε επαφή με θερμά στερεά ή υγρά αντικείμενα και η θερμοκρασία της ξεπεράσει τοπικά τους 60°C. Επίσης εγκαύματα στην επιδερμίδα μπορεί να προκαλέσει και η
ακτινοβολούμενη θερμότητα.
·         Το εξάνθημα από θερμότητα. Εκδηλώνεται με κνησμό (φαγούρα) και οφείλεται στην μακρά και διαρκή ύγρανση της επιδερμίδας από τον ιδρώτα. Συνοδεύεται από διακοπή της έκκρισης του ιδρώτα λόγω φραγμού των απεκκριτικών
καναλιών του ιδρωτοποιού αδένα από κερατίνη.

β) Παθολογία από ψυχρό εργασιακό περιβάλλον
Όταν ο ανθρώπινος οργανισμός εκτίθεται σ' ένα πολύ ψυχρό εργασιακό περιβάλλον, μπορούν να υπάρξουν διαταραχές στους μηχανισμούς της θερμορύθμισης, εφόσον το ποσόν της θερμότητας που αποδίδεται μέσω των παθητικών μηχανισμών της θερμοαποβολής στο περιβάλλον, είναι μεγαλύτερο από το ποσόν της
θερμότητας που παράγει εσωτερικά ο οργανισμός. Αυτό το αρνητικό θερμικό ισοζύγιο οδηγεί σε μια μείωση της κεντρικής θερμοκρασίας του οργανισμού (υποθερμία), που προκαλεί διαταραχές στο κεντρικό νευρικό σύστημα και το μυοκάρδιο καθώς επίσης και στο κέντρο της αναπνοής που βρίσκεται στον προμήκη μυελό

Οι μικροκλιματικές συνθήκες στον εργασιακό χώρο είναι από εκείνους τους παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την αποδοτικότητα των εργαζόμενων και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για διαταραχές όπως ανία, δυσφορία, απώλεια συγκέντρωσης και μείωσης της πνευματικής διαύγειας όπως επίσης μπορεί να γίνουνκαι αιτία προσωπικών τριβών μεταξύ συναδέλφων ή και τεταμένων εργασιακών σχέσεων. Στους εργασιακούς
χώρους όπου οι μικροκλιματικές συνθήκες καθορίζονται από κλιματιστικά μηχανήματα θα πρέπει αυτά να καθαρίζονται αφενός μεν σε τακτά χρονικά διαστήματα, για να μην επιβαρύνουν τον εργασιακό χώρο με διάφορους μολυσματικούς παράγοντες, αφετέρου δε, να ρυθμίζονται κατάλληλα έτσι ώστε να επιτυγχάνεται:
• ταχύτητα αέρα η οποία σε καμία περίmωση να μην είναι μεγαλύτερη από 0,2 m/sec .
• διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών χώρων σύμφωνα με τις τιμές που καθορίζει ο πίνακας που ακολουθεί:
Χειμώνας ( °C ) Καλοκαίρι ( °c )
Εξωτερική θερμοκρασία οποιαδήποτε 20 22 24 28 30
Εσωτερική θερμοκρασία 20 20 21 22 24 25
Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες η διαφορά μεταξύ εξωτερικής και εσωτερικής θερμοκρασίας δεν θα πρέπεινα υπερβαίνει τους 5°C.
Οι ενδεικνυόμενες τιμές θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας για διάφορα είδη εργασίας είναι:

Είδος εργασίας θερμοκρασία °C
* εργασίες γραφείου 18 - 22
* ελαφριά βιομηχανία 15,5 - 19,5
* βαριά βιομηχανία 13 - 18
Η σχετική υγρασία πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 40 - 60 %.

Για την αvrιμετώπιση και εκτίμηση του θερμικού περιβάλλοvrος στους εργασιακούς χώρους της βιομηχανίας, καθώς και τους χώρους των γραφείων, μπορούν να εφαρμοστούν εκτός από τα ISO/DIS 7726, ISO/DIS 7730 και ISO/DIS 7243 και την υπ' αριθμόν 130329/3.5.95 εγκύκλιο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών
Ασφαλίσεων, τις συστάσεις της ACGIH (Αμερικάνικη Εταιρία Κυβερνητικών Υγιεινολόγων Βιομηχανίας), καθώς και το Π.Δ 398/94 που αναφέρεται στις «Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/270/ΕΟΚ» (Φ.Ε.Κ 221/Α της 19.12.94).
Κατά τη διάρκεια του θέρους και ιδιαίτερα κατά την περίοδο που δημιουργούvrαι ειδικές συνθήκες με αύξηση της θερμοκρασίας και της σχετικής υγρασίας (συνθήκες καύσωνα), η θερμική καταπόνηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στην υγεία των εργαζομένων και προβλήματα στην παραγωγική διαδικασία. Σύμφωνα με το ΠΔ 16/,96 παράρτημα 1 παράγραφος 8, οι χώροι εργασίας σε όλη τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας πρέπει να έχουν θερμοκρασία ανάλογη με τη φύση της εργασίας και τη σωματική προσπάθεια που απαιτείται για την εκτέλεση της εργασίας, λαμβανομένων πάvrα υπόψη και των κλιματολογικών συνθηκών των εποχών του έτους. Περιοχές θέσεων εργασίας που βρίσκοvrαι υπό την επίδραση υψηλών θερμοκρασιών που εκλύοvrαι από τις εγκαταστάσεις, πρέπει να ψύχοvrαι μέχρι μια ανεκτή θερμοκρασία, όσο αυτό είναι πρακτικά δυνατό. Η θερμοκρασία των χώρων ανάπαυσης, υγιεινής, εστιατορίων, παροχής πρώτων βοηθειών και των φυλακίων
πρέπει να αvrαποκρίνεται στον ειδικό προορισμό των χώρων αυτών. Στους χώρους εργασίας που υπάρχουν παράθυρα και γυάλινα τοιχώματα πρέπει να λαμβάνοvrαι μέτρα ώστε να αποφεύγεται ο υπερβολικός ηλιασμός λαμβανομένου υπόψη του είδους της εργασίας και της φύσης του χώρου εργασίας. Σε περίπτωση
καύσωνα εφαρμόζονται τα ειδικά μέτρα που προβλέπονται από τις ισχύουσες διατάξεις.
Για την αvrιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων σε κλειστούς ή υπαίθριους χώρους, βάσει του Νόμου 1568/1985 και των Εγκυκλίων 140120/24-7-89 & 130427/26-6-90 του Υπουργείου Εργασίας, απαιτείται, σύνταξη σχεδίου αντιμετώπισης της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων σε επίπεδο επιχείρησης.
Το σχέδιο αυτό συντάσσεται με τη συνεργασία του εργοδότη, του Τεχνικού Ασφάλειας (ΤΑ), του Ειδικού Γιατρού Εργασίας (ΓΕ) και της Επιτροπής Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΥΑΕ) και θα πρέπει να περιλαμβάνει τα οργανωτικά και τεχνικά μέτρα που παίρνει η επιχείρηση με στόχο τη μείωση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων. Επισημαίνεται ότι κατά τη σύνταξή του πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τις ομάδες εργαζόμενων με ιδιαίτερα προβλήματα υγείας (ομάδες υψηλού κινδύνου).
Τα οργανωτικά μέτρα συνίστανται στις ακόλουθες ενέργειες:
• δημιουργία διαλειμμάτων κατάλληλης διάρκειας, για τη μείωση της θερμικής καταπόνησης των εργαζόμενων.
• διαμόρφωση κατάλληλων κλιματισμένων χώρων, κυλικείων ή άλλων, για την ανάπαυση των εργαζομένων
• διάθεση στους εργαζόμενους πόσιμου δροσερού νερού (100 - 150 C)
• προγραμματισμός των εργασιών που καταπονούν θερμικά, εκτός θερμοκρασιακών αιχμών.
Τα τεχνικά μέτρα μπορούν κατά περίπτωση να είναι:
• επαρκής γενικός αερισμός με εγκατάσταση ανεμιστήρων στα ψηλά σημεία των αιθουσών και αερισμό ζωνών εργασίας με φυγοκεντρικούς ανεμιστήρες
• επαρκής ανανέωση του αέρα των εργασιακών χώρων με προσαγωγή νωπού αέρα, μη κλιματισμένου και σύγχρονη επαγωγή του αέρα του χώρου εργασίας
• επιθυμητή είναι η ύπαρξη και λειτουργία κλιματιστικών στους χώρους εργασίας, όταν αυτό είναι δυνατόν
• θερμομόνωση, βαφή με λευκό χρώμα, συχνή διαβροχή της πλάκας ή στέγης
• κατασκευή σκιάστρων
• μόνωση των πηγών θερμότητας.
Κατά τους θερινούς μήνες οι εργαζόμενοι, που με τη γνωμάτευση ΓΕ ανήκουν σε μία από τις παρακάτω ομάδες υψηλού κινδύνου, χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα και συνίσταται η αποχή τους από την εργασία για το χρονικό διάστημα της επικράτησης «συνθηκών καύσωνα»:
• καρδιοπαθείς: με στεφανιαία νόσο, βαλβιδοπάθειες, μυοκαρδιοπάθειες
• πνευμονοπαθείς: με αναπνευστική ανεπάρκεια, πνευμονικό εμφύσημα, άσθμα
• εργαζόμενοι με σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, διαταραχές της ηπατικής λειτουργίας, του θυρεοειδούς και της αρτηριακής πίεσης, αναιμία, ψυχικά νοσήματα, δερματοπάθειες, παχυσαρκία
• εργαζόμενοι που παίρνουν φάρμακα: διουρητικά, αναστολείς ιόντων ασβεστίου, αντιχολινεργικά, ψυχοφάρμακα,
αντιεπιληπτικά, αντιδιαβητικά, ορμόνες
• εγκυμονούσες.
Με την εξαγγελία επικράτησης συνθηκών καύσωνα, πρέπει επίσης να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα:
• μείωση της απασχόλησης σε υπαίθριες εργασίες από τις 12:00 έως τις 15:00
• μείωση της απασχόλησης σε ιδιαίτερα επιβαρημένους θερμικά χώρους, όπως μηχανοστάσια, χυτήρια,
υαλουργίες, κεραμοποιίες, ναυπηγικές εργασίες κ.λπ., από τις 12:00 έως τις 15:00
• μείωση των ιδιαίτερα βαρέων εργασιών.
Η εγκύκλιος 130329/3-7-95 του Υπουργείου Εργασίας (Πίνακες ΠΙ έως Π4), καθορίζει τις οριακές τιμές της θερμοκρασίας και της σχετικής υγρασίας σε συνάρτηση με τη βαρύτητα της εργασίας που επιτελείται.
Οι οριακές τιμές βασίζονται στην υπόθεση ότι σχεδόν όλοι οι εγκλιματισμένοι και κανονικά ντυμένοι εργαζόμενοι θα πρέπει να μπορούν να εργασθούν αποδοτικά χωρίς η θερμοκρασία του σώματός τους να ξεπεράσει τους 38 ο C για δοθείσες μικρο κλιματικές συνθήκες.
ΕΙΔΟΣ Συνεχής εργασία 75%εργασία - 25% ανάπαυση 50%εργασία- 50% ανάπαυση 25% εργασία- 75% ανάπαυση

Βιβλιογραφία

1. Θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας για επιχειρήσεις γ' κατηγορίας (άρθ. 2 ΠΔ 294/88),
ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.,2003
2. Οικονομόπουλος Ι., Φωτισμός και ασφάλεια στους χώρους εργασίας
3. Philips Lighting, Βασικές αρχές φωτισμού και κριτήρια επιλογής λαμmήρων
4. Philips Lighting, Φωτισμός γραφείων και φωτισμός βιομηχανικών χώρων
5. Ευθυμιάτος Δ., Γενικές αρχές φωτισμού βιομηχανικών χώρων
6. Ανδρεάδης Π, Παπαϊωάννου Γ., Ασφάλεια Εργαζομένου, ΙΩΝ, 1997
7. Δρίβας Σ., Ζορμπά Κ., Κουκουλάκη Θ., Μεθοδολογικός οδηγός για την εκτίμηση και πρόληψη του επαγγελματικού
κινδύνου, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 2001
8. Ανδρεάδης π., Παπαϊωάννου Γ., Ασφάλεια εργαζομένου, ΙΩΝ, 1997
9. Ιστοσελίδα της ΕΡΑ (Environmental Protection Agency) http://www.epa.gov/, σχετικά με θέματα για ασθένειεςοφειλόμενες στο κτήριο__
10. Δρίβας Σ., Το σύνδρομο του άρρωστου κτηρίου, Υγιεινή και Ασφάλεια της Εργασίας, 2000, (3), Πυξίδα Νο3
11. Λούπα- Δράκου Ρ., Τεχνικές οδηγίες για την ποιότητα της ατμόσφαιρας στους εσωτερικούς χώρους, 2002
12. Σεφτελής Γ., Θερμοκρασία στους Εργασιακούς Χώρους, Διπλωματική Εργασία, Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο,1997
13. Θερμική καταπόνηση των εργαζομένων κατά το θέρος, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 1999
14. Προστασία του εργαζομένου σε υψηλές θερμοκρασίες, Κέντρο Υγιεινής & Ασφάλειας της ΕργασίαςΚ.Υ.Α.Ε, Αθήνα, 1991
15. ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 7730, Μη ακραίο θερμικό περιβάλλον- Προσδιορισμός των δεικτών ΡΜν και PPD καιπροδιαγραφή των συνθηκών για θερμική άνεση, Αθήνα, 1995
16. Περιμένοντας τον καύσωνα .... άμεσα μέτρα στους χώρους εργασίας, Π.Σ.Δ.Μ.-Η.,1989










ΚΕΦΑΛΑΙΟ Νο 7
θόρυβος

Η ενόχληση από τους θορύβους, ειδικά στις μεγαλουπόλεις είναι μία από τις μάστιγες της σύγχρονης ζωής, καθώς έχει άμεσες επιπτώσεις στην κατάσταση της ψυχικής ισορροπίας ειδικά, αλλά και στην κατάσταση της υγείας και τη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού γενικότερα. Ο όρος «ηχορύπανση» έχει καθιερωθεί εδώ και πολλά χρόνια ακριβώς για να εκφράσει το γεγονός ότι οι ηχητικές ενοχλήσεις αποτελούν επίσης, μόλυνση του περιβάλλοντος που ζούμε.
Σαν είδος τέτοιας μόλυνσης λοιπόν η ηχορύπανση στους εργασιακούς χώρους απαιτεί αντιμετώπιση, προκειμένου να προστατευθεί η υγεία των εργαζομένων.
Ονομάζεται ήχος κάθε μεταβολή της πίεσης του αέρα ή άλλου ελαστικού μέσου, η οποία είναι ικανή να διεγείρει το αισθητήριο της ακοής και να γίνει αντιληπτή από τον άνθρωπο. Ο ανεπιθύμητος, ενοχλητικός ή και απλά δυσάρεστος για τον άνθρωπο ήχος, λέγεται θόρυβος. Από φυσική άποψη θόρυβος είναι ένα σύμπλεγμα ηχητικών κυμάτων με ελάχιστη ή καμιά περΖοδικότητα. Η διαφορά του ήχου από το θόρυβο καθορίζεται από υποκειμενικούς παράγοντες που προσδίδουν σε κάθε ηχητικό ερέθισμα που γίνεται αντιληπτό, έναν επιθυμητό ή ανεπιθύμητο χαρακτήρα.
Τα κύρια φυσικά χαρακτηριστικά του θορύβου είναι η συχνότητα και η ένταση.
Η συχνότητα ορίζει τον αριθμό των ολοκληρωμένων δονήσεων (μεταβολών της πίεσης) στη μονάδα του χρόνου και μετράται σε κύκλους ανά δευτερόλεπτο (Hertz). Συμβολίζεται με ΗΖ.
Ένας φυσιολογικός υγιής άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί, να αφομοιώσει και κυρίως να ανεχθεί ένα ορισμένο φάσμα ήχων που βρίσκονται μέσα στην περιοχή συχνοτήτων από 20 έως 20.000 ΗΖ. Οι ήχοι που έχουν συχνότητα μεγαλύτερη των 20.000 ΗΖ ονομάζονται «υπέρηχοι» ενώ εκείνοι με συχνότητα μικρότερη των 20 ΗΖ, «υπόηχοι». Οι υπόηχοι και οι υπέρηχοι, αν και δεν γίνονται αντιληπτοί από τον άνθρωπο, μπορεί να έχουν βλαπτική επίδραση στην υγεία του.
Σαν ένταση ήχου ορίζεται το ποσό της ηχητικής ενέργειας που διέρχεται από τη μονάδα επιφάνειας(η οποία βρίσκεται κάθετα στην ακτίνα μετάδοσης του ηχητικού κύματος), στη μονάδα του χρόνου.
Το decibel (dB) ως λογαριθμική μονάδα παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα πολύ σημαντική στην εκτίμηση των ηχητικών επιπέδων στους εργασιακούς χώρους. Για κάθε διπλασιασμό της ηχητικής έντασης παρατηρείται μια αύξηση 3dB του ηχητικού επιπέδου, δηλαδή το διπλάσιο των 85 dB δεν είναι τα 170 αλλά τα 88 dB.





Οι επιπτώσεις του θορύβου στον οργανισμό μπορούν να ταξινομηθούν σε:
• μη ακουστικές επιδράσεις
• επιδράσεις στην ακοή.
Οι μη ακουστικές επιδράσεις αφορούν κυρίως το νευρικό σύστημα, τις ψυχικές λειτουργίες, το κυκλοφορικό, το γαστρεντερικό, το ενδοκρινικό και άλλα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού. Είναι γνωστό ότι οι εκτεθειμένοι στο θόρυβο εργαζόμενοι παρουσιάζουν συχνά υπέρταση, ταχυκαρδία, διαταραχές στην πέψη, δυσκολία στη συγκέντρωση, πονοκεφάλους, διαταραχές στον ύπνο, σωματική κόπωση,εκνευρισμό, υπερένταση, άγχος καθώς και διαταραχές στη συμπεριφορά.
 Ο θόρυβος δρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα προκαλώντας αλλοιώσεις στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, επιβράδυνση του χρόνου της αντίδρασης και αύξηση των λαθών. Η ενόχληση είναι ένα υποκειμενικό αλλά και αντικειμενικό αίσθημα. Όσο πιο δυνατός γίνεται ο θόρυβος τόσο πιο ενοχλητικός είναι. Σε συνθήκες συνεχούς
έκθεσης εμφανίζεται προσαρμογή μόνο εφόσον δεχθούμε το θόρυβο ως αναπόσπαστο τμήμα του περιβάλλοντος.
Οι ακουστικές επιδράσεις που αφορούν το όργανο της ακοής, χαρακτηρίζονται από τη βαρηκοια η οποία αποτελεί μία από τις συχνότερες επαγγελματικές ασθένειες.
Η επαγγελματική βαρηκοΙα χαρακτηρίζεται ως μία αμφοτερόπλευρη βαρηκοια αντιλήψεως (νευροαισθητηριακή) που προκαλείται από εκφυλιστικές και ατροφικές μεταβολές στο όργανο του Corti και το ακουστικό νεύρο.
Σε περίπτωση υπέρβασης των ανώτερων τιμών έκθεσης για ανάληψη δράσης, ο εργοδότης οφείλει να καταρτίσει και να εφαρμόσει σε συνεργασία με τον Τεχνικό Ασφαλείας και τον Γιατρό Εργασίας πρόγραμμα το οποίο συνίσταται σε τεχνικά ή/και οργανωτικά μέτρα με σκοπό τη μείωση της έκθεσης σε θόρυβο και να αναρτήσει κατάλληλη σήμανση για τις αντίστοιχες θέσεις εργασίας.
Επιπρόσθετα, οι χώροι όπου βρίσκονται οι παραπάνω θέσεις εργασίας θα πρέπει να οριοθετούνται και η πρόσβαση σε αυτούς να περιορίζεται όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό και δικαιολογείται από τον κίνδυνο έκθεσης.
• Εάν οι κίνδυνοι που προέρχονται από την έκθεση σε θόρυβο δεν είναι δυνατό να προληφθούν με άλλα μέσα, τίθενται στη διάθεση των εργαζομένων και χρησιμοποιούνται από αυτούς κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας της ακοής σύμφωνα με τις διατάξεις του Π.Δ. 396/94, υπό τους ακόλουθους όρους:
α) όταν ή έκθεση σε θόρυβο υπερβαίνει τις κατώτερες τιμές για ανάληψη δράσης, ο εργοδότης θέτει στη διάθεση των εργαζομένων μέσα ατομικής προστασίας της ακοής
β) όταν η έκθεση σε θόρυβο είναι ίση ή υπερβαίνει τις ανώτερες τιμές έκθεσης για ανάληψη δράσης, η χρήση μέσων ατομικής προστασίας της ακοής είναι υποχρεωτική
γ) τα μέσα ατομικής προστασίας της ακοής επιλέγονται κατά τρόπο ώστε να αποσοβείται ή να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος για την ακοή.
• Κατά την εφαρμογή των οριακών τιμών έκθεσης, στον προσδιορισμό της πραγματικής έκθεσης του εργαζόμενου συνυπολογίζεται η ηχοεξασθένηση που επιτυγχάνεται από τα μέσα ατομικής προστασίας της ακοής που φέρει ο εργαζόμενος. Στις τιμές έκθεσης για ανάληψη δράσης η ηχοεξασθένηση από τα μέσα ατομικής προστασίας της ακοής που φέρει ο εργαζόμενος δεν συνυπολογίζεται.
• Κάθε εργαζόμενος του οποίου η έκθεση σε θόρυβο υπερβαίνει τις κατώτερες τιμές έκθεσης για ανάληψη δράσης, δικαιούται ελέγχου της ακοής του από το γιατρό εργασίας, εφόσον υπάρχει υποχρέωση απασχόλησης γιατρού εργασίας, ή από άλλο γιατρό και αν κριθεί απαραίτητο από αυτούς από εξειδικευμένο γιατρό.
• Εάν, παρά τα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή του Π.Δ. 149/2006 σημειώνονται εκθέσεις
άνω των οριακών τιμών έκθεσης, ο εργοδότης οφείλει:
α) να αναλάβει αμέσως δράση, για να μειώσει την έκθεση κάτω των οριακών τιμών έκθεσης
β) να εντοπίσει τους λόγους που προκάλεσαν την υπέρβαση των οριακών τιμών έκθεσης και
γ) να προσαρμόσει τα μέτρα προστασίας και πρόληψης προκειμένου να αποφευχθεί τυχόν επανάληψητης υπέρβασης


Βιβλιογραφία

1. Δρίβας Σ., Ζορμπά Κ, Κουκουλάκη Θ, Μεθοδολογικός οδηγός για την εκτίμηση και πρόληψη του επαγγελματικού κινδύνου, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 2001
2. Θέματα Υγείας και ασφάλειας της εργασίας για επιχειρήσεις γ' κατηγορίας (άρθρο 2, Π.Δ. 294/88), ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.,2003
3. Ανδρεάδης Π., Παπαϊωάννου Γ., Ασφάλεια εργαζομένου, ΙΩΝ, 1997
4. Δρίβας Σ., Θόρυβος αυτός ο άγνωστος ... ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 1999
5. Βαφείδου Ε., Γκινάλας Τ., Δρίβας Σ., Ο θόρυβος στην εργασία, ΥΠ.Α.Κ.Π. - ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 2005
6. Reducing risk ofhand-arm vibration injury from hand-held power tools, Health & Safety Executive, Information Document 246/31,2001
7. Health risks from hand-arm vibration- Advise for employers, Health & Safety Executive, Information Leaflet, 2001
8. Health risks from hand-arm vibration- Advise for employees and the self-employed, Health & Safety Executive, Information Leaflet, 2002
9. Vibration- measurements, control and standards, Canadian Centre for Occupational Health and Safety, www.ccohs.ca. Updated 1998
10. Occupational vibration syndrome, Department of Occupational Medicine, Finnish Institute of Occupational Health, 2003
11. Γκινάλας Τ., Δονήσεις, 1999
12. Οδηγία 2002/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 25ης lουνίου 2002 «περί των ελαχίστων προδιαγραφών υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (κραδασμοί»>
13. Πρότυπα ΕΛΟΤ ΕΝν 25349(ISO 5349:1986), ΕΝν 28041(ISO 8041:1990), ΕΝ 61260 (IEC 1260: 1995), ISO 2041, ISO 5805
14. Ζημάλης Ε., Δονήσεις, www.iatronet.gr. Ανανέωση, Μάιος 2004


κεφαλαιο Νο 8
Κίνδυνοι από ηλεκτροπληξία

Μεγάλος είναι ο αριθμός των ηλεκτρικών κινδύνων. Οι εγκαταστάσεις πρέπει να κατασκευάζονται έτσι ώστε να ελαχιστοποιούνται οι κίνδυνοι που απειλούν τις συσκευές, τα περιουσιακά στοιχεία, αλλά προπάντων τους ανθρώπους.
Οι κίνδυνοι που αφορούν συσκευές και περιουσιακά στοιχεία σχετίζονται με εκρήξεις και πυρκαγιές,ενώ οι κίνδυνοι για το προσωπικό σχετίζονται με την ηλεκτροπληξία.
Οι κανονισμοί και η κατασκευή των εγκαταστάσεων και των συσκευών βασίζονται στο μεγαλύτερο μέρος τους, στηθεώρηση του παραπάνω κινδύνου.
Οι σημαντικότεροι κίνδυνοι που αφορούν στα άτομα είναι δύο:
- Εγκαύματα στο σώμα λόγω επίδρασης του ηλεκτρικού τόξου  . Εμφανίζεται συνήθως σε ατυχήματα σε εγκαταστάσειςισχύος υψηλής τάσης.
- Επικίνδυνα ρεύματα που ρέουν μέσα από το ανθρώπινο σώμα. Αυτά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες,ακόμα και το θάνατο.
- Δευτερογενή ατυχήματα από ασθενή συνήθως ηλεκτρικά ρεύματα που μπορεί να προκαλέσουν π.χ. πτώση ή ολίσθηση λόγω πανικού.

Ηλεκτροπληξία είναι η διαρροή ηλεκτρικού ρεύματος μέσα από το σώμα και συμβαίνει όταν μεταξύ δύο σημείωντου ανθρώπινου σώματος υπάρχει τάση ικανή, ώστε να επιτευχθεί ροή του ρεύματος διαπερνώντας την(ηλεκτρική) αντίσταση του σώματος.

1. ηλεκτρικά ατυχήματα λόγω άμεσης επίδρασης του ηλεκτρικού ρεύματος στο ανθρώπινο σώμα
2. έμμεση επαφή και πρόκληση εγκαυμάτων εξαιτίας μεγάλης ελκυόμενης θερμικής ενέργειας από ηλεκτρικότόξο
3. δευτερεύοντα ατυχήματα από ασθενή συνήθως ηλεκτρικά ρεύματα που μπορούν να προκαλέσουν π.χ. mώση
ή ολίσθηση λόγω πανικού.
Η ηλεκτροπληξία μπορεί να προκληθεί με τους παρακάτω τρόπους:
,f Επαφή με τον ενεργοποιημένο αγωγό (ακροδέκτη).
~ ρευματολήmες
~ εναέριες γραμμές μεταφοράς ρεύματος μέσα σε βιομηχανικούς χώρους
~ ηλεκτρικά οχήματα
~ μονάδες μετασχηματιστών υψηλής τάσης
~ ηλεκτρικό σύστημα που έχει απομονωθεί για επισκευή ή συντήρηση και τίθεται σε λειτουργία κατά λάθος από μη αρμόδιο άτομο.
,f Επαφή με ενεργοποιημένο καλώδιο που είναι φθαρμένο λόγω φυσιολογικής φθοράς ή χτυπημένο. Σημαντικόρόλο στη φθορά των αγωγών παίζουν παράγοντες όπως:
~ Υπερθέρμανση - Η ροή ρεύματος πάντα ανεβάζει τη θερμοκρασία, ακόμη και σε συμβατές θερμοκρασίες  δημιουργείται σταδιακή φθορά και αποσύνθεση ορισμένων πολυμερών.
~ Υγρασία περιβάλλοντος - Η υγρασία δημιουργεί διαδρόμους για το ρεύμα και η προκαλούμενη φθορά εξαρτάται από την απορροφητικότητα και την υφή (πορώδη) του υλικού της μόνωσης.
~ Βιολογικοί παράγοντες - Μερικά μονωτικά είναι θρεmικά για ζώντες οργανισμούς όπως αρουραίοι, άλλα τρωκτικά, έντομα που τρώνε οργανικά υλικά μονώσεων κόβοντας ή αδυνατίζοντάς τα.
,f Επαφή με ηλεκτρικό μηχανισμό που έχει βλάβη με αποτέλεσμα τη δημιουργία βραχυκυκλώματος.
,f Εκφόρτιση στατικού ηλεκτρισμού.
Η σοβαρότητα των βλαβών που προκαλούνται από το ηλεκτρικό ρεύμα εξαρτάται από διάφορους παράγοντες:
- την ένταση του ρεύματος
- τη χρονική διάρκεια του ρεύματος
- το δρόμο του ρεύματος μέσω του σώματος
- τη συχνότητα ή τη μορφή του ρεύματος, δηλαδή εναλλασσόμενο4 , συνεχές" κρουστικό
- τη δεδομένη κατάσταση του οργανισμού (εξασθενημένος, φαγωμένος, ιδρωμένος)
- την υγρασία του χώρου
- την επιφάνεια επαφής και εξόδου του ρεύματος.

Η πιο επικίνδυνη για τη ζωή βλάβη είναι η μαρμαρυγή (Ventricular Fibrillation, Herzkammer-Flimmern). Οι καρδιακοί παλμοί γίνονται από περιοδικοί άρρυθμοι. Η πιθανότητα θανάτου είναι μεγάλη, γιατί η καρδιά δεν είναι σε θέση να κυκλοφορήσει το αίμα. Συνέπεια αυτού είναι, μεταξύ άλλων, η μειωμένη οξυγόνωση του εγκεφάλου
η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μερικά λεmά στο θάνατο ή σε μόνιμη αδυναμία μέρους του εγκεφάλου.

Η αντιμετώπιση μιας ηλεκτροπληξίας απαιτεί ψυχραιμία και συντονισμό. Οι ενέργειες, σε βήματα, που πρέπει να ακολουθηθούν είναι:
1. ΚΑΤΕΒΑΣΕ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΑΚΟΠΤΗ.
2. ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕ ΤΟΝ ΠΑΘΟΝΤΑΑΠΟ ΤΟ ΡΕΥΜΑ.
3. ΚΑΝΕ ΤΕΧΝΙΤΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΚΑΙ ΜΑΣΑΖ ΚΑΡΔΙΑΣ
4. ΤΗΛΕΦΩΝΗΣΕ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΣΤΙΣ ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ (166) ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΜΕΣΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ (100)
5. ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΔΙΑΣΩΣΗΣ (ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΑΠΝΟΗ) ΜΕΧΡΙ ΝΑ ΑΝΑΛΑΒΕΙ Ο ΑΡΜΟΔΙΟΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΤΕΙ Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΚΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΣΘΕΝΟΦΟΡΟ.

Προληπτικά
1. ΜΑΘΕ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΠΤΗΣ
2. ΜΑΘΕ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΚΟΝΤΙΝΟΤΕΡΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΚΑΙ ΓΝΩΡΙΖΕ ΑΠΟ ΜΝΗΜΗΣ ΤΑ
ΤΗΛΕΦΩΝΑ ΠΡΩΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ.
3. ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ: 166
4. ΑΜΕΣΗ ΔΡΑΣΗ: 100
5. ΜΑΘΕ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ ΚΑΙ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΗΡΑΣ
6. ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ: 199
7. ΜΗΝ ΚΑΝΕΙΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥΣ ΠΡΙΝ ΕΝΤΟΠΙΣΕΙΣ ΠΟΙΟΙ ΑΓΩΓΟΙ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟ ΤΑΣΗ

 Κανόνες ασφάλειας για την αποφυγή ηλεκτροπληξίας
• Ο κυριότερος κανόνας προσωπικής ασφάλειας είναι να σκέφτεστε πρώτα πριν κάνετε κάτι.
• Βεβαιωθείτε για την κατάσταση των συσκευών που χρησιμοποιείτε και τους κινδύνους που μπορεί να εμφανιστούν ΠΡΙΝ ΕΡΓ ΑΣΤΕΙΤΕ ΜΕ ΑΥΤΕΣ.
• ΠΟΤΕ μην εμπιστεύεστε τη ζωή σας αποκλειστικά σε συσκευές όπως ασφάλειες, ρελέ κ.λπ
• ΠΟΤΕ μη διακόπτετε τη γείωση μιας συσκευής. Η συσκευή θα γίνει επικίνδυνη για τη ζωή σας.
ΠΟΤΕ μη δουλεύετε σε υγρά πατώματα όταν έρχεστε σε επαφή με ηλεκτρικά κυκλώματα.
ΠΟΤΕ μη δουλεύετε μόνοι σας. Πάντα να υπάρχει κάποιο άτομο δίπλα σας για να διακόψει την παροχή αν χρειαστεί.
• Αποφεύγετε να πιάνετε κυκλώματα με τα δύο σας χέρια. Το ρεύμα όταν διέρχεται από το ένα χέρι στο άλλο, διασχίζει την καρδιά σας, γεγονός που κάνει πιο επικίνδυνο ένα σοκ.
ΜΗ ΜΙΛΑ ΤΕ όταν δουλεύετε σε κύκλωμα υπό τάση
• Αποφύγετε τις απότομες κινήσεις, σπρωξίματα κ.λπ. στους χώρους του εργαστηρίου.



Βιβλιογραφία


1. Ντοκόπουλος π., Ηλεκτρικές εγκαταστάσεις καταναλωτών μέσης & χαμηλής τάσης, Ζήτη, 1992
2. Θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας για επιχειρήσεις γ' κατηγορίας (άρθρο 2, π.Δ. 294/88),
ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.,2003
3. Δημόπουλος Φ., Εσωτερικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, 2003
4. Electricity at work: safe working practices, HSE, 1993
5. Υγεία & Ασφάλεια στην Εργασία, Υπουργείο Εργασίας__


















ΚΕΦΑΛΑΙΟ  No 9
σημανση
Η σήμανση ασφάλειας και υγείας του εργασιακού περιβάλλοντος χωρίζεται στη μόνιμη και την περιστασιακή.
Η μόνιμη σήμανση περιλαμβάνει σήματα απαγόρευσης, προειδοποίησης, υποχρέωσης, μέσων διάσωσης ή βοήθειας, εξοπλισμού καταπολέμησης πυρκαγιάς και σήμανση εμποδίων, επικίνδυνων σημείων και οδών κυκλοφορίας.
Η περιστασιακή σήμανση περιλαμβάνει φωτεινά και ηχητικά σήματα, προφορική ανακοίνωση και σήματα με χειρονομίες.
Τα χαρακτηριστικά των σημάτων απαγόρευσης είναι: κυκλικό σχήμα μαύρο εικονοσύμβολο σε λευκό φόντο, με κόκκινη περίμετρο (το κόκκινο χρώμα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 35% της επιφάνειας της πινακίδας) και κόκκινη γραμμή διαγραφής (που κατεβαίνει από αριστερά προς τα δεξιά, καθόλο το μήκος του εικονογράμματος υπό γωνία 450).

Σήματα απαγόρευσης

Τα χαρακτηριστικά των σημάτων προειδοποίησης είναι: Το τριγωνικό σχήμα
 μαύρο εικονοσύμβολο σε κίτρινο φόντο με μαύρο περίγραμμα (το κίτρινο χρώμα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 35% της επιφάνειας της πινακίδας).



Τα χαρακτηριστικά των σημάτων υποχρέωσης είναι: Το κυκλικό σχήμα
το λευκό εικονοσύμβολο σε μπλε φόντο (το μπλε χρώμα πρέπει να καλύmει τουλάχιστον το 35% της επιφάνειαςτης πινακίδας).


Τα χαρακτηριστικά των σημάτων διάσωσης ή βοήθειας είναι: Το ορθογώνιο ή τετράγωνο σχήματο λευκό εικονοσύμβολο σε πράσινο φόντο (το πράσινο χρώμα πρέπει να καλύmει τουλάχιστον το 50% της επιφάνειας της πινακίδας).
Τα χαρακτηριστικά των σημάτων πυροσβεστικού υλικού ή εξοπλισμού, είναι:
 ορθογώνιο ή τετράγωνο σχήμα  Φορείο
Τηλέφωνο για διάσωση και πρώτες βοήθειες λευκό εικονοσύμβολο σε κόκκινο φόντο (το κόκκινο χρώμα πρέπει να καλύmει τουλάχιστον το 50% της επιφάνειας της πινακίδας


Η σήμανση των κινδύνων από εμπόδια και των επικίνδυνων σημείων στο εσωτερικό των κτιριακών χώρων γίνεται με κίτρινο χρώμα που εναλλάσσεται με μαύρο ή με κόκκινο χρώμα που εναλλάσσεται με άσπρο. Οι κίτρινες- μαύρες και οι κόκκινες-άσπρες λωρίδες πρέπει να είναι ίσες μεταξύ τους


Η επισήμανση των οδών κυκλοφορίας γίνεται και από τις δύο πλευρές τους με συνεχή λωρίδα ιδιαίτερα ορατού χρώματος κατά προτίμηση άσπρου ή κίτρινου ανάλογα με το χρώμα του δαπέδου.





Η περιστασιακή σήμανση χρησιμοποιείται για επισήμανση επικίνδυνων συμβάντων, κλήση ατόμων για μια συγκεκριμένη ενέργεια, επείγουσα απομάκρυνση ατόμων και καθοδήγηση ατόμων που εκτελούν χειρισμούς.
Οι παραπάνω ενέργειες γίνονται με τη χρήση φωτεινών ή/και ηχητικών σημάτων, προφορικής ανακοίνωσης και σημάτων με χειρονομίες.
Τα χαρακτηριστικά των φωτεινών σημάτων είναι:
Υ κατάλληλη φωτεινή αντίθεση (χωρίς θάμπωμα)
Υ φωτεινή επιφάνεια ενιαίου χρώματος ή να περιέχει εικονοσύμβολο σε καθορισμένο φόντο
Υ διακεκομμένο σήμα (υποδεικνύει, σε σχέση με το σταθερό, υψηλότερο κίνδυνο)
Υ διάρκεια και συχνότητα λάμψεων (εξασφάλιση καλής κατανόησης του σήματος)
Υ όχι ταυτόχρονη χρήση δύο φωτεινών σημάτων (σύγχυση)
Υ εξασφάλιση τροφοδοσίας σε περίmωση διακοπής της κανονικής τροφοδοσίας
Υ έλεγχος καλής λειτουργίας κατά την εγκατάσταση και σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Τα χαρακτηριστικά των ηχητικών σημάτων είναι:
Υ ηχητικό επίπεδο ανώτερο των διάχυτων θορύβων του περιβάλλοντος
Υ εύκολη αναγνώριση και διάκριση από τους διάχυτους θορύβους του περιβάλλοντος
Υ εύκολη αναγνώριση και διάκριση από άλλο ηχητικό σήμα
Υ κυμαινόμενη συχνότητα (υποδεικνύει, σε σχέση με τη σταθερή, υψηλότερο κίνδυνο)
Υ όχι ταυτόχρονη χρήση δύο ηχητικών σημάτων (σύγχυση)
Υ εξασφάλιση τροφοδοσίας σε περίmωση διακοπής της κανονικής τροφοδοσίας
Υ έλεγχος καλής λειτουργίας κατά την εγκατάσταση και σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Η προφορική ανακοίνωση πραγματοποιείται μεταξύ ενός ομιλητή ή πομπού και ενός ή περισσοτέρων ακροατών. Τα χαρακτηριστικά της προφορικής ανακοίνωσης είναι:
Υ σύντομα, απλά και σαφή μηνύματα
Υ γνώση της γλώσσας από τα άτομα στα οποία απευθύνεται η ανακοίνωση
Υ χρήση λέξεων - κωδικών π.χ. έναρξη, τέλος, προχώρησε, οπισθοχώρησε κ.λπ.

Τα δοχεία που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες ή παρασκευάσματα και χρησιμοποιούνται είτε κατά την εργασία είτε για αποθήκευση, καθώς επίσης και οι σωληνώσεις που περιέχουν ή μεταφέρουν επικίνδυνες ουσίες ή παρασκευάσματα επισημαίνονται με κατάλληλες ετικέτες.
Τα χαρακτηριστικά επισήμανσης δοχείων και σωληνώσεων είναι:
άκαμmη πινακίδα ή αυτοκόλλητο σήμα ή ζωγραφισμένη ένδειξη τοποθέτηση σε εμφανή σημεία τοποθέτηση κοντά στο σημείο με το μεγαλύτερο κίνδυνο (π.χ. σημεία σύνδεσης) επανάληψη με επαρκή συχνότητα τοποθέτηση σε συνδυασμό με την προειδοποιητική πινακίδα «Γενικό . κίνδυνος», στις εισόδους των αποθηκών.



Ο χρωματισμός των σωληνώσεων γίνεται στα εμφανή σημεία του δικτύου των σωληνώσεων και κοντά στα σημεία που υπάρχουν οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι, όπως οι βάνες και τα σημεία σύνδεσης. Τα χρώματα που χρησιμοποιούνται για τις διάφορες κατηγορίες των μεταφερόμενων ουσιών μέσω σωληνώσεων, πρέπει να επεξηγούνται σε συγκεντρωτικούς πίνακες στις εισόδους και σε εμφανή σημεία του εργασιακού χώρου.






ΚΕΦΑΛΑΙΟ Νο 10
Κίνδυνοι από φωτιά και έκρηξη



Σε κάθε εργασιακό χώρο, η πρόληψη και ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με πυρκαγιές ή/και εκρήξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και ενδεχομένως του πληθυσμού που κατοικεί στην ευρύτερη περιοχή.
Η καύση είναι μια χημική αντίδραση κατά την οποία παράγεται θερμότητα.
Φωτιά είναι το φαινόμενο στο οποίο η καύση είναι εμφανής και άμεσα ορατή από τον άνθρωπο, όταν δηλ. υπάρχει φλόγα.
Για την αποφυγή έναρξης και επέκτασης μιας φωτιάς, αλλά και για την
κατάσβεσή της, πρέπει να εμποδιστεί η συνύπαρξη τριών παραγόντων:
·         καύσιμης ύλης,
·         κατάλληλης θερμοκρασίας (ανάλογα με την καύσιμη ύλη) και
·         οξειδωτικού παράγοντα (συνήθως οξυγόνο του αέρα).
Οι παράγοντες αυτοί αποτελούν το λεγόμενο «τρίγωνο της φωτιάς». Νεώτερες επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχει και ένα τέταρτο στοιχείο απαραίτητο για την ανάmυξη της φωτιάς, οι «ελεύθερες ρίζες», οι οποίες αντιδρούν με το οξυγόνο και τα αέρια της καιγόμενης ύλης κατά εξελισσόμενο τρόπο (αλυσιδωτή αντίδραση). Συνεπώς τα παραπάνω στοιχεία δημιουργούν τη λεγόμενη «πυραμίδα ή τετράεδρο της φωτιάς».

Ανάφλεξη ονομάζεται η έναρξη του φαινομένου της καύσης. Αυτή μπορεί να συμβεί με τους ακόλουθους τρόπους:
•         Αν το καύσιμο είναι αέριο, ανάφλεξη μπορεί να γίνει μόνο όταν υπάρξει ένα μίγμα αερίου/ατμοσφ.αέρα, του οποίου η αναλογία κυμαίνεται μεταξύ ενός κατώτερου και ενός ανώτερου ορίου αναφλεξιμότητας (lower/upper flammability limit), με τη συνδρομή μιας πηγής θερμότητας (π.χ. φλόγα ενός σπίρτου).
·                     Αν το καύσιμο είναι υγρό, η ανάφλεξη συμβαίνει όταν αρκετή ποσότητα ατμού εξατμισθεί από την επιφάνεια του υγρού έτσι ώστε να σχηματισθεί πάλι μίγμα ατμού/ατμοσφ.αέρα σε αναλογίες που κυμαίνονται ανάμεσα στα όρια αναφλεξιμότητας. Για ορισμένα υγρά αυτό γίνεται σε θερμοκρασίες δωματίου ή κατώτερες, ενώ για άλλα μπορεί να χρειαστεί θέρμανση πριν από την παραγωγή της απαιτούμενης ποσότητας ατμού .
•         Στην περίmωση του στερεού καυσίμου, η ανάφλεξη μπορεί να συμβεί ως εξής:
- Όταν το στερεό θερμανθεί σε μια ορισμένη θερμοκρασία αρχίζει η χημική του αποσύνθεση, με δημιουργία ατμών στην επιφάνειά του, οπότε σχηματίζεται πάλι ένα εύφλεκτο μίγμα ατμών/αέρα. Η απαιτούμενη ένταση της πηγής ανάφλεξης εξαρτάται από τις φυσικές ιδιότητες και το σχήμα του αναφλέξιμου υλικού.
- Ορισμένα στερεά όπως ο άνθρακας και τα περισσότερα μέταλλα που έχουν υψηλό σημείο τήξης, αναφλέγονται αφού προηγηθεί έντονη επιφανειακή οξείδωση.


Σύμφωνα με την Υ.Α. 378/94 για την εναρμόνιση της χώρας με την ευρωπαϊκή οδηγία για την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών, ορίζονται ως:
- Εξαιρετικά εύφλεκτες ("F+"): υγρές ουσίες και παρασκευάσμαια με σημείο ανάφλεξης κατώτερο των Ο °C και σημείο βρασμού κατώτερο ή ίσο με 35°C, καθώς και αέριες ουσίες και παρασκευάσματα οι οποίες υπό κανονική θερμοκρασία και πίεση, αναφλέγονται στον αέρα.
- Πολύ εύφλεκτες ("F") ουσίες και παρασκευάσμαια:
α) που μπορεί να θερμανθούν και τελικά να αναφλεγούν στον αέρα, σε κανονική θερμοκρασία, χωρίς απ' έξω παροχή ενέργειας,
β) σε στερεά κατάσταση, που μπορούν να αναφλεγούν εύκολα μετά από
σύντομη επίδραση πηγής ανάφλεξης και που εξακολουθούν να φλέγονται ή να
νται μετά την απόσυρση της πηγής ανάφλεξης,
γ) σε υγρή κατάσταση, με πολύ χαμηλό σημείο ανάφλεξης (χαμηλότερο από 21°C), δ) που σε επαφή με το νερό ή με υγρό αέρα εκλύουν εξαιρετικά εύφλεκτα αέρια σε επικίνδυνες ποσότητες.
Η Ενεργητική Πυροπροστασία αφορά στα κατασταλτικά μέτρα πυροπροστασίας τα οποία είναι μέτρα, εξοπλισμός και προγραμματισμένες δραστηριότητες που ενεργοποιούνται με την εμφάνιση ή κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς. Στα ενεργητικά μέτρα πυροπροστασίας περιλαμβάνονται τα δίκτυα πυρανίχνευσης και σήμανσης (συναγερμός) για την εμφάνιση της πυρκαγιάς, τα συστήματα καταιονισμού κατασβεστικών υλικών (νερό, αφρός,σκόνες κ.λπ.) και τα ειδικά κεντρικά ή τοπικά μέσα κατάσβεσης.
Όλα τα κτήρια, ανεξαρτήτως της χρήσης τους, διακρίνονται από άποψη πυροπροστασίας σε υφιστάμενα και νέα. Οριακό σημείο για τη διάκρισή τους αυτή, θεωρείται η ημερομηνία έναρξης ισχύος του Π.Δ. 71/1988 «Κανονισμός Πυροπροστασίας Κτιρίων». Για τους σκοπούς του Κανονισμού Πυροπροστασίας,
τα κτήρια ταξινομούνται ανάλογα με τη χρήση τους σε κατηγορίες, σύμφωνα με τον πίνακα
Κατηγορία Είδη κτηρίων
Κατοικίες                     Κτήρια διαμερισμάτων, ξεχωριστές κατοικίες, οικοτροφεία.
Ξενοδοχεία                  Ξενοδοχεία, Ξενώνες.
Εκπαιδευτήρια             Σχολικά κτήρια όλων των κατηγοριών και βαθμίδων εκπαίδευσης.
Γραφεία                        Κτήρια με δημόσια ή και ιδιωτικά γραφεία.
Καταστήματα               Κτήρια για αποθήκευση, έκθεση και πώληση  εμπορευμάτων.
Χώροι συνάθροισης κοινού Κτήρια που χρησιμοποιούνται για τη συνάθροιση ατόμων, για κοινωνικές,
Νοσηλευτικές εγκαταστάσεις Νοσοκομειακά κτήρια, γηροκομεία, παιδοβρεφονηπιακοί σταθμοί
- φυλακές (με ύπνο), κτήρια σωφρονισμού (φυλακές - αναμορφωτήρια).
Χώροι στάθμευσης οχημάτων Υπαίθρια, υπόγεια και υπέργεια κτήρια στάθμευσης αυτοκινήτων και & πρατήρια υγρών καυσίμων πρατήρια υγρών καυσίμων.

Για την έγκριση άδειας οικοδομής κάθε κτηρίου, επιβάλλεται η έγκριση μελέτης πυροπροστασίας. Η μελέτη υποβάλλεται στην Πολεοδομική Υπηρεσία και ελέγχεται από άποψη παθητικής πυροπροστασίας και στη συνέχεια υποβάλλεται στην Πυροσβεστική Υπηρεσία για τον έλεγχο των μέτρων ενεργητικής πυροπροστασίας
 Ο έλεγχος για την ορθή εφαρμογή της μελέτης και την τήρηση των διατάξεων του κανονισμού πυροπροστασίας αποτελεί αρμοδιότητα, από κοινού, των Υπηρεσιών Πολεοδομίας και του Πυροσβεστικού Σώματος. Για τις παλαιές οικοδομές ισχύουν οι προγενέστερες του ΠΔ 71/88 Πυροσβεστικές Διατάξεις με τις εν συνεχεία τροποποιήσεις (στον πίνακα 2 αναφέρονται, ενδεικτικά, ορισμένες από τις
ισχύουσες Πυρ/κες Δ/ξεις).
Πυρ/κή Δ/ξη 6/1996 Αποθήκες
Πυρ/κή Δ/ξη 8γ/2007 Εμπορικά καταστήματα
Πυρ/κή Δ/ξη 9/2000 Δασικές και αγροτικές εκτάσεις
Πυρ/κή Δ/ξη 10/2002 Τουριστικοί λιμένες σκαφών αναψυχής
Πυρ/κή Δ/ξη 11/2003 Λυόμενες στεγασμένες κατασκευές με εύκαμmο περίβλημα (τέντα)
Η Πυρ/κή Δ/ξη 5/1991 καθορίζει τη διάρκεια ισχύος των βεβαιώσεων πυρασφάλειας.
Ιδιαίτερα όσον αφορά στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις και τις βιοτεχνίες, τα επαγγελματικά εργαστήρια, τις αποθήκες και τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις παροχής υπηρεσιών που υπάγονται στις διατάξεις του Ν. 3325/2005, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η απόφαση ΦI5/0ικ.1589/104/2006 4 . Σύμφωνα με αυτή, οι κάτοχοι των επιχειρήσεων που υπάγονται στις διατάξεις του Ν. 3335/2005 οφείλουν να συντάσσουν μελέτη ενεργητικής πυροπροστασίας η οποία εγκρίνεται από τις κατά τόπους αρμόδιες πυροσβεστικές υπηρεσίες.

Τα μέτρα ενεργητικής πυροπροστασίας που πρέπει να λαμβάνονται αναφέρονται στις αντίστοιχες νομοθετικέςδιατάξεις ανάλογα με το είδος της εγκατάστασης και τη χρήση του.
Όπου επιβάλλεται από τις ειδικές διατάξεις για κάθε κατηγορία κτηρίων, γίνεται εγκατάσταση αυτομάτου συστήματος ανίχνευσης της πυρκαγιάς με παροχή σημάτων συναγερμού ή και ελέγχου ή και βλάβης. Σκοπός τηςεγκατάστασης ενός αυτομάτου συστήματος ανίχνευσης πυρκαγιάς είναι ν' ανιχνεύσει έγκαιρα την πυρκαγιά καινα σημάνει συναγερμό, που δίνεται με ηχητικά ή οmικά μέσα στην ελεγχόμενη περιοχή ή σ' ένα πίνακα ενδείξεων τοποθετημένο σε ειδικό χώρο ελέγχου.
Εκτός των ανιχνευτών πυρκαγιάς, άλλα αυτόματα μέσα πρόκλησης σημάτων είναι οι συσκευές διαπίστωσης ροής σε αυτόματο σύστημα πυρόσβεσης, οι συσκευές παρακολούθησης της ετοιμότητας λειτουργίας του αυτόματου συστήματος πυρόσβεσης κ.ά.
Οι ανιχνευτές σύμφωνα με το φαινόμενο που ανιχνεύεται χαρακτηρίζονται ως θερμικοί, ανιχνευτές καπνού, ανιχνευτές φλόγας Κ.α.
Τα συστήματα συναγερμού αποτελούν απαραίτητο τμήμα του συστήματος πυροπροστασίας των κτηρίων. Τα συστήματα συναγερμού για πυρκαγιές ανήκουν σε δύο τύπους:
- Χειροκίνητα συστήματα τα οποία επιτρέπουν στο άτομο που θα ανακαλύψει μια πυρκαγιά, να καλέσει αμέσως βοήθεια χειριζόμενο ένα διακόmη από αυτούς που βρίσκονται μέσα στο κτήριο.
- Αυτόματα συστήματα ανίχνευσης πυρκαγιάς και κρούσης του συναγερμού χωρίς ανθρώπινη επέμβαση.
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι συσκευές συναγερμού που εκπέμπουν ηχητικά σήματα πρέπει να έχουν τέτοια χαρακτηριστικά και να είναι κατανεμημένες με τέτοιο τρόπο, ώστε τα σήματα να υπερισχύουν της μέγιστης στάθμης θορύβου που υπάρχει σε κανονικές συνθήκες και να ξεχωρίζουν από τα ηχητικά σήματα άλλωνσυσκευών στον ίδιο χώρο.
Η πυροσβεστική επέμβαση στο ξεκίνημα μιας φωτιάς είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Στα πρώτα λεmά μιας πυρκαγιάς αρκεί «ένας κουβάς νερό» ή ένας μικρός φορητός πυροσβεστήρας για να αποτραπεί μια πολύ δύσκοληπροσπάθεια με μεγάλη πιθανότητα σοβαρών επιmώσεων.
Όπως αναφέρθηκε, υπάρχουν τέσσερις απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη μιας πυρκαγιάς οιοποίες αποτελούν τη λεγόμενη «πυραμίδα της φωτιάς» (θερμοκρασία,καύσιμο, οξυγόνο, ελεύθερες ρίζες). Η εξουδετέρωση
ενός ή περισσοτέρων από αυτούς τους παράγοντες μπορεί να
καταστείλει μια πυρκαγιά.Με βάση τα παραπάνω, οι βασικές αρχές πυρόσβεσης είναιοι ακόλουθες:
(1) Αραίωση, δηλαδή μείωση της πυκνότητας συγκέντρωσης
του υλικού ανάφλεξης
 (2) Τοπική ψύξη, που βασίζεται στην αφαίρεση ποσοτήτων θερμότητας από την εστία πυρκαγιάς, με ρυθμο ταχύτερο από το ρυθμό παραγωγής τους (3) Απόπνιξη, δηλ. μείωση της περιεκτικότητας σε οξυγόνο που μπορεί να επιτευχθεί με διαδικασία αραίωσης,
 (4) Καταλυτική κατάσβεση, που στηρίζεται στη διαπίστωση ότι η διαδικασία εξέλιξης του φαινομένου της καύσεως προϋποθέτει συνεχείς (αλυσιδωτές) αντιδράσεις. Αν αυτές οι αντιδράσεις επιβραδυνθούν αρκετά
και τελικά διακοπούν, επιτυγχάνεται κατάσβεση.
Για να επιτευχθούν οι πυροσβεστικές δράσεις που ήδη αναφέρθηκαν πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα κατάλληλα υλικά και βέβαια ο απαραίτητος εξοπλισμός. Η επιλογή του κατάλληλου εξοπλισμού (κατασβεστικά υλικά - μέσα πυρόσβεσης) έχει μεγάλη σημασία για την καταπολέμηση μιας πυρκαγιάς. Η επιλογή αυτή πρέπει να βασίζεται στο είδος και τις ποσότητες των υλικών που υπάρχουν σε ένα χώρο εργασίας. Εκτός από τις απαιτήσεις της ελληνικής νομοθεσίας, για τον πυροσβεστικό εξοπλισμό υπάρχουν και ακολουθούνται ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα.
Όσον αφορά στο μηχανικό εξοπλισμό χρησιμοποιείται μια μεγάλη ποικιλία εργαλείων και βοηθητικών μέσων, σταθερών και κινητών συσκευών και μηχανημάτων καθώς και ειδικές εγκαταστάσεις. Όσον αφορά στα υλικά κατάσβεσης χρησιμοποιούνται το νερό, το CO2, ειδικές σκόνες (γνωστές σαν «ξηρές σκόνες»), αεραφροί και ειδικά αέρια.
Πυροσβεστήρες
Οι πυροσβεστήρες ανάλογα με το περιεχόμενο κατασβεστικό υλικό τους χαρακτηρίζονται σε:
·         νερού,
·         ξηρήςή χημικής σκόνης,
·         CO2,
·         μηχανικού αφρού, αέριων υδρογονανθράκων κ.λπ.
Ανάλογα με το μέγεθός τους ταξινομούνται
σε: φορητούς, τροχήλατους, εγκατεστημένους πάνω σε δίτροχο φορείο και δυνατότητα μεταφοράς τους από ένα άτομο, ρυμουλκούμενους κ.λπ.
Η Κοινή Υπουργική Απόφαση 618/43/2005, καθορίζει τις διαδικασίες και προϋποθέσεις έγκρισης, διάθεσηςκαι ελέγχου στην ελληνική αγορά των πυροσβεστήρων, τις διαδικασίες συντήρησης, επανελέγχου και αναγόμωσης
αυτών.
Οι πυροσβεστήρες θα πρέπει να ελέγχονται τακτικά από τον ιδιοκτήτη όσον αφορά στην καλή κατάσταση σύμφωνα με τις οδηγίες λειτουργίας τους
(π.χ. έλεγχος μανομέτρου πίεσης), στο σημείο τοποθέτησής τους κ.λπ. Επίσης, ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι οι πυροσβεστήρες ελέγχονται και συντηρούνται κατάλληλα από αναγνωρισμένη εταιρεία (που έχει εγκριθεί
από ένα διαπιστευμένο φορέα), σύμφωνα με τον πίνακα που ακολουθεί, και να φροντίζει να αναγομωθούν ή να αντικατασταθούν οι πυροσβεστήρες οι οποίοι έχουν ολικώς ή μερικώς εκκενωθεί για κάποιο λόγο, ή ο έλεγχός τους έχει υποδείξει ότι είναι απαραίτητη η αναγόμωση.
Ξηρές ή χημικές σκόνες
Η κατασβεστική τους ικανότητα βασίζεται στη δυνατότητα επέμβασης στην αλυσίδα της φωτιάς. Οι πιο διαδεδομένες ξηρές χημικές σκόνες έχουν σαν βασικό υλικό το δισανθρακικό κάλιο ή νάτριο.
Θεωρητικά μπορούν να σβήσουν οποιαδήποτε φωτιά. Προσφέρονται για κατασβέσεις σε περιβάλλον υψηλών τάσεων, αν και έχουν το μειονέκτημα ότι τα κατάλοιπα της σκόνης μπορεί να προκαλέσουν μεγάλες ζημιές σε εγκαταστάσεις και να αποτελέσουν επικίνδυνους ρυπαντές. Γενικά, όπου δεν υπάρχει κίνδυνος ζημιών από τα κατάλοιπα, οι ξηρές σκόνες αποτελούν άριστη λύση.
Αεραφρός κατάσβεσης, ΑΡΡΡ
Οι βασικοί τρόποι με τους οποίους δρα ως κατασβεστικό μέσο είναι με το «πνίξιμο» της φλόγας, καθώς την καλύmει και την απομονώνει από το οξυγόνο του αέρα και με την ψύξη της φλεγόμενης επιφάνειας λόγω της βαθμιαίας αποβολής και εξάτμισης του νερού από τον αφρό.
Αφροί κατάσβεσης: Συνήθως για την αντιμετώπιση της πυρκαγιάς σε πετρελαιοειδή, λάδια, χρώματα, διαλυτικά Κ.α. χρησιμοποιείται αφροποιητικό υγρό το οποίο αποτελείται από νερό και ειδικό αφρογόνο υγρό σε κατάλληλη αναλογία.
Ελαφρύ νερό (AFFF ή Light water): Είναι ένας φθοριωμένος συνθετικός αφρός που παράγεται από ανάμιξη συνθετικού υγρού με γλυκό ή θαλασσινό νερό σε κατάλληλη αναλογία. Αυτό σχηματίζει μια υδάτινη μεμβράνη πάνω στην επιφάνεια φλεγόμενων υγρών ή επιφανειών γενικότερα.
Συστήματα αφρού υψηλής διόγκωσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αποθήκες, χώρους φύλαξης αρχείων και βιβλιοθήκες. Σε κάθε περίmωση πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή σε χώρους όπου υπάρχουν
άνθρωποι διότι υπάρχει ο κίνδυνος δημιουργίας ασφυκτικού περιβάλλοντος.
Αλογονομένοι υδρογονάνθρακες (Halons)
Η κατασβεστική τους δράση στηρίζεται στην αντικαταλυτική επέμβαση στις αλυσίδες της καύσης. Από το 1994 έχει απαγορευθεί η παραγωγή τους λόγω της σημαντικής συμβολής τους στην καταστροφή του στρώματος όζοντος της στρατόσφαιρας. Οι χρήστες Halons έχουν αρκετές εναλλακτικές επιλογές.
Εναλλακτικοί Αέριοι Παράγοντες
Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: (1) Συστήματα αδρανούς αερίου: Τα αδρανή αέρια το άζωτο και το αργό. Χώροι όπου τα συστήματα αδρανών αερίων θα μπορούσαννα αποτελέσουν μια πιθανή λύση συμπεριλαμβάνουν τηλεπικοινωνιακές εγκαταστάσεις, χώρους Η/Υ, χώρους αποθήκευσης-φύλαξης αρχείων, περιοχές εύφλεκτων υγρών, θαλάμους μετασχηματιστών/ διακοπτών Κ.α. (2) Συστήματα Αερίων Αλογονανθράκων: Ένας αριθμός κατασβεστικών αερίων αλογονανθράκωνμε πολύ χαμηλό ή μηδενικό δυναμικό καταστροφής όζοντος, έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια (π.χ. περφθοροβουτάνιο, επταφθοροπροπάνιο κ.λπ.). Περιοχές εφαρμογής αυτών των κατασβεστικών αέριων αλογονανθράκων μπορεί να είναι εγκαταστάσεις τηλεπικοινωνιών και Η/Υ, θάλαμοι ελέγχου, χώροι μετασχηματιστών / διακοπτών, χώροι αποθήκευσης - φύλαξης αρχείων, επικίνδυνα εύφλεκτα υγρά Κ.α.

Κατηγορίες πυρκαγιών
Ανάλογα με το είδος καυσίμου, υπάρχουν τέσσερις βασικές κατηγορίες πυρκαγιάς που παρουσιάζονται στον πίνακα
που ακολουθεί. Ανάλογα με το είδος του καυσίμου αναφέρονται ενδεικτικά κατάλληλα κατασβεστικά υλικά.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ
Α
Β
c
D
Πίνακας 4


Ένα από τα σημαvrικότερα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων σε έκτακτες καταστάσεις (πυρκαγιά,σεισμό κ.α.), είναι η ύπαρξη σχεδίου έκτακτης ανάγκης. Γενικά, η διαδικασία του σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης πρέπει να βασίζεται στους παρακάτω βασικούς άξονες:
·         εvrοπισμός, αναγνώριση και καταγραφή όλων των επικίνδυνων σημείων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν έκτακτη κατάσταση
·         ανάλυση όλων των πιθανών σεναρίων ατυχημάτων
·         αναγνώριση των περιπλοκών που θα μπορούσαν να υπάρξουν
·         καταγραφή των διαθέσιμων μέσων αvrιμετώπισης και σύγκριση με τα κατ' εκτίμηση αναγκαία μέσα
·         ορισμός των ρόλων και των αρμοδιοτήτων όσων συμμετέχουν στην αvrιμετώπιση
·         κατάρτιση σχεδίου έκτακτης ανάγκης
·         γνωστοποίηση του σχεδίου σε όλους τους συμμετέχοvrες
·         κατάλληλη εκπαίδευση.
Σύμφωνα με το Π.Δ. 17/96, «Ο εργοδότης οφείλει:
α) Ν α λαμβάνει όσον αφορά τις πρώτες βοήθειες, την πυρασφάλεια και την εκκένωση των χώρων από εργαζόμενους τα αναγκαία μέτρα τα οποία θα είναι προσαρμοσμένα στο μέγεθος και στη φύση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης και θα λαμβάνουνυπόψη τα άλλα πρόσωπα που είναι παρόντα.
β) Να οργανώνει την κατάλληλη υποδομή και να εξασφαλίζει τις κατάλληλες διασυνδέσεις με αρμόδιες εξωτερικές υπηρεσίες προκειμένου να αντιμετωπισθούν άμεσα θέματα πρώτων βοηθειών, επείγουσας ιατρικής περίθαλψης, διάσωσης και πυρασφάλειας.
γ) Ν α ελέγχει τις εγκαταστάσεις και τα μέσα παροχής πρώτων βοηθειών τακτικά, όσον αφορά την πληρότητα και την ικανότηταχρησιμοποίησής τους».
Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του αρ.9, ο εργοδότης πρέπει, μεταξύ άλλων, να ορίζει τους εργαζόμενους που είναι υπεύθυνοι
για την εφαρμογή των μέτρων που αφορούν τις πρώτες βοήθειες, την πυρασφάλεια και την εκκένωση των χώρων. Οι εργαζόμενοιπρέπει να έχουν λάβει κατάλληλη επιμόρφωση, να είναι επαρκείς σε αριθμό και να τίθεται στη διάθεσή τους το κατάλληλουλικό, ανάλογα με το μέγεθος και τους ειδικούς κινδύνους της επιχείρησης και της εγκατάστασης.



Σύμφωνα με το Ν.1568/85 «Ο εργοδότης οφείλει να καταρτίσει σχέδιο διαφυγής και διάσωσης από τους χώρους εργασίας, εφόσον απαιτείται από τη θέση, την έκταση και το είδος της εκμετάλλευσης. Το σχέδιο διαφυγής και διάσωσης πρέπει να αναρτάται σε κατάλληλες θέσεις στους χώρους εργασίας. Το σχέδιο πρέπει να δοκιμάζεται τακτικά,με ασκήσεις ή άλλο πρόσφορο τρόπο, ώστε σε περίπτωση κινδύνου ή καταστροφής να μπορούν οι εργαζόμενοι ναδιασωθούν».
·         1589/104/2006, απαιτείται η συγκρότηση ομάδας πυροπροστασίας από το προσωπικό και η μέριμνα για την εκπαίδευση αυτής. Το προσωπικό πυροπροστασίας καθορίζεται ανάλογα με το είδος, την έκταση και τον πληθυσμό του κτηρίου. Η ομάδα πυροπροστασίας εκτελεί συγκεκριμένες ενέργειες που αποβλέπουν στη πρόληψη μεν της πυρκαγιάς, αλλά και την καταστολή της εάν αυτή προκληθεί.
·         Εκτός από την ύπαρξη και εκπαίδευση της ομάδας πυροπροστασίας, το σχέδιο έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να περιλαμβάνει γενικότερα τις ενέργειες που απαιτούνται από το προσωπικό (π.χ. για την ασφαλή εκκένωση των χώρων), να υπάρχει μέριμνα για την ενημέρωση, την ανάρτηση πινακίδων σε εμφανή σημεία
της εγκατάστασης με οδηγίες πρόληψης πυρκαγιάς ή/και έκρηξης και οδηγίες αvrιμετώπισής της (π.χ. χρήση πυροσβεστήρων) κ.λπ.
·         Το σχέδιο θα πρέπει να περιλαμβάνει όλα τα πιθανά σενάρια έκτακτων καταστάσεων με τις ανάλογες ενέργειες για κάθε περίπτωση. Ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δίνεται όσον αφορά στις οδηγίες για άτομα που δεν ανήκουν στο προσωπικό (π.χ. κοινό, συναλλασσόμενοι κ.λπ.) και μπορεί να βρίσκονται στην επιχείρηση η τον οργανισμό, για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, ηλικιωμένουςκ.λπ.
Όπως αναφέρθηκε στις προηγούμενες παραγράφους, η σχετική νομοθεσία
προβλέπει τα μέτρα παθητικής πυροπροστασίας που πρέπεινα λαμβάνονται σε κάθε εργασιακό χώρο (οδεύσεις διαφυγής, έξοδοι κινδύνου, φωτισμός ασφαλείας κλπ). Η ύπαρξη ελεύθερων και σε κατάλληλες διαστάσεις και αριθμό οδεύσεων διαφυγής και εξόδων κινδύνου καθώς και η ύπαρξη κατάλληλου φωτισμού ασφαλείας, είναι απαραίτητοι όροι για τη δυνατότητα ασφαλούς εκκένωσης των χώρων εργασίας σε περίπτωση πυρκαγιάς, έκρηξης, σεισμού κλπ, καθώς και για
την έγκαιρη επέμβαση της πυροσβεστικής. Έτσι θα πρέπει:
- οι οδεύσεις διαφυγής και έξοδοι κινδύνου που προβλέπονται από
τη μελέτη πυροπροστασίας να διατηρούνται ελεύθερες,
- να επανεξετάζονται τα ζητήματα που σχετίζονται με την παθητική
πυροπροστασία σε οποιαδήποτε περίπτωση σημαντικών αλλαγών
που συμβαίνουν στο χώρο εργασίας,
- να διατηρούνται δίοδοι ιδιαίτερα μεταξύ των αποθηκευμένων υλικών
για τη διευκόλυνση επέμβασης σε περίπτωση έναρξης πυρκαγιάς σ' αυτά,
- να υπάρχει επαρκής φωτισμός και φωτισμός ασφάλειας σύμφωνα
με τις ισχύουσες διατάξεις και να συντηρείται κατάλληλα,
- να υπάρχει κατάλληλη σήμανση οδών διαφυγής και εξόδων κινδύνου
σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία (Π.Δ. 105/95).




Βιβλιογραφία


1. Νομοθεσία (1861- 2005), Νομολογία (1955 - 2004), Θέματα ΥΑΕ, CD-ROM ΕΛ.Ι.Ν.Υ.Α.Ε, Αθήνα, 2005
2. HSE, Fire safety ίη the printing industry, HMSO, 1992
3. HSE, Fire safety: an employer's guide, HMSO, 1999
4. Ν ational Fire Protection Association, Fire protection Handbook, 8th edition, 1997
5. Γεωργιάδου Ε., Κίνδυνοι από πυρκαγιά και πυροπροστασία. Από την έκδοση του ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.: «Θέματα υγείας
και ασφάλειας της εργασίας για επιχειρήσεις γ' κατηγορίας (αρθ 2, ΠΔ 294/1988»>, Αθήνα 2003
6. Θέματα Πυρασφάλειας, ΔΕΗ
7. Ασφάλεια και υγεία στις κατασκευές, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., Διεθνές Γραφείο Εργασίας, Αθήνα, 1998
8. Δοντάς Σ., Γεωργιάδου Ε., Βιομηχανικά αέρια σε φιάλες. Μέτρα ασφάλειας κατά τη χρήση τους, ΥΥιεινιί και α-
σφάλεια της Εργασίας, 2003, (14), Πυξίδα Νο 14, σ.II-14
9. Ιστοσελίδα Πυροσβεστικού Σώματος Ελλάδας (http://www.fireservice.gr!)
10. Κώνστας Α., Εγχειρίδιο πυρασφάλειας, Αθήνα, 1988
11. Μαλαχίας Γ., Πυροπροστασία κτιρίων & 4 πρότυπες μελέτες, ΙΩΝ, 1998
12. Οδηγός για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.-ΕΚΑ, Αθήνα 2004
13. Παπαδιονυσίου Ν., Ασφάλεια στη χρήση εκρηκτικών υλών στα τεχνικά έργα. Επιφανειακές, υπόγειες και υποβρύχιες
εκρήξεις, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., Αθήνα, 2001
14. Παπαϊωάννου κ., Εισαγωγή στην πυροπροστασία των κατασκευών, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1986
15. Ρήγας Φ., Βιομηχανική ασφάλεια, Αθήνα, Παπασωτηρίου, 2005
16. Σελλούντος Β., Πέρδιος Στ., Παπαιωάννου Γ., Χουσιανάκος Κ. Πυρασφάλεια - Εφαρμοσμένη πυροπροστασία
και στοιχεία πυρόσβεσης, Φοίβος, 1995
17. Ό,τι πρέπει να ξέρετε για την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς, Τομέας Ασφάλειας Εργασίας ΔΕΗ, 1997
18. Εκρήξεις αερίων, Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Κύπρου, 2005__

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Νο 11
Χημικοι κίνδυνοι
Οι χημικές ενώσεις (ουσίες) που χρησιμοποιούνται διεθνώς στους χώρους εργασίας υπερβαίνουν σήμερα τις εκατό χιλιάδες. Τα παρασκευάσματα (μίγματα ουσιών) είναι ασφαλώς πολύ περισσότερα. Είναι, συνεπώς, εξαιρετικά πολύπλοκο το πρόβλημα της αντιμετώπισης των κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια από τη χρήση και την αποθήκευσή τους.
Οι κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια προέρχονται από διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης των ουσιών.
Υπάρχουν ενώσεις τοξικές, εύφλεκτες, διαβρωτικές, καρκινογόνες κ.λπ. Ο απλούστερος τρόπος γνώσης και αντιμετώπισης των κινδύνων είναι η ταξινόμηση των ουσιών σε λίγες βασικές κατηγορίες και η κατάλληλη επισήμανσή τους με εύκολα αναγνωρίσιμα σύμβολα.
Η οδηγία 67/548/ΕΟΚ για την ταξινόμηση, τη συσκευασία και την επισήμανση των επικινδύνων ουσιών καθώς και η ανάλογη οδηγία 88/379/ΕΟΚ για τα παρασκευάσματα έχουν θέσει τις βάσεις για μιαν ενοποιημένη αντίληψη
αντιμετώπισης των κινδύνων. Εκρηκτικές είναι π.χ. «ουσίες και παρασκευάσματα που δύνανται να εκραγούν υπό την επίδραση φλογός ή που είναι πλέον ευαίσθητα σε κρούσεις ή τριβές από το δινιτροβενζόλιο».
Τοξικές. είναι οι «ουσίες και παρασκευάσματα που δια της εισπνοής, καταπόσεως ή δια της διεισδύσεως δια του δέρματος δύνανται να προκαλέσουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, οξείς ή χρόνιους, ακόμη και το θάνατο».
Η ποικιλία των κινδύνων και των μέτρων για την αντιμετώπισή τους απαιτεί περισσότερο εξειδικευμένη γνώση. Αυτή παρέχεται από τις τυποποιημένες φράσεις κινδύνου (φράσεις R, όπου R=risk) και
τις τυποποιημένες φράσεις προφυλάξεων ή ασφαλούς χρήσης (φράσεις S, όπου S=safety).. Οι φράσεις είναι κωδικοποιημένες και φέρουν έναν αριθμό μετά το γράμμα R ή S. Π.χ. η φράση R27 σημαίνει «Πολύ τοξικό σε επαφή με το δέρμα», η φράση S37 σημαίνει «Φοράτε κατάλληλα γάντια» ενώ είναι δυνατές και μικτές φράσεις σε κάθε κατηγορία που συνδυάζουν τις επιμέρους. Η φράση π.χ. R36/38 σημαίνει «Ερεθίζει τα μάτια και το δέρμα»
. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την οδηγία 91/155/ΕΟΚ (ΥπουργικήΑπόφαση 378/94) όπου προβλέπεται η υποχρέωση παροχής δωρεάν πληροφοριών από τον παραγωγό,
τον εισαγωγέα ή το διανομέα προς το χρήστη. Οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται υπό τη μορφή ενός δελτίουδεδομένων ασφάλειας ( διεθνώς: Material Safety Data Sheets, συντομογραφία: MSDS). Το άρθρο 3 τηςοδηγίας αναφέρει τις πληροφορίες που υποχρεωτικά πρέπει να περιέχονται σ' ένα δελτίο δεδομένων ασφάλειας.
Συγκεκριμένα:
• Στοιχεία της ουσίας ή του παρασκευάσματος και στοιχεία για την επιχείρηση/εταιρεία (§1 του δελτίου)
• Σύσταση και στοιχεία για τα συστατικά του παρασκευάσματος, προσδιορισμός των κινδύνων, πρώτες βοήθειες(ανάλογα με τον τρόπο έκθεσης του θύματος) (§2,3,4 του δελτίου)
• Μέτρα για την καταπολέμηση της πυρκαγιάς (κατάλληλα και ακατάλληλα μέσα πυρόσβεσης) (§5 του δελτίου)
• Μέτρα για την αντιμετώπιση τυχαίας έκλυσης (προσωπικές και περιβαλλοντικές προφυλάξεις και μέτρα καθαρισμού)(§6 του δελτίου)
• Χειρισμός και αποθήκευση, έλεγχος της έκθεσης στο προϊόν και ατομική προστασία (π.χ. τύπος εξοπλισμούγια την προστασία χεριών, οφθαλμών κ.λπ.) (§7,8 του δελτίου)
• Φυσικές και χημικές ιδιότητες (π.χ. οσμή, ρΗ, σημείο ή περιοχή ζέσης, τήξης, ανάφλεξης, τάση ατμών κ.λπ.)(§9 του δελτίου)
• Σταθερότητα και δραστικότητα (συνθήκες ή υλικά που πρέπει να αποφεύγονται, επικίνδυνα προϊόντα αποσύνθεσης)(§10 του δελτίου)
• Τοξικολογικά στοιχεία (§11 του δελτίου)
• Οικολογικά στοιχεία (π.χ. ικανότητα αποικοδόμησης, δυνατότητα βιοσυσσώρευσης κ.λπ.) (§12 του δελτίου)
• Μέθοδοι εξάλειψης της ουσίας ή του παρασκευάσματος (§13 του δελτίου)
• Στοιχεία σχετικά με τη μεταφορά (§14 του δελτίου)
• Στοιχεία σχετικά με τις κανονιστικές διατάξεις (§15 του δελτίου)
• Άλλα στοιχεία (§16 του δελτίου)
Η χημική  ουσία εισέρχεται στον οργανισμό με τους εξής τρεις μηχανισμούς:
• την εισπνοή
• μέσω του δέρματος ή των ματιών
• την κατάποση
Συνήθως οι εργαζόμενοι εκτίθενται εισπνέοντας κάποια ποσότητα χημικής ουσίας. Μέτρο της έκθεσης είναι η δόση η οποία είναι το ποσό της ουσίας που προσλαμβάνεται από το σώμα με την έκθεσή του στο βλαπτικό
παράγοντα. Βάσει αυτού  οι εργαζόμενοι που θα εκδηλώσουν τα συμmώματα μιας επαγγελματικής ασθένειας. Είναι, κατά συνέπεια, απαραίτητο να ελεγχθούν οι υψηλές συγκεντρώσεις χημικών ουσιών στον αέρα. Αυτό επιτυγχάνεται με τη θεσμοθέτηση οριακών τιμών έκθεσης χημικών ουσιών.
Μια οριακή τιμή έκθεσης (Ο.Τ.Ε) αντιστοιχεί σε συγκέντρωση μιας χημικής ουσίας στον αέρα στην οποία πιστεύεται
ότι όλοι σχεδόν οι εργαζόμενοι μπορούν να εκτίθενται κατ' επανάληψη καθημερινά χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία τους.
Στη χώρα μας μια σειρά από νομοθετήματα προβλέπουν  Ο.Τ.Ε. για αρκετές χημικές ουσίες. Ο N.61/75 αφορά το βενζόλιο, το π.Δ. 1179/80 το μονομερές του βινυλοχλωριδίου, το π.Δ. 94/87 το μεταλλικό μόλυβδο και τις ενώσεις του, το π.Δ. 70α/88 τον αμίαντο κ.λπ. Το βασικότεροόμως νομοθέτημα στο αντικείμενο αποτελείτο Π.Δ. 90/99. Το π.Δ. 90/99 καθορίζει τις Ο.Τ.Ε. ενός μεγάλου πλήθους
χημικών ενώσεων πάσης φύσεως. Τέλος, στο π.Δ. 338/01 προβλέπονται δύο ελαφρά τροποποιημένες εκφράσειςοριακών τιμών, χωρίς ωστόσο ν' αλλάζουν οι προβλέψεις του π.Δ. 90/99:
Α) Οριακή τιμή έκθεσης σε χημικό παράγοντα: η τιμή την οποία δεν επιτρέπεται να ξεπερνά η μέση 8ωρη χρονικά σταθμισμένη έκθεση του εργαζομένου στο χημικό παράγοντα, μετρημένη στον αέρα της ζώνης αναπνοής του, κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε 8ωρης ημερήσιας και 40ωρης εβδομαδιαίας εργασίας του.
Β) Ανώτατη οριακή τιμή έκθεσης σε χημικό παράγοντα: η τιμή την οποία δεν επιτρέπεται να ξεπερνά η μέση χρονικά σταθμισμένη έκθεση του εργαζομένου στο χημικό παράγοντα, μετρημένη στον αέρα της ζώνης αναπνοής του, κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε δεκαπεντάλεπτης περιόδου μέσα στο χρόνο εργασίας του, έστω κι αντηρείται η οριακή τιμή έκθεσης.

Οι επικίνδυνες χημικές ουσίες είναι δυνατόν να ταξινομηθούν με βάση τα μορφολογικά τους χαρακτηριστικάστις εξής μεγάλες ομάδες:
1. Σωματιδιακοί αερόφερτοι ρύποι. Στην ομάδα συμπεριλαμβάνονται οι σκόνες και οι ίνες, οι καπνοί και τανέφη (ομίχλες).
2. Αερόμορφοι ρύποι. Στην ομάδα συμπεριλαμβάνονται τα αέρια και οι ατμοί.
3. Διαλύτες (υγροί ρύποι).

Οι κυριότεροι κίνδυνοι για την υγεία και προτείνονται γενικά μέτρα προστασίας.
1. Οι σωματιδιακοί αερόφερτοι ρύποι, είναι χημικές ουσίες που παρουσιάζονται με τη μορφή αιωρημάτων στερεών ή υγρών σωματιδίων στον αέρα.
α. Σκόνες. Οι σκόνες αποτελούνται από στερεά σωματίδια τα οποία έχουν τη δυνατότητα να αιωρούνται στον ατμοσφαιρικό αέρα λόγω της σχέσης που υπάρχει μεταξύ της διαμέτρου και της πυκνότητάς τους. Οι σκόνες δημιουργούνται
κατά τη μηχανική κατεργασία στερεών σωμάτων ή αποτελούν το τελικό προϊόν της εκφυλιστικής διαδικασίαςτων υλικών.
β. Οι ίνες είναι επιμήκη στερεά αιωρούμενα σωματίδια. Οι ίνες μπορεί να είναι φυσικές ή συνθετικές, οργανικές ή ανόργανες. Πχ αμιάντος
μπορεί να προκαλέσει: αμιάντωση, μεσοθηλίωμα, καρκίνο του πνεύμονα, καρκίνο του γαστρεντερικούσυστήματος.
γ. Καπνοί είναι στερεά σωματίδια, αιωρούμενα στον αέρα, παραγόμενα με θερμικές ή/και χημικές μεθόδους.
δ. Νέφη (ομίχλες) είναι υγρά σωματίδια σε λεπτό διαμερισμό, αιωρούμενα στον αέρα, παραγόμενα με τη συμπύκνωση αερίων ή με τη διασπορά υγρών.
2. Αερόμορφοι ρύποι είναι οι χημικές ουσίες που παρουσιάζονται διάχυτες στον ατμοσφαιρικό αέρα υπό τη μορφή αερίων ή ατμών.

Τα μέσα προστασίας της αναπνοής διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
α) φίλτρα: χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό του εισπνεομένου αέρα του άμεσου περιβάλλοντος από τα αιωρούμενα τοξικά αέρια ή τη σκόνη.
β) αναπνευστικές συσκευές: δεν εξαρτώνται από την ατμόσφαιρα του εργασιακού περιβάλλοντος. Στην κατηγορία
αυτή υπάγονται οι αυτόνομες αναπνευστικές συσκευές (στις οποίες παρέχεται με κατάλληλο εσωτερικό κύκλωμα αέρας ή οξυγόνο) και οι μη αυτόνομες αναπνευστικές συσκευές (στις οποίες παρέχεται μέσω σωλήνα καθαρός αέρας από το μη μολυσμένο εξωτερικό περιβάλλον).
Η επιλογή των μέσων προστασίας της αναπνοής είναι μια διαδικασία η οποία πρέπει να ακολουθεί τη λεπτομερή ανάλυση των κινδύνων ενός χώρου.
3. Διαλύτες. Στην κατηγορία αυτή κατατάσσονται οι υγρές χημικές ουσίες. Ένας διαλύτης χρησιμοποιείται συνήθως:
- για τη δημιουργία ενός ομοιογενούς μίγματος (ακόμη και σε μικροσκοπικό επίπεδο)
- για τη δημιουργία μιγμάτων διασποράς συσσωματωμάτων (ανομοιογενών σε μικροσκοπικό επίπεδο)
- για τη δημιουργία ρευστών μιγμάτων κατάλληλων για δεδομένες βιομηχανικές διεργασίες όπως η εξώθηση,
η εξάτμιση μετά από την εφαρμογή του μίγματος σε επιφάνειες κ.λπ.
- ως αντιδρώσα ουσία ή/και ενδιάμεσο μιας χημικής αντίδρασης (π.χ. το βενζόλιο στην παραγωγή χρωμάτων).
Οι κίνδυνοι για την ασφάλεια και την υγεία από τους διαλύτες είναι συνοmικά οι εξής:
,f Κίνδυνοι από ανάφλεξη και έκρηξη
,f Κίνδυνοι για την υγεία
• Νάρκωση.
• Τοξική δράση των διαλυτών
• Ερεθισμός του δέρματος, των βλεννογόνων κ.λπ.
Τα μέτρα για την αντιμετώπιση των κινδύνων από διαλύτες είναι τα εξής:
,f Υποκατάσταση με λιγότερο επικίνδυνο διαλύτη
,f Προστασία από ανάφλεξη/έκρηξη Έντονος τοπικός εξαερισμός
.,f Προστασία της υγείας Χρησιμοποίηση προστατευτικών μέσων του αναπνευστικού συστήματος (μάσκες αερίων, κ.λπ.).

Βιβλιογραφία


1. (Συλλογικό), Οδηγός για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, ΕΛΙΝΥΑΕ - ΕΚΑ, 2005 ,σελ. 71-74
2. Δρίβας Σ., Ζορμπά Κ., Κουκουλάκη Θ., Μεθοδολογικός οδηγός για την εκτίμηση και πρόληψη του επαγγελματικού
κινδύνου, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 2η Έκδοση (2001), Παραρτήματα 5, 6 και 7
3. Κουκουλάκη Θ., Τυποποίηση σε θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας, ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε., 1999, σελ.73-75
4. Δοντάς Σ., Κομηνός Ξ., Βασικές αρχές υγείας και ασφάλειας στα χημικά εργαστήρια, Υγιεινή και Ασφάλεια της
Εργασίας, Τ.5 (13-14), τ.6 (6-9), τ.7 (13-15)
5. Δοντάς Σ., Κομηνός Ξ., Έκθεση-Δόση-Οριακές Τιμές Έκθεσης σε χημικούς βλαmικούς παράγοντες, ΥΥιεινιίκαι Ασφάλεια της Εργασίας, Πυξίδα Νο9, σ. 7-10__












Κεφαλαιο Νο 11
Κτηριολογικές απαιτήσεις
11.1.κτιριολογική κατασκευή

Τα κτήρια που στεγάζουν χώρους εργασίας πρέπει να έχουν δομή, στερεότητα, αντοχή και ευστάθεια ανάλογες με το είδος της χρήσης τους και να έχουν κατασκευασθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του Κτηριοδομικού Κανονισμού και όλων των Δομικών Κανονισμών (Αντισεισμικός, Οπλισμένου Σκυροδέματος, Φορτίσεων κ.λπ. ).

11.1.1 ηλεκτρικήεγκατάσταση
Η ηλεκτρική εγκατάσταση σε κάθε περίmωση πρέπει να είναι σύμφωνη με τις διατάξεις του «Κανονισμού Εσωτερικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων».
Η εκτέλεση ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, η επίβλεψη της λειτουργίας τους και η συντήρησή τους γίνεται μόνον από πρόσωπα τα οποία έχουν τα απαραίτητα προσόντα, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις περί «Εκτελέσεως, επιβλέψεως και συντηρήσεως ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων».

11.1.2 δάπεδα
Τα δάπεδα των χώρων εργασίας πρέπει να πληρούν τους παρακάτω γενικούς όρους:
• Να είναι σταθερά και στέρεα.
• Να μην παρουσιάζουν επικίνδυνες κλίσεις.
• Να μην παρουσιάζουν κινδύνους ολισθήματος.
• Να είναι ομαλά και ελεύθερα προσκρούσεων.
• Να είναι επαρκούς αντοχής στις κρούσεις, τις τριβές και τα δυναμικά ή στατικά φορτία που δέχονται.
• Να μην δημιουργούν σκόνη λόγω φθοράς.
• Να έχουν τη δυνατότητα εύκολου καθαρισμού και συντήρησης.
τα δάπεδα των χώρων εργασίας επίσης πρέπει να:
Διαθέτουν κατάλληλο σύστημα αποχέτευσης (π.χ. κλίση, φρεάτια, κανάλια κ.λπ.),
Έχουν επαρκή αντοχή όπου υπάρχει κίνδυνος από καυστικές ή διαβρωτικές ουσίες.
Είναι αδιαπότιστα, όπου το απαιτούν λόγοι υγιεινής.
Είναι πυράντοχα όπου υπάρχει κίνδυνος λόγω δημιουργίας σπινθήρων ή χρήση φλόγας.
Είναι κατασκευασμένα από υλικά που δεν επιτρέπουν τη δημιουργία σπινθήρων (αντιστατικά) στους χώρους
11.1.3 τοίχοι
Η επιφάνεια των τοίχων και των διαχωριστικών στοιχείων των χώρων εργασίας πρέπει να μπορεί να καθαρίζεται και να συντηρείται με ευχέρεια και ασφάλεια.
Τα διαφανή ή διαφώτιστα τοιχώματα, και ιδιαίτερα τα εντελώς υαλωτά τοιχώματα, εφόσον βρίσκονται μέσα στους χώρους ή κοντά σε θέσεις εργασίας και σε διαδρόμους κυκλοφορίας, πρέπει να επισημαίνονται ευκρινώς και να είναι κατασκευασμένα από υλικά ασφαλείας ή να χωρίζονται από τις εν λόγω θέσεις εργασίας και τους διαδρόμους κυκλοφορίας ούτως ώστε οι εργαζόμενοι να μην έρχονται σε επαφή με τα τοιχώματα αυτά, ούτε να τραυματίζονται από τυχόν θραύσματά τους.
Οι τοίχοι πρέπει να είναι λείοι και αδιαπότιστοι μέχρι ύψους τουλάχιστον 1,50 μέτρου από το δάπεδο, όπου το απαιτούν λόγοι υγιεινής (π.χ. αποχωρητήρια, λουτρά)
Σε χώρους με άμεσο κίνδυνο φωτιάς λόγω δημιουργίας σπινθήρων ή χρήση φλόγας οι τοίχοι και τα διαχωριστικά στοιχεία πρέπει να είναι πυράντοχα.

11.1.4  οροφές-στέγες Οι οροφές των χώρων εργασίας πρέπει να μπορούν να καθαρίζονται και να συντηρούνται με ευχέρεια και ασφάλεια.Οι στέγες και οι οροφές πρέπει να εξασφαλίζουν στεγανότητα και επαρκή αντοχή σε στατικά και δυναμικά φορτία (χιόνι, ανεμοπίεση, μηχανήματα, ανηρτημένα φορτία κ.λπ.).Υαλόφρακτα τμήματα σε οροφές ή στέγες πρέπει να φέρουν μέτρα για την προστασία των εργαζομένων κάτω από αυτά από τυχόν θραύση τους. Εφόσον υφίστανται ιδιαίτερα προβλήματα από την ηλιακή θερμότητα ή το ψύχος που ευνοούνται από την κατασκευή και τα υλικά επικάλυψης της στέγης, οι στέγες πρέπει να θερμομονώνονται.Τα υαλόφρακτα τμήματα των στεγών πρέπει να είναι έτσι κατασκευασμένα ώστε να προστατεύουν από την άμεση ηλιακή ακτινοβολία.
11.1.5  παράθυρα και φεγγίτες χώρων Τα παράθυρα, οι φεγγίτες και τα άλλα συστήματα φυσικού φωτισμού ή αερισμού πρέπει να μπορούν να ανοίγονται, να ρυθμίζονται και να στερεώνονται από τους εργαζόμενους με ασφάλεια και ευκολία. Όταν είναι ανοιχτά δεν πρέπει να αποτελούν κίνδυνο για τους εργαζόμενους, να παρεμποδίζουν την ελευθερία κίνησής τους ή να περιορίζουν το ελάχιστο πλάτος των διαδρόμων κυκλοφορίας. Επιτρέπονται τα παράθυρα που δεν ανοίγουν, μόνον εφόσον εξασφαλίζεται επαρκής αερισμός.
Τα παράθυρα και οι φεγγίτες πρέπει να είναι σχεδιασμένα σε σχέση με τον εξοπλισμό ή εφοδιασμένα με κατάλληλα συστήματα έτσι ώστε να καθαρίζονται χωρίς κινδύνους για τους εργαζόμενους που εκτελούν την εργασία αυτή καθώς και για τους εργαζόμενους που ευρίσκονται στα κτίρια και γύρω από αυτά.

11.1.6  θυρες και πύλες Η θέση, ο αριθμός, τα υλικά κατασκευής και οι διαστάσεις των θυρών και των πυλών καθορίζονται με βάση τη φύση και τη χρήση των εσωτερικών ή εξωτερικών χώρων. Πρέπει να τοποθετείται επισήμανση, στο ύψος των οφθαλμών, στις θύρες που είναι διαφανείς. Θύρες και πύλες που ανοίγονται και προς τις δύο κατευθύνσεις κυκλοφορίας πρέπει να είναι διαφανείς ή να διαθέτουν άλλο τρόπο που να μην παρεμποδίζεται η οπτική επαφή. Εφόσον οι διαφανείς ή διαφώτιστες επιφάνειες των θυρών και πυλών δεν είναι κατασκευασμένες από υλικά ασφαλείας και υπάρχει κίνδυνος τραυματισμού των εργαζομένων από θραύσματα, οι παραπάνω επιφάνειες πρέπει να προστατεύονται από τις κρούσεις. Το δάπεδο εκατέρωθεν των θυρών και των πυλών πρέπει να είναι ομαλό, χωρίς αναβαθμούς και εμπόδια. Οι συρόμενες πόρτες πρέπει να διαθέτουν σύστημα ασφαλείας, το οποίο να τις εμποδίζει να βγαίνουν από τις τροχιές τους και να πέφτουν. Θύρες και πύλες απ' όπου διέρχονται εργαζόμενοι πρέπει να μπορούν να ανοίγουν και να κλείνουν από αυτούς με ευκολία και ασφάλεια. Οι θύρες και πύλες που ανοίγουν προς τα πάνω πρέπει να είναι εφοδιασμένες με σύστημα ασφαλείας, το οποίο να τις εμποδίζει να πέφτουν. Οι θύρες και πύλες που βρίσκονται στις οδούς διαφυγής πρέπει και να επισημαίνονται κατάλληλα και να μπορούν να ανοιχτούν κάθε στιγμή από το εσωτερικό χωρίς ειδική βοήθεια. Πολύ κοντά στις πύλες που προορίζονται κυρίως για την κυκλοφορία οχημάτων πρέπει να υπάρχουν, όταν η διέλευση των πεζών δεν είναι ασφαλής, θύρες κυκλοφορίας των πεζών, που πρέπει να επισημαίνονται ευκρινώς και να είναι διαρκώς ελεύθερες. Οι μηχανοκίνητες θύρες και πύλες πρέπει να λειτουργούν χωρίς κίνδυνο ατυχημάτων για τους εργαζόμενους. Πρέπει να είναι εφοδιασμένες με συστήματα επείγουσας ακινητοποίησης, τα οποίανα εντοπίζονται εύκολα, να είναι εύκολα προσιτά και να μπορούν επίσης να ανοίγουν με το χέρι, εκτός εάν ανοίγουναυτόματα σε περίπτωση διακοπής του ηλεκτρικού ρεύματος.

11.1.7  αποβάθρες-ράμπες Οι αποβάθρες και οι εξέδρες φόρτωσης - εκφόρτωσης πρέπει να είναι κατάλληλες για τις διαστάσεις τωνμεταφερόμενων φορτίων και να έχουν πλάτος τουλάχιστον 80 εκατοστά. Επίσης, πρέπει να διαθέτουν, όσο αυτόείναι πρακτικά δυνατόν, προστατευτικό έναντι της βροχής προστέγασμα επαρκών διαστάσεων. Ακόμη, πρέπεινα διαθέτουν μία τουλάχιστον έξοδο και εφόσον το μήκος τους είναι μεγαλύτερο από 20 μέτρα πρέπει ναέχουν μία έξοδο για κάθε άκρο. Οι έξοδοι αυτές μπορεί να είναι μόνιμες κλίμακες ή κεκλιμένα επίπεδα.
11.2 Ειδικοί χώροι σε κάθε επαγγεματικό κτίριο ανάλογα με την φύση της επαγγελαματικής δραστηριότητας που ασκείται πρέπει να διαθέτει.
 11.2.1 χώρους ανάπαυσης
11.2.2 εξοπλισμό υγιεινής
11.2 3 χώρο πρωτων βοηθειών
Ειδικότερα για δραστηριότητες γραφείων και υποδοχής η επίσκεψης συναλλασσομένων πρέπει να διαθέτει χώρο πρωτων βοηθειών και τον απαραίτητο φαρμακευτικό εξοπλισμό. Τα ελάχιστα απαιτούμενα υλικά πρώτων βοηθειών δίνονται στον παρακάτω πίνακα: όπως  Ακετυλοσαλικιλικό οξύ, παρακεταμόλη, αντιισταμινικά δισκία, αντιόξινα δισκία, σπασμολυτικό (σταγόνεςή δισκία), αντιδιαροϊκό καολίνης/πηκτίνης, αντισηmικό κολλύρισ, αντιϊσταμινική αλοιφή, επίδεσμο 2,50 χ0,05 μέτρα, επίδεσμο 2,50 χ Ο, 1 Ο μέτρα, βαμβάκι, απορροφητική γάζα αποστειρωμένη, λευκοπλάστης πλάτους 0,08 μέτρα, τεμάχια λευκοπλάστη με γάζα αποστειρωμένη, τριγωνικός επίδεσμος, ποτηράκια μιαςχρήσης (χάρτινα ή πλαστικά), αιμοστατικός επίδεσμος, διάλυμα αμμωνίας, οξυζενέ, οινόπνευμα καθαρό,βάμμα ιωδίου, μερκιουροχρώμ ή άλλο αντισηmικό, χάπια άνθρακα (καρβουνάκια).
Στους χώρους εργασίας που ο αριθμός των εργαζομένων υπερβαίνει τους 100 πρέπει να προβλέπεται ένας ή περισσότεροι χώροι πρώτων βοηθειών. Χώρος πρώτων βοηθειών πρέπει επίσης να προβλέπεται και στους λοιπούς χώρους εργασίας όπου ο τύπος της δραστηριότητας που αναπτύσσεται εκεί και η συχνότητα των ατυχημάτων το
απαιτούν.
Οι χώροι που προορίζονται για την παροχή πρώτων βοηθειών πρέπει να είναι εξοπλισμένοι με τις απαραίτητεςεγκαταστάσεις και υλικά πρώτων βοηθειών, να διαθέτουν τρεχούμενο νερό, να εξυπηρετούνται από ένα ή περισσότεραεντεταλμένα και ειδικά εκπαιδευμένα για την παροχή πρώτων βοηθειών άτομα και να επιτρέπουν την άνετη είσοδο τραυματιοφορέων και φορείων.

11.3  Οδοί διαφυγής και έξοδοι κινδύνου
11.4 Μετακινήσεις στον χώρο εργασίας
11.4.1 Διάδρομοι κυκλοφορίας
11.4.2 κυλιόμενες σκάλες και διαδρομοι
11.4.3 προστασία από πτώσεις αντικειμένων-ζώνες κινδυνου
11.4.4 διαστάσεις και όγκος αέρα
Οι χώροι εργασίας πρέπει να έχουν επιφάνεια, ύψος και όγκο αέρα που να επιτρέπουν στους εργαζόμενους να εκτελούν την εργασία τους χωρίς κίνδυνο για την ασφάλεια, την υγεία και την ευεξία τους. Οι διαστάσεις των χώρων εργασίας πρέπει να αvrαποκρίνοvrαι στις ανάγκες των εργασιών κανονικής λειτουργίας, ρύθμισης, λίπανσης,
συvrήρησης, επισκευής, εγκατάστασης, συναρμολόγησης και αποσυναρμολόγησης των μηχανημάτων και των εγκαταστάσεων, καθώς και στις ανάγκες κυκλοφορίας ανθρώπων και μηχανικών μέσων, διακίνησης των υλικών και συvrήρησης και καθαρισμού των ιδίων χώρων.
Οι διαστάσεις της ελεύθερης μη κατειλημμένης από έπιπλα ή εξοπλισμό επιφάνειας της θέσης εργασίας πρέπει να υπολογίζεται έτσι ώστε οι εργαζόμενοι να έχουν αρκετή ελευθερία κίνησης για τις δραστηριότητές τους. Η ελάχιστη επιτρεπόμενη ελεύθερη επιφάνεια κίνησης στη θέση εργασίας πρέπει να είναι 1,50 τετραγωνικά μέτρα.
Το πλάτος της ελεύθερης αυτής επιφάνειας δεν πρέπει σε κανένα σημείο να είναι μικρότερο των 0,70 μέτρων. Αν οι παραπάνω προβλέψεις δεν μπορούν να τηρηθούν για λόγους που αφορούν τη συγκεκριμένη θέση εργασίας, ο εργοδότης πρέπει να παρέχει κοvrά στη θέση εργασίας μία άλλη επαρκή επιφάνεια κίνησης.
Στους χώρους εργασίας πρέπει για κάθε διαρκώς παρευρισκόμενο εργαζόμενο να υπάρχει ελάχιστος χώρος,
ως εξής:
12 κυβικά μέτρα για ως επί το πλείστον καθιστική απασχόληση.
15 κυβικά μέτρα για ως επί το πλείστον ελαφριά σωματική απασχόληση.
18 κυβικά μέτρα για ως επί το πλείστον βαριά σωματική απασχόληση.
Ο παραπάνω όγκος προσαυξάνεται ανάλογα στις περιmώσεις που παράλληλα με τους μόνιμα απασχολούμενους παραμένουν και άλλα άτομα. Στην εκτίμηση του κυβισμού αυτού δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το διάστημα
το ευρισκόμενο σε ύψος άνω των 4,00 μέτρων.__
115. φυσικοί παράγοντες
11.5.1 εξαερισμός κλειστών χώρων εργασίας Στους κλειστούς χώρους εργασίας πρέπει να υπάρχει επαρκής νωπός αέρας, λαμβανομένων υπόψη των μεθόδων εργασίας και της σωματικής προσπάθειας την οποία καταβάλουν οι εργαζόμενοι. Στον κατωτέρω πίνακα αναγράφοvrαι ενδεικτικά οι ανάγκες σε παροχή νωπού αέρα, ανά εργαζόμενο και ώρα, συναρτήσει του είδους της εργασίας.
είδος εργασίας αέρας σε m3/ ώρα και εργαζόμενο
ως επί το πλείστον καθιστική 20 έως 40
ως επί το πλείστον ελαφριά σωματική 40 έως 60
ως επί το πλείστον βαριά σωματική πάνω από 65
Η ποιότητα του αέρα πρέπει να διασφαλίζεται με βάση τις αρχές της υγιεινής. Σε περίmωση που η ανανέωση του αέρα επιτυγχάνεται με τεχνητά μέσα ή συστήματα (εξαερισμός, κλιματισμός) τότε αυτά πρέπει:
• να λειτουργούν συνεχώς
• να διατηρούνται σε καλή κατάσταση λειτουργίας
• κάθε βλάβη του συστήματος να επισημαίνεται κατάλληλα από αυτόματη διάταξη ενσωματωμένη στο σύστημα ή το μέσο.
11.5.2 απαγωγή παραγόντων Οι σκόνες, οι καπνοί, οι ατμοί και τα αέρια που δημιουργούνται στους χώρους εργασίας πρέπει κατά περίπτωση να παρακρατούνται ή να απάγονται στο σημείο παραγωγής τους με τα κατάλληλα προς τούτο μέσα, συστήματα και εγκαταστάσεις, τα οποία πρέπει να διατηρούνται σε καλή κατάσταση λειτουργίας.
Οι επιβλαβείς παράγοντες πριν εκδιωχθούν στην εξωτερική ατμόσφαιρα, πρέπει να υποβάλλονται σε ειδική, ανάλογα με την περίmωση, επεξεργασία (συμπύκνωση, κατακρήμνιση, εξουδετέρωση, μεταποίηση δια πυρός κ.λπ.), ώστε να καθίστανται αβλαβείς για τους ανθρώπους, τα ζώα και το περιβάλλον.

11.5.3 θερμοκρασία χώρων εργασίας Οι χώροι εργασίας σε όλη τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας πρέπει να έχουν θερμοκρασία ανάλογη με τη φύση της εργασίας και τη σωματική προσπάθεια που απαιτείται για την εκτέλεσή της, λαμβανομένων πάντα υπόψη
και των κλιματολογικών συνθηκών των εποχών του έτους.
Στους χώρους εργασίας που υπάρχουν παράθυρα και γυάλινα τοιχώματα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα ώστε να αποφεύγεται ο υπερβολικός ηλιασμός λαμβανομένου υπόψη του είδους της εργασίας και της φύσης του χώρου εργασίας.
11. 5.4  Οι εγκαταστάσεις φωτισμού των χώρων εργασίας και διαδρόμων κυκλοφορίας κατασκευάζονται ή διευθετούνται με τρόπο ώστε να μη δημιουργούνται κίνδυνοι για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων.
Ειδικότερα ο τεχνητός φωτισμός πρέπει:
• Να είναι ανάλογος με το είδος και τη φύση της εργασίας.
• Να έχει χαρακτηριστικά φάσματος παραπλήσια με του φυσικού φωτισμού.
• Να ελαχιστοποιεί τη θάμβωση.
• Να μη δημιουργεί υπερβολικές αντιθέσεις και εναλλαγές φωτεινότητας.
• Να διαχέεται, να κατευθύνεται και να κατανέμεται σωστά.

11. 6 ειδικές κατηγορίες εργαζομένων
6.1 έγγυες γυναίκες Οι έγκυες γυναίκες και οι γαλουχούσες μητέρες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να κατακλίνονται προς ανάπαυση σε κατάλληλες συνθήκες.
6.2 εργαζόμενοι με ειδικές ανάγκες Ο σχεδιασμός των κτιρίων πρέπει να γίνεται έτσι ώστε οι εργαζόμενοι με ειδικές ανάγκες να κινούνται και να εργάζονται ανεμπόδιστα.
Οι χώροι εργασίας πρέπει να είναι διαρρυθμισμένοι έτσι ώστε να λαμβάνονται υπόψη,
κατά περίπτωση, οι ιδιαιτερότητες των εργαζομένων με ειδικές ανάγκες. Ιδιαίτερη
μέριμνα θα πρέπει να δοθεί στο σωστό σχεδιασμό σύμφωνα με τις οδηγίες του
ΥΠΕΧΩΔΕ (Γραφείο μελετών για άτομα με ειδικές ανάγκες). Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται,
ιδίως, για τις θύρες, τους διαδρόμους επικοινωνίας, τα κλιμακοστάσια, τα σημεία
τοποθέτησης των διακοmών τεχνητού φωτισμού και του εξοπλισμού έκτακτης
ανάγκης, τα λουτρά (ντους), τους νιmήρες, τα αποχωρητήρια, την επίπλωση,

7.εξωτερικοί χώροι εργασίας Οι θέσεις εργασίας, οι διάδρομοι κυκλοφορίας και άλλες θέσεις ή εγκαταστάσεις στο ύπαιθρο, που έχουν πρόσβαση οι εργαζόμενοι κατά τη διάρκεια της άσκησης των δραστηριοτήτων τους, πρέπει να σχεδιάζονται κατά τέτοιο
τρόπο ώστε η κυκλοφορία των πεζών και των οχημάτων να μπορεί να γίνεται κατά ασφαλή τρόπο.
Εφόσον οι εργαζόμενοι απασχολούνται σε εξωτερικές θέσεις εργασίας, αυτές πρέπει να διευθετούνται κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι εργαζόμενοι να:
• προστατεύονται από τις ατμοσφαιρικές επιδράσεις και από την mώση αντικειμένων
• μπορούν να απομακρυνθούν γρήγορα από τη θέση εργασίας τους σε περίmωση κινδύνου και να μπορούν να λάβουν γρήγορα βοήθεια
• μην είναι εκτεθειμένοι σε επιβλαβή ηχητικά επίπεδα ούτε σε επιβλαβή εξωτερική επίδραση (π.χ. αέρια, ατμούς,σκόνη)
• μην κινδυνεύουν να γλιστρήσουν ή να πέσουν.__
Ως εργονομία μπορεί να ορισθεί η προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο. Όλοι οι εργαζόμενοι δενέχουν τα ίδια ανθρωπομετρικά δεδομένα (π.χ. ύψος,βάρος), τις ίδιες δυνατότητες ή περιορισμούς (ηλικία, φύλο). Η εργονομία λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές στις ανθρώπινες ικανότητες έχει ως στόχο τον σχεδιασμό των θέσεων εργασίας, των μεθόδων εργασίας, του εξοπλισμού και των εργαλείων ώστε αυτά να προσαρμόζονται
στον εργαζόμενο. Με άλλα λόγια εργονομία είναι το πως θα βελτιωθεί το ταίριασμα ανάμε-
σα στις απαιτήσεις της εργασίας και στον εργαζόμενο που την εκτελεί. Ένα απλό παράδειγμα είναι η προσαρμογή του ύψους ενός τραπεζιού εργασίας, έτσι ώστε ο εργαζόμενος να μη χρειάζεται να σκύβει για να εργασθεί.
Άλλο παράδειγμα είναι τα εργαλεία που κατασκεύασε ο άνθρωπος, ήδη από την εποχή του λίθου.
Ο εργονόμος μελετά την αλληλεπίδραση του εργαζόμενου με
Όταν οι εργονόμοι αξιολογούν κατά πόσο η εργασία έχει προσαρμοσθεί στον εργαζόμενο,
λαμβάνουν υπόψη τους πολλούς παράγοντες. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν:
Τον άνθρωπο, τα φυσικά δηλ. και ψυχολογικά χαρακτηριστικά του όπως:
• το μέγεθος και το σχήμα του σώματος
• τη φυσική κατάσταση και τη μυϊκή δύναμη
• τη στάση του σώματος
• τις αισθήσεις και ειδικά την όραση, την ακοή και την αφή
• την καταπόνηση των μυών, των αρθρώσεων και των νεύρων,
• τις νοητικές ικανότητες
• την προσωπικότητα
• τη γνώση και
• την εμπειρία
 το είδος και τις απαιτήσεις της συγκεκριμένης εργασίας για τον εργαζόμενο
τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται (μέγεθος, σχήμα και καταλληλότητα)
τις πληροφορίες που χρησιμοποιούται για την εκτέλεση της εργασίας, το πως δηλαδή
παρουσιάζονται, αξιολογούνται και τροποποιούνται
το φυσικό περιβάλλον (π.χ. θερμοκρασία, υγρασία, φωτισμό, θόρυβο, δονήσεις)
και το κοινωνικό περιβάλλον (π.χ. ομάδα εργασίας, υποστήριξη από τη διοίκηση).
Αξιολογώντας τους παραπάνω παράγοντες αλλά και την αλληλεπίδρασή τους, οι εργονόμοι μπορούν να σχεδιάσουν ασφαλή, αποτελεσματικά και παραγωγικά συστήματα εργασίας. Όταν η εργονομική παρέμβαση γίνει κατά την εισαγωγή νέων μεθόδων εργασίας, νέου εξοπλισμού ή εργαλείων και γενικά κατά το στάδιο του σχεδιασμού θέσεων εργασίας, τότε μιλάμε για προληπτική εργονομική παρέμβαση. Όταν η εργονομική παρέμβαση γίνει για να άρει από το εργασιακό περιβάλλον συνθήκες που μπορεί να προκαλέσουν κόπωση ή προβλήματα υγείας στους εργαζόμενους, τότε μιλάμε για διορθωτική εργονομική παρέμβαση. Η εργονομία, δηλαδή, χρησιμοποιείται για να καθορισθεί το πώς θα σχεδιασθεί ή θα προσαρμοσθεί ο εργασιακός χώρος έτσι ώστε να προληφθούν μια σειρά
από προβλήματα υγείας στους εργαζόμενους και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά τους.
Η εφαρμογή της εργονομίας στην εργασία προσφέρει πολλαπλά οφέλη:
• μειώνει την πιθανότητα ατυχήματος
• μειώνει την πιθανότητα κακώσεων και παθήσεων
• βελτιώνει την εκτέλεση της εργασίας και την παραγωγικότητα (1, 2, 3,4).
Συχνά οι εργαζόμενοι αναγκάζονται να προσαρμοσθούν σε κακώς σχεδιασμένο εργασιακό περιβάλλον. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στις λεγόμενες μυοσκελετικές παθήσεις. Πρόκειται για κακώσεις και παθήσεις των μαλακών ιστών (μύες, τένοντες, σύνδεσμοι και χόνδρος) και του νευρικού συστήματος.
Οι παθήσεις που προκαλούνται από κακώς σχεδιασμένα ή ακατάλληλα εργαλεία και θέσεις εργασίας αναmύσσονται συχνά με αργού ς ρυθμούς, κατά τη διάρκεια μηνών ή ετών. Συνήθως ο εργαζόμενος έχει κάποια συμπτώματα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μπορεί, για παράδειγμα, να αισθάνεται άβολα όταν κάνει την εργασία του, ή να αισθάνεται πόνους σε μύες και αρθρώσεις όταν επιστρέφει στο σπίτι. Είναι σημαντικό να διερευνηθούν
αυτού του είδους τα προβλήματα γιατί κάτι που αρχίζει ως ενόχληση μπορεί σε μερικές περιmώσεις να οδηγήσει σε σοβαρή πάθηση και μόνιμη ανικανότητα.
Στον παρακάτω πίνακα δίνονται μερικά παραδείγματα από τις πιο συχνές κακώσεις και παθήσεις που προκαλούνται από κακώς σχεδιασμένη εργασία. Οι εργαζόμενοι πρέπει στο πλαίσιο του περιοδικού ιατρικού προληπτικού ελέγχου να ενημερώνονται για τις μυοσκελετικές παθήσεις, έτσι ώστε να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα συμmώματα και
τα πιθανά αίτια που έχουν σχέση με την εργασία. Οι δε εργοδότες θα πρέπει στο πλαίσιο της γραmής εκτίμησης του επαγγελματικού κινδύνου να καταγράφουν αυτές τις παθήσεις συστηματικά. Αξίζει εδώ να επισημανθεί ότι η έγκαιρη πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων είναι όχι μόνο εφικτή αλλά και δεν κοστίζει ιδιαίτερα. Όταν οι παθήσεις
αυτές εξελιχθούν σε μόνιμες είναι συνήθως μη αναστρέψιμες και είναι δαπανηρές στην αντιμετώπιση τους

ΚΑΚΩΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΑΙΤΙΑ
Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα: Μυρμήγκιασμα, πόνος και Επαναλαμβανόμενη εργασία με τον πίεση των νεύρων που περνούν μούδιασμα στον αντίχειρα και τα καρπό σε θέση κάμψης. Χρήσηαπό τον καρπό. δάκτυλα, κυρίως το βράδυ. δονούμενων εργαλείων. Καμιά φοράεπακόλουθο τενοντοελυτρίτιδος
(φλεγμονή τενόντιου ελύτρου).
Τενοντίτις: φλεγμονή της Πόνος, οίδημα και ερυθρότητα Επαναλαμβανόμενες κινήσεις.
περιοχής όπου συναντώνται μυς στο χέρι, τον καρπό, και/ή τον
και τένοντας. πήχη. Δυσκολία χρήσης του χεριού.
Οστεοαρθρίτις: βλάβη των Ακαμψία και πόνος στη Μακροχρόνια καταπόνηση της
αρθρώσεων που οδηγεί στη σπονδυλική στήλη και σε άλλες σπονδυλικής στήλης και άλλων δημιουργία οστεοφύτων. αρθρώσεις. αρθρώσεων.
Μια εργασία αποτελείται από επιμέρους εργασιακά καθήκοντα. Κάποιες εργασίες μπορεί να περιλαμβάνουν ένα μόνο εργασιακό καθήκον, κατά κανόνα όμως πολλές εργασίες περιέχουν συνήθως πολλά εργασιακά καθήκοντα.

Οι διαστάσεις της θέσεως (και του χώρου) εργασίας καθορίζοvrαι με βάση τις τρείς παρακάτω παραμέτρους, από τις οποίες οι δύο πρώτες είναι οι σημαvrικότερες:
,f τα ανθρωπομετρικά δεδομένα
,f τη φύση της εργασίας
,f τη συμπεριφορά των εργαζομένων.
Σε γενικές γραμμές ο σχεδιασμός της θέσεως (και του χώρου) θα πρέπει να ικανοποιεί τα ακόλουθα κριτήρια:
,f να βελτιώνει την αποτελεσματικότητα του εργαζόμενου
,f να επιτρέπει σωστές στάσεις εργασίας
,f να ελαχιστοποιεί την κόπωση
,f να ελαχιστοποιεί τους κινδύνους για την υγεία και ασφάλεια, όπως καταπόνηση του μυοσκελετικού συστήματος
,f να είναι οικονομικός.
Δεν είναι, βέβαια, εφικτό να προκαθορισθεί ένας σχεδιασμός που θα ισχύει για όλες τις θέσεις εργασίας, γιατί οι διαστάσεις εξαρτώvrαι από τα φυσικά χαρακτηριστικά των χρηστών καθώς και από τη σκοπιμότητα της θέσης.
Οι παρακάτω εργονομικές αρχές, παρόλα ταύτα, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως γενικές κατευθυvrήριες γραμμές για το σχεδιασμό της θέσεως εργασίας. Εννοείται ότι σε αυτές θα πρέπει να συμπεριληφθούν η κοινή λογική
καθώς και η εμπειρία.
,f Η θέση εργασίας θα πρέπει να σχεδιάζεται με βάση τα ανθρωπομετρικά δεδομένα των χρηστών.
,f Πρέπει να υπάρχει αρκετός χώρος για το κεφάλι, τον κορμό, τα άνω και κάτω άκρα. Τα μεγαλόσωμα άτομα καθορίζουν τις διαστάσεις της θέσης εργασίας.
,f Πρέπει να αποφεύγοvrαι επίπονες στάσεις εργασίας, για παράδειγμα κάμψη ή στροφή του κορμού ή της κεφαλής, συνδυασμένη στροφή και άρση βάρους, άρση βάρους πάνω από το επίπεδο των ώμων.
,f Πρέπει να αποφεύγοvrαι επίπονες στάσεις εργασίας για τα άνω άκρα, για παράδειγμα τέvrωμα των χεριών μπροστά ή στο πλάι, κάμψη του καρπού σε επαναλαμβανόμενα καθήκοvrα.
,f Η θέση εργασίας πρέπει να σχεδιάζεται περισσότερο για καθιστή παρά για όρθια εργασία.
,f Το εργασιακό πεδίο πρέπει να είναι στην καλύτερη απόσταση από τα μάτια του εργαζόμενου.
,f Τα εργαλεία πρέπει να τοποθετούvrαι κοvrά στο σώμα με τρόπο ώστε να διευκολύνεται η αλληλουχία των κινήσεων και η χρήση τους
• Να υπάρχει επαρκής χώρος για τον πιο ψηλό εργαζόμενο.
• Τοποθετείτε τις οθόνες στο ύψος ή κάτω από το επίπεδο των ματιών, γιατί το βλέμμα φυσιολογικά κατευθύνεται προς τα κάτω.
• Τα πάνελ ελέγχου πρέπει να τοποθετούvrαι σε ύψος ανάμεσα στους ώμους και τη μέση.
• Αποφεύγετε να τοποθετείτε αvrικείμενα που χρησιμοποιούvrαι συχνά πάνω από το επίπεδο των ώμων.
• Τοποθετείτε αvrικείμενα κοvrά σας, ώστε να αποφεύγετε το τέvrωμα προς τα πάνω ή προς τα έξω.
• Τοποθετείτε τα αντικείμενα που χρειάζεστε για την εργασία έτσι ώστε ο ψηλότερος εργαζόμενος να μη χρειάζεται να σκύβει.
• Έχετε τα υλικά και τα εργαλεία που χρησιμοποιείτε συχνά, κοντά και μπροστά στο σώμα • Προσαρμόστε το ύψος της επιφάνειας εργασίας έτσι ώστε η εκτέλεση των περισσότερων εργασιών να γίνεται στο ύψος του. αγκώνα ή λίγο πιο κάτω απ' αυτό. Τα υλικά και τα εργαλεία που χρησιμποιούνται συχνά πρέπει να είναι κοντά στο σώμα.
• Βεβαιωθείτε ότι αντικείμενα που πρέπει να σηκωθούν βρίσκονται στο ύψος μεταξύ χεριού και ώμου.
• Προσαρμόστε το ύψος του καθίσματος σύμφωνα με το ύψος των κάτω άκρων και το ύψος της επιφάνειας εργασίας.
• Να υπάρχει αρκετός χώρος ώστε τα κάτω άκρα να μπορούν να τεντώνονται εντελώς.
• Να υπάρχει προσαρμοζόμενο υποπόδιο έτσι ώστε τα κάτω άκρα να μην αιωρούνται και ο εργαζόμενος να μπορεί ν' αλλάζει στάση.
• Οι χειρολαβές θα πρέπει να ταιριάζουν στα χέρια. Μικρά χέρια χρειάζονται μικρές χειρολαβές, μεγαλύτεραχέρια χρειάζονται μεγαλύτερες.
• Να υπάρχει αρκετός χώρος για τα μεγαλύτερα χέρια.
• Να υπάρχει αρκετός χώρος στη θέση εργασίας για τον πιο μεγαλόσωμο εργαζόμενο.


Βιβλιογραφία

Dababneh Α, Lowe Β, Κrieg Ε, Kong Υ, and Waters Τ,Α. Checklist for the Ergonomic Evaluationof Non-Powered Hand Tolls, Journal ofOccupational and Environmental Hygiene 1:D135-D145.Απόδοση στα Ελληνικά: Κ. Λώμη.
1. Ergonomi. Arbetarskyddsnamnden, Stockholm 1998.
2. Α. Kilbom. Ergonomi. Vad ar det? Arbetarskydsstyrelsen, 1984.
3. Ergonomics. Geneva, International Labour Oflice, 1996.
4. U nderstanding ergonomics at work. Reduce accidents and ίΙΙ health and increase productivity by fitting the task
to the worker. HSE.
5. Ergonomics: The Study of'Work. www.osha.gov/publications/osha3125.pdf'
6. Easy ergonomics. Α Practical Approach for Improving the Workplace. www.cbs.state.or.us/external/osha!pdf/ pubs/3347.pdf'




7. Το σύνδρομο Δόνησης χεριού - βραχίονα. Τα χέρια σε κίνδυνο. ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Δεκέμβριος 2003.
8. Οδηγοί δονούμενων οχημάτων. Η σπονδυλική στήλη σε κίνδυνο. ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Δεκέμβριος 2003.
9. "Cumulative trauma disorders ίη the workplace bibliography", September 1995, DHHS (NIOSH) Publication Νο 95-119. http://www.cdc.gov/niosh/95-119.html.
10. Kemmlert Κ. Α method assigned for the identification of'ergonomic hazards -PLIBEL. Αρρl. Ergon 1995;26: 199-211. Best Paper Award 1995.
11. Κ. Λώμη. Μέθοδος για τον προσδιορισμό των εργονομικών κινδύνων που μπορεί να προκαλέσουν μυοσκελετικήκαταπόνηση. Υγιεινή και Ασφάλεια της εργασίας. Τεύχος 9, 2002.
12. Workstation design. Ιη: Occupational Ergonomics Principles and applications. F. Tayyari,J.L. Smith, Chapman& Hall, London, 1997.
13. Seating at work. Health and Safety Executive, HSG572002.
14. Ergonomics for the prevention οί' musculoskeletal disorders. Statute book οί' the Swedish national Board οί' Occupational Safety and Health, AFS 1998: 1
15. Work-tool design. Ιη: Occupational Ergonomics Principles and applications. F. Tayyari,J.L. Smith, Chapman& Hall, London, 1997.
16. Ergonomic checkpoints. Practical and easy-to-implement solutions for improving safety, health and workingconditions. Geneva, International Labour Oflice, 1996.
17. Easy ergonomics: Α guide to Selecting Non-Powered hand Tolls.
18. Dababneh Α, Lowe Β, Krieg Ε, Kong Υ, and Waters Τ,Α. Checklist for the Ergonomic Evaluation οί' NonPoweredHand Tolls, Journal οfΌCCUΡatίοnal and Environmental Hygiene 1:D135-D145.

















ΚΕΦΑΛΑΙΟ  Νο 12
μαπ 
«Ως Μέσα (ή εξοπλισμός) Ατομικής Προστασίας νοείται κάθε εξοπλισμός μαζί με τα εξαρτήματά του, τον οποίο ο εργαζόμενος πρέπει να φορά ή να φέρει για να προστατεύεται από έναν η περισσότερους κινδύνους που απειλούν την ασφάλεια ή την υγεία του κατά την εργασία (καθώς και κάθε συμπλήρωμα ή εξάρτημα του εξοπλισμού για το σκοπό αυτό»>.
Η χρήση των ΜΑΠ πρέπει να θεωρείται ως η τελευταία λύση για την προστασία των εργαζομένων και να γίνεται μόνον εφόσον οι κίνδυνοι δεν μπορούν να αποφευχθούν ούτε να περιοριστούν επαρκώς με τεχνικά μέτρα ή μέσα συλλογικής προστασίας ή με μέτρα, μεθόδους ή διαδικασίες οργάνωσης της εργασίας.
Κάθε ΜΑΠ πρέπει να είναι κατάλληλο για τους σχετικούς κινδύνους, χωρίς το ίδιο να οδηγεί σε αυξημένο κίνδυνο.
Πρέπει να ανταποκρίνεται στις συνθήκες που επικρατούν στο χώρο εργασίας και να ταιριάζει σωστά στο χρήστη.
Ο εργοδότης πρέπει να παρέχει τα ΜΑΠ και να πληρώνει κάθε δαπάνη σχετικά με αυτά, καθώς επίσης και να διασφαλίζει την καλή κατάστασή τους από άποψη λειτουργίας και υγιεινής.
Η κατάρτιση και η επίδειξη για τη χρησιμοποίηση των ΜΑΠ αποτελεί επίσης υποχρέωση του εργοδότη.
Τα ΜΑΠ πρέπει'
• να είναι σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις σχετικά με το σχεδιασμό και την κατασκευή τους από πλευράς ασφάλειας και υγείας
• να είναι κατάλληλα για τους κινδύνους που πρέπει να προλαμβάνονται και η χρήση τους να μη συνεπάγεται νέους κινδύνους
• να επιλέγονται με βάση τις συγκεκριμένες κάθε φορά συνθήκες και ανάγκες
• να προσαρμόζονται στο χρήστη
• να χρησιμοποιούνται μόνο για τις προβλεπόμενες χρήσεις και σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή
• να συνοδεύονται με σαφείς οδηγίες χρήσης στην ελληνική γλώσσα
• να συντηρούνται, να επισκευάζονται και να καθαρίζονται τακτικά
• να αντικαθίστανται όταν παρουσιάζουν προχωρημένη φθορά ή έχει λήξει ο επιτρεπόμενος χρόνος χρήσης τους
• να φυλάσσονται σε ειδικές θέσεις ή χώρους με καλές συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής
• σε περίmωση πολλαπλών κινδύνων αν χρησιμοποιούνται περισσότερα του ενός, να είναι συμβατά μεταξύ
τους και αποτελεσματικά
• να προορίζονται για προσωπική χρήση.
Τ α ΜΑΠ που διατίθενται στην αγορά απαιτείται να φέρουν τη σήμανση CE επ' αυτών και στη συσκευασία τους,με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι ορατή και ευανάγνωστη και να παραμένει ανεξίτηλη κατά την αναμενόμενη διάρκειαζωής τους.
Για κάθε ΜΑΠ που διατίθεται στην αγορά ο κατασκευαστής υποχρεωτικά συντάσσει και παραδίνει ενημερωτικό σημείωμα στην ελληνική γλώσσα που περιέχει χρήσιμα στοιχεία για αυτό, όπως:
• τα στοιχεία του κατασκευαστή
• τις οδηγίες χρήσης, αποθήκευσης, συντήρησης, καθαρισμού, επιθεώρησης και απολύμανσης
• τις επιδόσεις που επιτεύχθηκαν από τις τεχνικές δοκιμές για τον προσδιορισμό, το επίπεδο ή την κατηγορία προστασίας του
• τα πρόσθετα εξαρτήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν
• τις διάφορες κατηγορίες προστασίας συναρτήσει του επιπέδου κινδύνων και τα όρια εκτός των οποίων αντενδείκνυται η χρησιμοποίησή του
• την ημερομηνία ή χρονική διάρκεια απόσυρσής του
• τη συσκευασία της ασφαλούς μεταφοράς
• τη σημασία της σήμανσης που υπάρχει.
Εφόσον οι περιστάσεις απαιτούν χρησιμοποίηση ενός ΜΑΠ από περισσότερους του ενός εργαζόμενους, πρέπει να λαμβάνονται κατάλληλα μέτρα έτσι ώστε αυτή να μη δημιουργεί κανένα πρόβλημα υγείας ή υγιεινής στουςδιάφορους χρήστες.
Κατά τη χορήγηση των ΜΑΠ και μετά:
• Πρέπει οι εργαζόμενοι να ενημερώνονται για:
,f τους κινδύνους που απειλούν την ασφάλεια και την υγεία τους
,f τα προληmικά μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί
,f τα μέτρα και τις προφυλάξεις που πρέπει να τηρούν
,f τους κινδύνους που παραμένουν σε ορισμένες εργασίες ή θέσεις εργασίας και κάνουν αναγκαία τη χρήσητωνΜΑΠ.
• Να τους παρέχεται εκπαίδευση ή και εξάσκηση, όποτε χρειάζεται, για αποτελεσματική χρήση των ΜΑΠ.
• Να γίνεται περιοδικός έλεγχος σωστής χρήσης των ΜΑΠ.
• Να υπάρχει μέριμνα για τη φύλαξή τους σε θέσεις με καλές συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής.
• Να παρέχονται στους εργαζόμενους οι κατάλληλες διευκολύνσεις και τα μέσα για την αναγκαία συντήρηση,
επισκευή και καθαρισμό τους, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
• Να γίνεται αντικατάστασή τους σε περίπτωση φθοράς ή όταν έχει λήξει ο επιτρεπόμενος χρόνος χρήσης τους.
Οι εργαζόμενοι πρέπει'
• Να φορούν τα ΜΑΠ όπου απαιτείται για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας τους.
• Να χρησιμοποιούν σωστά τα ΜΑΠ που τίθενται στη διάθεσή τους και μετά τη χρήση να τα τακτοποιούν στηθέση τους.
• Να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες χρήσης.
• Να αναφέρουν αμέσως στους επικεφαλής κάθε παρατηρούμενη ανωμαλία κατά τη χρήση των ΜΑΠ ή άλλη αιτία που δικαιολογεί τη συντήρηση, την επισκευή ή την αντικατάστασή τους.

Ειδική νομοθεσία
• ΥΑ 130558/89: Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων στα μηχανογραφικά Κέντρα του Δημοσίου, Ν.Π.Δ.Δ.και ΟΤΑ (Φ.Ε.Κ. 471, τεύχος Β)
• ΥΑ 2078920/9085/0022/89: «Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των ΟΤΑ». (Φ.Ε.κ. 800, τεύχος Β)
• ΥΑ ΔΙΔ4/Φ7.1/30330/1990: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας, σε υπαλλήλους του Υπουργείου Προεδρίας της Κυβ/σεως(ΦΕΚ 609/B/21.9.1990)
• ΥΑ 2024216/2802/0022/1990: Είδη ατομικής προστασίας των Εργαζομένων στα εργαστήρια των υπηρεσιών Περ/ντος του ΥΠΕΧΩΔΕ. (Φ.Ε.Κ. 265 τεύχος Β)
• ΥΑ 130709/1991: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας (ειδικών γυαλιών) ore όλους τους εργαζόμενους σταμηχανογραφικά κέντρα του Δημοσίου, Ν.π.ΙΔ. και σΤΑ (ΦΕΚ 879 τεύχος Β).
• ΥΑ 2039708/3491/0022/1991: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των ΟΔΔΥ
• Κ.ΥΑ Β 4373/1205/93: Συμμόρφωση της Ελληνικής Νομοθεσίας με την 89/686/ΕΟΚ Οδηγία του Συμβουλίουτης 21 Δεκεμβρίου 1989 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα μέσα ατομικής
προστασίας. (ΦΕΚ 187 τεύχος Β)
• ΥΑ 2040831/14806/0022/93: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Μηχανικού εξοπλισμούτων Νομαρχιακών Ταμείων. (Φ.Ε.Κ. 497 τεύχος Β).
• ΥΑ 2054482/6210/0022/93: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Οργανισμού ΚεντρικήςΑγοράς Αθηνών. (Φ.Ε.Κ. 718 τεύχος Β).
• ΥΑ 194/93: Είδη ατομικής προστασίας των Τεχνικών και Υγειονομικών Επιθεωρητών των Υπηρεσιών τουΥπουργείου Εργασίας. (Φ.Ε.Κ. 963 τεύχος Β)
• ΚΥΑ 8881/1994: Τροποποίηση της 4373/1205/93 (l87/B) για τα μέσα ατομικής προστασίας (ΦΕΚ450/Β/16.6.1994)
• ΥΑ 2041405/4678/0022/94: Τροποποίηση απόφασης για χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλουςτου Μηχανικού εξοπλισμού των Νομαρχιακών Ταμείων (Φ.Ε.Κ. 535 τεύχος Β).
• Π.Δ. 396/1994: Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για τη χρήση από τους εργαζομένους εξοπλισμώνατομικής προστασίας κατά την εργασία σε συμμόρφωση προς την οδηγία του Συμβουλίου 89/656/ΕΟκ.(Φ.Ε.Κ. 220 τεύχος Α)
• ΥΑ 2041405/4678/0022/94: Τροποποίηση απόφασης για χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλουςτου Μηχανικού Εξοπλισμού των Νομαρχιακών Ταμείων. (ΦΕΚ 535 τεύχος Β)266
• Διορθ. Σφ. 1995: Διορθώσεις σφαλμάτων στα ΠΔ 395/94 (2201Α), 396/94 (22 Ο/Α) , 397/94 (221/Α), 398/94 (221/Α),399/94 (221/Α) (ΦΕΚ 6/ΑΊ25.1.1995)
• ΥΑ 2005651/422/0022/95: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους της Επιτροπής ΔημοσίωνΚήπων και Δενδροστοιχιών. ( ΦΕΚ 63 τεύχος Β)
• ΥΑ 2004722/377/0022/95: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας στο προσωπικό του (ΟΑΘ.) (ΦΕΚ 72 τεύχοςΒ)
• ΥΑ 2015043/1485/0022/95: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Ειδικού Ταμείου μονίμωνΟδοστρωμάτων Αθηνών (ΕΤΜΟΑ). (ΦΕΚ 185 τεύχος Β)
• ΥΑ ΔΙΚΔ/Φ.Ι/2/8794/95: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του ΥΠΠκ. (ΦΕΚ 245 τεύχος Β)
• ΥΑ 2026696/2869/0022/95: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας στο προσωπικό του Οργανισμού ΎδρευσηςΘεσ/νικης (ο.Υ.Θ.) (ΦΕΚ 427 τεύχος Β)
• ΥΑ 2074505/8801/0022/95: Τροποποίηση - Συμπλήρωση της ΚΥΑ 2026696/2869/0022/95 «Χορήγηση ειδώνατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Οργανισμού Ύδρευσης Θεσ/νίκης. (ΦΕΚΙ003 τεύχος Β)
• ΥΑ 107672011208/0001/1996: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους της Επιτροπής Ολυμπίωνκαι Κληροδοτημάτων (ΦΕΚ 575/Β/16.7.1996)
• ΥΑ οικ. 34042/96: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των ΟΤΑ και μέτρα προληmικής ιατρικής.(ΦΕΚ 77 τεύχος Β)
• ΥΑ οικ. Β 5261/190/1997: Τροποποίηση της Β 4373/1205/11-3-93 (187/Β/23-3-93) κοινής απόφασης για τα Μέσα Ατομικής Προστασίας (ΦΕΚ 113/Β/26.2.1997)
• ΥΑΕ. οικ 8653/97: Μερική τροποποίηση της οικ. 34042/1-2-96 κοινής απόφασης περί χορήγησης ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των ο.ΤΑ. και μέτρα προληπτικής ιατρικής. (ΦΕΚ 175 τεύχος Β).
• ΥΑ 1117772/1813/0001/98: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους της Υπηρεσίας Εντύπων και Αξιών του Δημοσίου (Υ.Ε.ΕΑΔ.) (ΦΕΚ1142 τεύχος Β)
• ΥΑ 130037/99: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Οργανισμού Εργατικής Εστίας. (ΦΕΚ 71 τεύχος Β)
• ΥΑ ΔΙΔΚ/Φ.Ι/2/3019/99: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους της Γενικής Γραμματείας Δημόσιας Διοίκησης του Υπ.ΕΣ.Δ.ΔΑ (ΦΕΚ 121 τεύχος Β)
• ΥΑ 2/73931/0022/99: Τροποποίηση απόφασης για χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Μηχανικού εξοπλισμού των τέως Νομαρχιακών Ταμείων. (ΦΕΚ 1957 τεύχος Β)
• ΥΑ 34653/793/99: Επέκταση της αναγνώρισης του Ελληνικού Κέντρου Δέρματος ως φορέα ελέγχου μέσων ατομικής προστασίας. (ΦΕΚ 2097 τεύχος Β)
• ΥΑ 130064/00: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας στους εργαζόμενους στη φοιτητική λέσχη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσ/νίκης. (ΦΕΚ 362 τεύχος Β)
• ΥΑ 2/4491/0022/01: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας στο μόνιμο προσωπικό της Επιτροπής Δημοσίων Κήπων και Δενδροστοιχιών του Εθνικού Κήπου. (ΦΕΚ 336 τεύχος Β)
• ΥΑ 13040012002: Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας στους εργαζόμενους στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΦΕΚ 828/Β/2.7.2002)
• ΥΑ 2/1882/0022/02: Τροποποίηση της απόφασης για χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους του Μηχανικού εξοπλισμού των τέως Νομαρχιακών Ταμείων. (ΦΕΚ 320, τεύχος Β).
• ΥΑ 2/65786/0022/2003: Μερική τροποποίηση της 2/12542/0022/20.3.2003 κοινής απόφασης «Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και μέτρα προληmικής ιατρικής» (ΦΕΚ 1892/Β/19.12.2003)
• ΥΑ 168315/2003: Είδη ατομικής προστασίας για τους Κοινωνικούς Επιθεωρητές Εργασίας. (ΦΕΚ 1892 τεύχος Β).
• ΥΑ 2/12542/0022/2003 : Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή μέτρα προληmικής ιατρικής. (ΦΕΚ 441 τεύχος Β).
• Π.Δ. 155/2004: Τροποποίηση του  Π.Δ. 395/94 «Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για την χρησιμοποίηση εξοπλισμού εργασίας από τους εργαζόμενους κατά την εργασία τους σε συμμόρφωση με την οδηγία
89/655/ΕΟΚ» (Ν220) όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σε συμμόρφωση με την οδηγία 2001/45/ΕΚ. (ΦΕΚ 121 τεύχος Α).
• ΥΑ 10 12241/275/2004: Τροποποίηση απόφασης για την χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους της Υπηρεσίας Εκτύπωσης Εντύπων & Αξιών του Δημοσίου (Υ.Ε.ΕΑΔ.) (ΦΕΚ 318 τεύχος Β).
• ΥΑ 2172329/0022/2005: Μερική τροποποίηση της αριθ. 2/12542/0022/03 (441/Β) κοινής απόφασης «Χορήγηση ειδών ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α βαθμού και μέτρα προληπτικής ιατρικής (ΦΕΚ 201B/14.1.2005)
• ΥΑ 53361/2006: Παροχή μέσων ατομικής προστασίας σε υπαλλήλους των ΟΤΑ και μέτρα προληmικής ιατρικής (ΦΕΚ 1503/B/11.1O.2006)



ΓΕΝΙΚΗ
 βιβλιογραφία

1. Νομοθετικό Πλαίσιο για την Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων, Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Αθήνα, 2001
2. Δρίβας Σ., Ζορμπά Κ., Κουκουλάκη Θ., Μεθοδολογικός οδηγός για την εκτίμηση και πρόληψη του επαγγελματικού
κινδύνου, Αθήνα, ΕΛ.ΙΝ.ΥΑΕ., 2001
3. Κουκουλάκη Θ., Η τυποποίηση σε θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας, Αθήνα, 2001
4. Δαικου Α., Χρονολογικός και θεματικός κατάλογος νομοθετημάτων σχετικών με την υγιεινή & ασφάλεια
στους χώρους εργασίας και το περιβάλλον, ΕΛ.ΙΝ.ΥΑΕ., 2002
5. Μέσα ατομικής προστασίας ακοής, Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Γενική Διεύθυνση Συνθηκών
και Υγιεινής της Εργασίας, Αθήνα, 2001
6. Ο θόρυβος στην δουλειά σας, Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Γενική Διεύθυνση Συνθηκών
και Υγιεινής της Εργασίας, Αθήνα, 2001
7. Ότι πρέπει να ξέρετε για τα γάντια προστασίας, Τομέας Ασφάλειας εργασίας, ΔΕΚΠ, ΔΕΗ, 1995
8. Ότι πρέπει να ξέρετε για τα μέσα προστασίας της αναπνοής, Τομέας Ασφάλειας εργασίας, ΔΕΚΠ, ΔΕΗ,1995
9. Ότι πρέπει να ξέρετε για την προστασία της ακοής, Τομέας Ασφάλειας εργασίας, ΔΕΚΠ, ΔΕΗ, 1996
10. Ότι πρέπει να ξέρετε για τις πτώσεις -ολισθήσεις, Τομέας Ασφάλειας εργασίας, ΔΕΚΠ, ΔΕΗ, 1996
11. Ότι πρέπει να ξέρετε για την προστασία της κεφαλής, Τομέας Ασφάλειας εργασίας, ΔΕΚΠ, ΔΕΗ, 1996
12. Personal Protective Equipment, Occupational Safety and Health Administration (OSHA), 1994
13. Οδηγός για την επιλογή και την χρήση αναπνευστικών συσκευών προστασίας, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών
Κοινοτήτων, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, ν/Ε/3
14. Οδηγός για την επιλογή και την χρήση εξοπλισμού προστασίας των οφθαλμών και του προσώπου, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων,
Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, ν/Ε/3
15. Οδηγός για την επιλογή και τη χρήση ιματισμού προστασίας, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, ν/Ε/3
16. Οδηγός για την επιλογή και τη χρήση εξοπλισμού ατομικής προστασίας κατά των mώσεων, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, ν/Ε/3
17. Οδηγός για την επιλογή και την χρήση προστατευτικών γαντιών, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, ν/Ε/3
18. Οδηγός για την επιλογή και την χρήση των ειδών υπόδησης ασφαλείας, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, V /Ε/3
19. Οδηγός για την επιλογή και την χρήση κρανών προστασίας στη βιομηχανία, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας, ν/Ε/3
20. Οδηγός για την επιλογή και την χρήση των μέσων προστασίας της ακοής, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Εργασιακών Σχέσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων, ΔιεύθυνσηΥγείας και Ασφάλειας, V /Ε/__

Παράρτημα
Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας
(EUROFOUND). Είναι ένα τριμερές όργανο της Ε.Ε., εδρεύει στο Δουβλίνο και συγκροτήθηκε το 1975 με στόχο να συμβάλει στο σχεδιασμό και την επίτευξη καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στην Ευρώπη. Συγκεκριμένα, αξιολογεί και αναλύει τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας, διατυπώνει έγκυρες γνώμες και παρέχει συμβουλές στους αρμόδιους φορείς και τους βασικούς συντελεστές της κοινωνικής πολιτικής συνεισφέρει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, καταγράφει τις εξελίξεις και τις τάσεις, ιδίως εκείνες που επιφέρουν αλλαγές.
- Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία. Ιδρύθηκε το 1996, είναι τριμερές όργανο της Ε.Ε. και εδρεύει στο Bilbao της Ισπανίας. Στόχος του είναι η συλλογή, ανάλυση και διάδοση πληροφοριών τεχνικού, επιστημονικού και οικονομικού χαρακτήρα σχετικά με την Υ ΑΕ. Επίσης προωθεί την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών μεταξύ των κρατών μελών, τη διοργάνωση διασκέψεων και συνεδρίων, την παροχή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαραίτητων πληροφοριών για την προετοιμασία και την αξιολόγηση της νομοθεσίας και τη δημιουργία ενός δικτύου που θα συνδέει τα εθνικά δίκτυα των κρατών μελών με απώτερο σκοπό να καταστήσει τους χώρους εργασίας στην Ευρώπη ασφαλέστερους, υγιεινότερους και παραγωγικότερους, και ιδίως να προαγάγει μια αποτελεσματική παιδεία πρόληψης στον χώρο εργασίας.
Στα πλαίσια αυτής της πολιτικής, παρέχει πληροφορίες σε τακτική βάση με εκστρατείες πληροφόρησης κατά θέματα, όπως για παράδειγμα η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα. Μέσω της ετήσιας έκδοσης Magazine για την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα και των υπόλοιπων ενημερωτικών εκδόσεων και εκδηλώσεων του Οργανισμού, έχει δημιουργηθεί ένα δίκτυο ενημέρωσης και πληροφόρησης που προάγει την συνέργεια και την συνεργασία στα θέματα Υ ΑΕ.
- Διεθνές Γραφείο Εργασίας (ILO). Κέντρο Πληροφόρησης
για την Ασφάλεια και Υγιεινή της Εργασίας (CIS-ILO). Ιδρύθηκε το 1959. Εδρεύει στη Γενεύη και αποτελεί ένα διεθνές δίκτυο με 136 μέλη. Στόχος του είναι η διάχυση και αvrαλλαγή πληροφοριών σε θέματα ΥΑΕ, παγκοσμίως. Εκδίδει την πληρέστερη βάση βιβλιογραφικών δεδομένων ΥΑΕ την οποία διαθέτει δωρεάν στο διαδίκτυο μαζί με άλλα χρηστικά εργαλεία, όπως η Εγκυκλοπαίδεια και ο Θησαυρός ΥΑΕ .
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO). Διεθνές Δίκτυο για την Επαγγελματική Υγεία (GOHNET). Ιδρύθηκε το 1990. Εδρεύει στη Γενεύη και αριθμεί 64 συνεργαζόμενα κέvrρα ΥΑΕ σε όλο τον κόσμο.
Στόχος του είναι η υιοθέτηση μιας παγκόσμιας στρατηγικής για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την ανάπτυξη της επαγγελματικής υγείας και ασφάλειας.
Υπάρχουν επίσης πολλά Εθνικά Ινστιτούτα και Οργανισμοί σε όλο τον κόσμο, π.χ. το Εθνικό Ινστιτούτο για Επαγγελματική Ασφάλεια και Υγιεινή (NIOSH) των ΗΠΑ, αλλά και πανεπιστημιακά τμήματα, επιστημονικές οργανώσεις και εταιρείες που είναι ευαισθητοποιημένες και δραστηριοποιούvrαι στα συγκεκριμένα θέματα προσφέροvrας πολύτιμες πληροφορίες.
Το σημαντικότερο μέσο πληροφόρησης είναι σήμερα το διαδίκτυο (Internet). Υπάρχει ένα τεράστιο σύνολο από προσπελάσιμη πληροφόρηση που είναι αποθηκευμένη σε υπολογιστές συνδεδεμένους με το Internet (ηλεκτρονικά βιβλία, περιοδικές εκδόσεις, εφημερίδες, διάφοροι κατάλογοι, οδηγοί κ.λπ.).
Καθώς διανύουμε την εποχή της κοινωνίας της πληροφορίας, μας δίνεται η ευκαιρία μέσα από τη σωστή διαχείριση και διάχυση του πλούτου των πληροφοριών, να συμμετάσχουμε ενεργά στην προαγωγή της υγείας. Ας αδράξουμε λοιπόν την ευκαιρία και ας κάνουμε πραγματικότητα την παρακάτω φράση «πληροφόρηση-
ενημέρωση είναι η καλύτερη πρόληψη και η πρόληψη είναι πάντα καλύτερη από τη θεραπεία
1. Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.
Γραφείο πληροφόρησης, βιβλιοθήκη, τμήμα εκδόσεων
Λιοσίων 143 και Θειρσίου 6, 104 45 Αθήνα
Τηλ. 210 8200100, 210 8200151, 210 8200152, 2108200155
http://www.elinyae.gr
e-mail: library@elinyae.gr
κατάλογος Βιβλιοθήκης: http://www.elinyae.gr:8090
2. Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας
Γενική Διεύθυνση Συνθηκών και Υγιεινής της Εργασίας
Επικούρου 29,10553 Αθήνα
Τηλ. 210 3214327, fax: 210 3214294
http://www.ypakp.gr
e-mail: grhsa@otenet.gr
Κέντρο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΚΥΑΕ)
Τηλ. 210 3214147, fax: 210 321419
http://www.ypakp.gr
e-mail: kyae@otenet.gr
Εθνικός Εστιακός Πόλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια
και την Υγεία στην Εργασία
Πειραιώς 40, Αθήνα - Τ.Κ. 101 82
Τηλ. 210 3214105, 210 3213673 φαξ: 210 3214294
e-mail: epimorfosi.osh@yeka.gr
Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε.)
Κεντρική Υπηρεσία
Σταδίου 29, 101 10 Αθήνα
http://www.ypakp.gr
Τηλ. 210 3702425, 210 3702426, fax: 210 3702330
• Διεύθυνση Προγραμματισμού και Συντονισμού Τεχνικής & Υγειονομικής Επιθεώρησης
Τηλ: 210 3702419 - 3702344
• Διεύθυνση Προγραμματισμού και Συντονισμού Κοινωνικής Επιθεώρησης
Τηλ: 210 3702425 - 3702426_
• Διεύθυνση Διοικητικής και Τεχνικής Στήριξης
Τηλ: 210 3702410 - 3702409 - 3702427
e-mail: ypersepe@otenet.gr
3. Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας. Διεύθυνση Δημόσιας Υγιεινής
1. Τμήμα Επιδημιολογίας Νοσημάτων
2. Τμήμα Προστασίας και Προαγωγής της Δημόσιας Υγείας
3. Τμήμα Υγειονομικών Κανονισμών Δημόσιας Υγείας
4. Κεντρικό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας (ΚΕΔ Υ)
Αριστοτέλους 17, 10187 Αθήνα
Τηλ. 210 5222393, fax:21O 5243426
Κέντρο Διάγνωσης και Ιατρικής της Εργασίας
Δεληγιώργη 6, Αθήνα 10437
Τηλ.: 210 5238470, 5234701
4. Ελληνική Εταιρεία Ιατρικής της Εργασίας και Περιβάλλοντος
Μαιάνδρου 63, 115 28 Αθήνα,
Τηλ. 210 7211845, fax: 210 7215082
5. European Agency for Safety and Health at Work
http://osha.europa.eu
6. lnternational Labour Organization
http://www.ilo.org
7. lnternational Labour Organization. lnternational Occupational Safety
and Health lnformation Centre
http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis